Τα σημερινά εργαλεία της κατασκοπείας – Πώς παίζεται το «βρόμικο» παιχνίδι των υπερδυνάμεων

Η εικόνα του κατασκόπου με την καπαρντίνα, που συναντά την επαφή του κάτω από μια γέφυρα στη νυχτερινή Πράγα, ανήκει πλέον στα μουσεία και τις κινηματογραφικές ταινίες.

Στον 21ο αιώνα, η «γέφυρα» είναι ψηφιακή, η «καπαρντίνα» είναι ένας αλγόριθμος κρυπτογράφησης και η τοποθεσία συνάντησης είναι ένας σέρβερ κρυμμένος σε ένα υπόγειο στη Σκανδιναβία ή την Ασία.

Το παιχνίδι των υπερδυνάμεων δεν παίζεται πλέον στις σκιές, αλλά πάνω στις ίνες οπτικών ινών που συνδέουν τον κόσμο μας

Η σύγχρονη κατασκοπεία έχει μεταλλαχθεί από μια τέχνη ανθρωπίνων επαφών (HUMINT) σε έναν ανελέητο τεχνολογικό πόλεμο δεδομένων.

Οι μεγάλες δυνάμεις -ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία, αλλά και περιφερειακοί παίκτες όπως το Ισραήλ- δεν αναζητούν πλέον απλώς κρατικά μυστικά σε φακέλους. Αναζητούν τον έλεγχο των υποδομών, την κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας και τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης.

Η βιομηχανοποίηση του hacking: Οι ομάδες APT

Στην κορυφή της πυραμίδας βρίσκονται οι λεγόμενες Advanced Persistent Threats (APTs). Δεν πρόκειται για μεμονωμένους χάκερ με κουκούλες, αλλά για κρατικές υπηρεσίες που λειτουργούν με ωράριο γραφείου και εταιρική δομή.

Σύμφωνα με αναλύσεις του Center for Strategic and International Studies (CSIS), ομάδες όπως η ρωσική «Sandworm» ή οι κινεζικές μονάδες κυβερνοπολέμου, δεν στοχεύουν απλώς στην υποκλοπή emails. Στοχεύουν σε Supply Chain Attacks (επιθέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα). Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η παραβίαση της SolarWinds.

Μολύνοντας το λογισμικό μιας εταιρείας που χρησιμοποιούσαν χιλιάδες οργανισμοί, οι κατάσκοποι απέκτησαν «κλειδιά» για τα δίκτυα αμερικανικών υπουργείων και πολυεθνικών κολοσσών. Ο στόχος δεν είναι πια να μπεις στο σπίτι παραβιάζοντας την πόρτα, αλλά να είσαι ήδη μέσα, κρυμμένος στα θεμέλια, πριν καν χτιστεί το σπίτι.

Το smartphone ως ο απόλυτος κοριός

Ίσως η πιο τρομακτική εξέλιξη, όπως καταγράφεται σε εκτενή ρεπορτάζ των New York Times και του Citizen Lab, είναι η ιδιωτικοποίηση των όπλων κυβερνοκατασκοπείας. Εργαλεία όπως το Pegasus (της ισραηλινής NSO Group) ή το Predator, έφεραν την επανάσταση των «Zero-Click Exploits».

Παλαιότερα, το θύμα έπρεπε να κάνει ένα λάθος: να πατήσει ένα link ή να κατεβάσει ένα αρχείο. Σήμερα, τα σύγχρονα εργαλεία μπορούν να μολύνουν ένα κινητό τηλέφωνο χωρίς καμία ενέργεια από τον χρήστη.

Μόλις εγκατασταθούν, μετατρέπουν τη συσκευή στον τέλειο κατάσκοπο: ενεργοποιούν κάμερα και μικρόφωνο, καταγράφουν κρυπτογραφημένες συνομιλίες (WhatsApp, Signal) και εντοπίζουν τη θέση του στόχου σε πραγματικό χρόνο.

Αυτή η τεχνολογία έχει μετατρέψει την κατασκοπεία σε εμπορεύσιμο προϊόν (Surveillance-as-a-Service), επιτρέποντας ακόμη και σε μικρά κράτη να διαθέτουν δυνατότητες που παλιά είχαν μόνο η NSA και η KGB.

OSINT: Κρυμμένοι σε κοινή θέα

Ενώ οι παραδοσιακοί κατάσκοποι προσπαθούν να κλέψουν απόρρητα, μια νέα γενιά αναλυτών αποδεικνύει ότι τα μυστικά είναι συχνά δημόσια. Το Open Source Intelligence (OSINT) είναι η συλλογή πληροφοριών από ανοιχτές πηγές: δορυφορικές εικόνες εμπορικής χρήσης, δεδομένα geolocated από τα social media, βάσεις δεδομένων μεταφορών και εταιρικά μητρώα.

Όπως αναφέρει συχνά ο Economist, η αξία του OSINT φάνηκε καθαρά στον πόλεμο της Ουκρανίας. Πριν καν εισβάλουν τα ρωσικά τανκς, ερασιτέχνες αναλυτές είχαν εντοπίσει τις κινήσεις τους μέσω βίντεο στο TikTok και δεδομένων κίνησης στο Google Maps.

Οι μυστικές υπηρεσίες πλέον «σκουπίζουν» (scraping) τον παγκόσμιο ιστό. Δεν χρειάζεται να παρακολουθήσουν έναν πυρηνικό επιστήμονα αν αυτός ανεβάζει φωτογραφίες από το εργαστήριό του στο LinkedIn ή αν το «έξυπνο» ρολόι του προδίδει τη διαδρομή του μέσα σε μια μυστική βάση.

Υβριδικός πόλεμος και AI

Η κατασκοπεία σήμερα δεν αφορά μόνο την κλοπή πληροφορίας, αλλά και τη φύτευση ψευδούς πληροφορίας. Εδώ μπαίνει στο παιχνίδι η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI).

Διεθνείς αναλυτές προειδοποιούν για την εποχή των Deepfakes και των AI-generated personas. Οι σύγχρονοι πράκτορες μπορούν να δημιουργήσουν ψηφιακές προσωπικότητες με παρελθόν, φωτογραφίες και φωνή που δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα, για να προσεγγίσουν στόχους στα social media (LinkedIn, Facebook).

Επιπλέον, η μαζική ανάλυση δεδομένων (Big Data) επιτρέπει τον «μικρο-στοχευμένο» ψυχολογικό πόλεμο. Οι υπηρεσίες πληροφοριών μπορούν να χαρτογραφήσουν τις κοινωνικές εντάσεις μιας αντίπαλης χώρας και να τις πυροδοτήσουν μέσω bots, δημιουργώντας χάος χωρίς να ρίξουν ούτε μία σφαίρα.

Η οικονομία ως πεδίο μάχης

Τέλος, το «βρόμικο παιχνίδι» έχει μεταφερθεί ξεκάθαρα στο πεδίο της οικονομίας. Σύμφωνα με το Foreign Affairs, η Κίνα έχει τελειοποιήσει την τέχνη της βιομηχανικής κατασκοπείας, όχι για στρατιωτικούς σκοπούς, αλλά για να κερδίσει την κούρσα της τεχνολογίας.

Ο στόχος είναι τα σχέδια για μικροτσίπ, οι φόρμουλες για μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων και η βιοτεχνολογία. Οι κατάσκοποι σήμερα είναι συχνά ερευνητές σε πανεπιστήμια ή «insiders» σε μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας. Η κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας θεωρείται από τις δυτικές υπηρεσίες ως η «μεγαλύτερη μεταφορά πλούτου στην ιστορία».

Ζούμε σε μια εποχή όπου η διάκριση μεταξύ ειρήνης και πολέμου έχει θολώσει. Τα εργαλεία της κατασκοπείας είναι παντού – στις τσέπες μας, στους υπολογιστές μας, στα κοινωνικά δίκτυα.

Το παιχνίδι των υπερδυνάμεων δεν παίζεται πλέον στις σκιές, αλλά πάνω στις ίνες οπτικών ινών που συνδέουν τον κόσμο μας. Και σε αυτό το παιχνίδι, είμαστε όλοι, ηθελημένα ή μη, συμμέτοχοι και στόχοι.