Ύμνος στη Ζωή, της Ζιζέλ Πελικό: Γιατί η ντροπή ανήκει στους θύτες – κι αυτοί μπορεί πράγματι να κοιμούνται πλάι μας κάθε νύχτα

Τον Οκτώβριο του 2020 η Ζιζέλ Πελικό καθόταν δίπλα σε ένα γήπεδο τένις και παρακολουθούσε την εγγονή της να χτυπά forehand, όταν πρόσεξε μια αναπάντητη κλήση. Όταν τηλεφώνησε πίσω, ένας αστυνομικός τη ρώτησε αν γνώριζε ότι λίγες εβδομάδες νωρίτερα ο σύζυγός της, Ντομινίκ, είχε ανακριθεί: είχε συλληφθεί να βιντεοσκοπεί γυναίκες κάτω από τις φούστες τους σε σούπερ μάρκετ.

Η ίδια πίστεψε πως αυτό ήταν το όριο της παρεκτροπής. Του είχε πει πως αυτό που έκανε ήταν «γελοίο», τον είχε παροτρύνει να ζητήσει συγγνώμη και να δει θεραπευτή. Τον είχε συγχωρήσει. «Ξέρω ότι δεν είναι έτσι», είχε πει. «Θα το αντιμετωπίσουμε μαζί».

Δεν θα το αντιμετώπιζαν μαζί.

Στο αστυνομικό τμήμα, λίγες εβδομάδες αργότερα, η ζωή της διαλύθηκε με τη μορφή φωτογραφιών. Ο αστυνομικός της είπε ότι υπήρχαν στοιχεία πως ο σύζυγός της της έδινε υπνωτικά χάπια ανακατεμένα στα ποτά της, ώστε άγνωστοι άνδρες να τη βιάζουν ενώ εκείνη ήταν αναίσθητη. Εκείνη απάντησε: «Δεν είναι δυνατόν».

REUTERS/Alexandre Dimou

Της έδειξαν εικόνες από το υπνοδωμάτιό της. Μια γυναίκα με ζαρτιέρες, ξαπλωμένη ακίνητη. «Είμαι εγώ», είπε. «Δεν κοιμάμαι έτσι». Σε άλλη φωτογραφία, ένας άγνωστος άνδρας στεκόταν στο δωμάτιό της. Όταν της ανέφεραν το διαδικτυακό όνομα χρήστη που χρησιμοποιούσε ο σύζυγός της για να επικοινωνεί με τους βιαστές της, απάντησε: «Μου μιλάτε κινέζικα».

Ο Ντομινίκ είχε κρατήσει αρχείο με τίτλο «abuse (κακοποίηση)». Για σχεδόν εννέα χρόνια τη νάρκωνε και οργάνωνε μέσω διαδικτύου βιασμούς μέσα στο ίδιο της το σπίτι. Πάνω από πενήντα άνδρες πέρασαν από το υπνοδωμάτιό της. Κατέγραφε τα πάντα.

Στο απομνημόνευμά της, Ύμνος στη Ζωή, που κυκλοφόρησε στις 17 Φεβρουαρίου, δεν υιοθετεί τον τόνο της ηρωίδας αλλά μιας γυναίκας που βρέθηκε στο επίκεντρο χωρίς να το επιδιώξει. Μεγάλωσε σε συνθήκες φτώχειας, εγγονή αγροτών, και έχασε τη μητέρα της από όγκο στον εγκέφαλο όταν ήταν μόλις εννέα ετών.

Οι αγώνες για τα δικαιώματα των γυναικών δεν ήταν στο επίκεντρο της ζωής της.

«Καταλάβαινα τις μάχες για την αντισύλληψη και τις αμβλώσεις, αλλά δεν ήταν οι δικές μου μάχες», γράφει. «Η δική μου νίκη ήταν να φτιάξω μια οικογένεια όπως δεν είχα ποτέ».

REUTERS/Manon Cruz TPX IMAGES OF THE DAY

Μια ιστορία αγάπης που κατέρρευσε

Η ίδια και ο Ντομινίκ προέρχονταν από δύσκολα οικογενειακά περιβάλλοντα. Γνωρίστηκαν νέοι, παντρεύτηκαν και εγκαταστάθηκαν κοντά στο Παρίσι. Τα παιδιά τους αργότερα θα έλεγαν πως τα παιδικά χρόνια των γονιών τους έμοιαζαν «βγαλμένα από μυθιστόρημα του Ζολά». Ήταν μια σχέση που ξεκίνησε ως ιστορία αγάπης. Πότε μετατράπηκε σε κάτι άλλο; Η ίδια δεν μπορεί να εντοπίσει το σημείο καμπής.

Υπήρξαν οικονομικές δυσκολίες — έφτασαν στο σημείο να χάσουν σχεδόν όλα τους τα υπάρχοντα — και μια εξωσυζυγική σχέση από τη δική της πλευρά, που τη γέμισε ενοχές. Όμως τίποτα δεν προμήνυε την κρυφή ζωή του συζύγου της.

Η απομόνωση και η διπλή ζωή

Μετά τη συνταξιοδότησή τους και τη μετακόμιση στη νότια Προβηγκία, οι κακοποιήσεις εντάθηκαν. Αποκομμένη από τα παιδιά και τα εγγόνια της, άρχισε να βιώνει σοβαρά κενά μνήμης λόγω των ουσιών που της χορηγούσε ο σύζυγός της. Φοβήθηκε ακόμη και ότι ίσως πάσχει από όγκο στον εγκέφαλο, όπως η μητέρα της.

Εκείνος εμφανιζόταν στοργικός, τη συνόδευε σε γιατρούς και ανησυχούσε για την υγεία της — ένα διπρόσωπο προσωπείο που ενίσχυε την εξαπάτηση.

Η αποκάλυψη των εγκλημάτων δεν κατέστρεψε μόνο τον γάμο της· αποδόμησε ολόκληρη τη μνήμη της ζωής της. Πώς να ξαναδεί τις ευτυχισμένες στιγμές; Πού τελειώνει η αλήθεια και πού αρχίζει η ψευδαίσθηση;

Όταν επέστρεψε στο σπίτι εκείνη την ημέρα, έβαλε πλυντήριο.  Δεν ήταν όμως το ίδιο – «γεμάτο σκιές και κρυψώνες», όπως γράφει, δεν φάνταζε πια σαν καταφύγιο.

Κρέμασε τις πιτζάμες και τα εσώρουχα του συζύγου της στην απλώστρα. Σιδέρωσε. Σκούπισε με ηλεκτρική τις κρεβατοκάμαρες. Όταν η πραγματικότητα είναι αδιανόητη, το σώμα καταφεύγει στη ρουτίνα.

Την επόμενη μέρα τα παιδιά τους ήρθαν από το Παρίσι. Το σπίτι τους φάνηκε ξαφνικά ξένο. Άνοιξαν συρτάρια, βρήκαν απλήρωτους λογαριασμούς, έσπασαν κορνίζες, πέταξαν πράγματα στη χωματερή. Η κόρη της, βλέποντας φωτογραφίες της ίδιας να κοιμάται, άρχισε να φοβάται ότι ίσως ήταν κι εκείνη θύμα. Από εκείνη τη στιγμή, η οικογένεια δεν διαλύθηκε μόνο από τα εγκλήματα — διαλύθηκε και από τις διαφορετικές τους βεβαιότητες.

REUTERS/Abdul Saboor

Μια δίκη που άλλαξε το βλέμμα

Το 2024 ο Ντομινίκ Πελικό και πενήντα ακόμη άνδρες καταδικάστηκαν για βιασμό και σεξουαλικές επιθέσεις. Περίπου τριάντα ακόμη δεν ταυτοποιήθηκαν ποτέ. Οι περισσότεροι δεν ήταν «τέρατα» στο περιθώριο της κοινωνίας· ήταν άνθρωποι της διπλανής πόρτας, επαγγέλματα «καθημερινά»: πυροσβέστης, νοσηλευτής, οδηγοί φορτηγών ή ακόμα και γείτονες σε ακτίνα λίγων χιλιομέτρων από το σπίτι της.

Η υπόθεση κατέρριψε έναν επίμονο μύθο: ότι ο βιαστής είναι πάντα ένας άγνωστος στο σκοτάδι. Και οδήγησε σε αλλαγή της νομοθεσίας στη Γαλλία, διευρύνοντας τον ορισμό του βιασμού ώστε να περιλαμβάνει ρητά κάθε σεξουαλική πράξη χωρίς συναίνεση.

Η ίδια πήρε μια απόφαση που αιφνιδίασε πολλούς. Δεν ζήτησε κεκλεισμένων των θυρών διαδικασία. «Η ντροπή πρέπει να αλλάξει πλευρά», είπε. Να μετακινηθεί από τα θύματα στους δράστες.

Η άλλη δίκη, μέσα στην οικογένεια

Στην αίθουσα του δικαστηρίου, απέναντι από τη Ζιζέλ κάθονταν δεκάδες άνδρες. Οι περισσότεροι αρνήθηκαν ότι διέπραξαν βιασμό. Κάποιοι υποστήριξαν ότι «αφού ο σύζυγος ήταν παρών και έδινε οδηγίες, δεν μπορούσε να είναι βιασμός». Άλλος είπε ότι «αν μια γυναίκα είναι υγρή, δεν σημαίνει ότι λέει όχι». Ένας τρίτος δήλωσε ότι ενήργησε «από ευγένεια».

Ο Ντομινίκ παραδέχθηκε τα εγκλήματα σε βάρος της συζύγου του. «Είμαι βιαστής», είπε. Όμως αρνήθηκε κατηγορηματικά ότι κακοποίησε την κόρη τους.

Η Καρολίν στάθηκε στο βήμα και είπε ότι είναι βέβαιη πως είχε ναρκωθεί όπως η μητέρα της. Περιέγραψε φωτογραφίες στις οποίες φαίνεται να κοιμάται σε στάση που, όπως είπε ο σύζυγός της, δεν την είχε δει ποτέ έτσι. Ο πατέρας της απάντησε: «Δεν άγγιξα ποτέ την κόρη μου».

Η Ζιζέλ δεν επιβεβαίωσε δημόσια την εκδοχή της κόρης της. Δεν την απέρριψε, αλλά δεν της έδωσε και τη βεβαιότητα που ζητούσε. «Δεν μπορώ να αποκλείσω τίποτα», είπε. Σε άλλη στιγμή προτίμησε να μην απαντήσει.

Για την Καρολίν, εκείνα τα λεπτά ήταν αφόρητα. Για τη Ζιζέλ, η δίκη δεν ήταν μόνο η αποκάλυψη ενός εγκλήματος — ήταν η συντριβή κάθε βεβαιότητας.

REUTERS/Sarah Meyssonnier

Μετά τη δικαστική απόφαση

Όταν εκδόθηκε η απόφαση και οι κατηγορούμενοι κρίθηκαν ένοχοι —ο Ντομινίκ καταδικάστηκε στη μέγιστη ποινή— η Ζιζέλ βγήκε από το δικαστήριο μέσα σε χειροκροτήματα. Ένα πανό έγραφε «Ευχαριστούμε Ζιζέλ».

Την ίδια περίοδο τιμήθηκε διεθνώς. Ανακηρύχθηκε μία από τις πιο επιδραστικές προσωπικότητες της χρονιάς, έλαβε τη Λεγεώνα της Τιμής, δέχθηκε κύμα δημόσιας στήριξης.

Κι όμως, όσο η δημόσια εικόνα της μεγάλωνε, οι οικογενειακές ρωγμές παρέμεναν. Η κόρη της κατέθεσε νέα μήνυση. Τα ερωτήματα για το παρελθόν δεν έκλεισαν.

Η Ζιζέλ μετακόμισε για ένα διάστημα σε νησί, περπατούσε καθημερινά για ώρες, ξεκίνησε ψυχοθεραπεία. Γνώρισε έναν νέο άνδρα. Ερωτεύτηκε ξανά. Δεν το έκανε ως επίδειξη δύναμης, αυτή την έδειξε — το έκανε γιατί, όπως λέει, «ήθελα να αγαπήσω ξανά».

Χωρίς εύκολη κάθαρση

Η ιστορία της δεν κλείνει με λύτρωση. Η απόφαση βγήκε. Οι ποινές επιβλήθηκαν. Ο νόμος άλλαξε.

Όμως μέσα στην οικογένεια τίποτα δεν αποκαθίσταται με μια ετυμηγορία. Μένουν ερωτήματα που δεν απαντώνται σε δικαστικές αίθουσες: πώς ζεις με το γεγονός ότι ο άνθρωπος με τον οποίο μοιράστηκες πενήντα χρόνια ζωής ήταν ταυτόχρονα ένας ξένος; Πώς στέκεσαι δημόσια ως σύμβολο, όταν ιδιωτικά οι σχέσεις σου κρέμονται από μια κλωστή;

Το βιβλίο της, που κυκλοφορεί σε 22 γλώσσες, συνδυάζει την ιστορία συζυγικής προδοσίας με εκείνη της σεξουαλικής κακοποίησης. Παρά το σκοτεινό του θέμα, δεν είναι ένα βιβλίο απελπισίας. Διαπερνάται από μια ήρεμη δύναμη και από την επιμονή της να κατανοήσει, όσο γίνεται, τα κίνητρα του ανθρώπου που κατέστρεψε τη ζωή της.

Η ιστορία της ξεκίνησε με ερωτήματα — και τελειώνει χωρίς όλες τις απαντήσεις. Όμως η σημασία της δεν βρίσκεται μόνο στη δικαστική κατάληξη, αλλά στο ότι μετατρέπει το τραύμα σε δημόσια μαρτυρία. Και αυτό, από μόνο του, είναι μια πράξη γενναιότητας.

Η Ζιζέλ Πελικό δεν προχωρά σε μεγάλες διακηρύξεις. Κάνει κάτι πιο απλό και πιο δύσκολο: δεν κρύβεται. Επιλέγει να σταθεί στο φως, ακόμη κι αν αυτό φωτίζει και τις ρωγμές.

Με το βιβλίο της, Ύμνος στη Ζωή, κάνει ακριβώς αυτό. Υπενθυμίζει ότι η ντροπή δεν ανήκει (και δεν άνηκε ποτέ) στις επιζήσασες. Ανήκει στους θύτες — σε εκείνους που θεώρησαν το σώμα μιας γυναίκας δικαίωμά τους.

*Με πληροφορίες από: The Economist, The New Yorker