Σαχτάρ, η «Βραζιλία της Ευρώπης» μέσα στον πόλεμο

Υπάρχει ένα εύκολο, σχεδόν αντανακλαστικό, παράπονο στο ευρωπαϊκό ποδόσφαιρο: «ο αντίπαλος ξεκουράστηκε μια μέρα παραπάνω», «εμείς ταξιδέψαμε περισσότερο», «το πρόγραμμα μας στραγγίζει». Αν θέλει κανείς να βάλει μέτρο στην υπερβολή, αρκεί να κοιτάξει προς το Ντονέτσκ – ή καλύτερα προς το Λβιβ και την Κρακοβία. Εκεί όπου η Σαχτάρ, μια ομάδα που τυπικά ανήκει στο Κίεβο, στην πράξη ζει αλλού, προπονείται αλλού, παίζει αλλού και για να φτάσει «εντός έδρας» στην Ευρώπη χρειάζεται ένα ταξίδι που μοιάζει με μικρή εκστρατεία. Επτά ώρες λεωφορείο μέχρι την Κρακοβία για τα ευρωπαϊκά παιχνίδια, έλεγχοι, σύνορα, καθυστερήσεις, ανασφάλεια· και μετά ξανά πίσω, με μια προπόνηση-σφήνα, μια «γρήγορη» τακτική και πάλι στον δρόμο. Κι όμως, μέσα σε αυτή την παράλογη συνθήκη, η Σαχτάρ όχι μόνο δεν κατέρρευσε, αλλά συνεχίζει να λειτουργεί ως σύμβολο: της Ουκρανίας που επιμένει, αλλά και ενός συγκεκριμένου μοντέλου ποδοσφαίρου που συνδυάζει θέαμα και κέρδος, ανάπτυξη και μεταπώληση, ταλέντο και μηχανισμό.

Το πιο χαρακτηριστικό της γνώρισμα παραμένει αναλλοίωτο: η Σαχτάρ εξακολουθεί να είναι η «Βραζιλία της Ευρώπης». Δώδεκα Βραζιλιάνοι στο ρόστερ, σε μια εποχή που η λογική θα επέβαλλε συρρίκνωση, στροφή σε «ασφαλείς» λύσεις, αποφυγή ρίσκου. Αντί γι’ αυτό, το κλαμπ συνεχίζει ένα σχέδιο που χτίστηκε με υπομονή εδώ και δεκαετίες: σκάουτινγκ σε νεαρές ηλικίες, προσαρμογή στο ευρωπαϊκό παιχνίδι, διαρκής έκθεση στις διοργανώσεις της UEFA, και έπειτα μεταγραφή προς τα μεγάλα πρωταθλήματα. Η επιμονή δεν είναι ρομαντισμός· είναι τεχνογνωσία.

Στο τιμόνι βρίσκεται ο Αρντά Τουράν, άλλοτε σταρ της Ατλέτικο του Σιμεόνε, τώρα προπονητής που αναζητά τη δική του ιστορία. Αλλά η καρδιά του project είναι το επιτελείο που κρατά σταθερά το μοντέλο, με ανθρώπους όπως ο Κάρλο Νικολίνι, Ιταλός τεχνικός που ζει χρόνια μέσα στον οργανισμό και γνωρίζει τις λεπτομέρειες της «μηχανής». Η εξήγηση του για το πώς επιβιώνει –και προοδεύει– η Σαχτάρ είναι αποκαλυπτική: όλα ξεκινούν από την ισχυρή προσωπική δέσμευση του προέδρου Αχμέτοφ, περνούν από ένα σύστημα σκάουτινγκ που εντοπίζει «τους σωστούς» πριν τους δουν οι άλλοι, και καταλήγουν σε ένα staff που πιστεύει ότι μπορεί να τους εκπαιδεύσει, να τους φτιάξει, να τους βάλει σε πλαίσιο. Η Σαχτάρ δεν περιμένει να «ωριμάσει» ένα ταλέντο μόνο του. Το ωριμάζει η ίδια, με πρόγραμμα, ανταγωνισμό και σαφείς ρόλους.

Σήμερα, λένε μέσα στο κλαμπ, δεν υπάρχουν πια μεγάλοι κύκλοι όπως παλιά: πουλούσες έναν και μετά έψαχνες τον επόμενο. Τώρα, πουλάς έναν και ο επόμενος είναι ήδη έτοιμος, ήδη έχει μπει, ήδη έχει πάρει λεπτά. Οι Βραζιλιάνοι είναι σε μεγάλο βαθμό συνομήλικοι, πολύ νέοι αλλά επαγγελματίες, και το rotation μεταξύ πρωταθλήματος και Ευρώπης λειτουργεί σαν «εκκολαπτήριο». Η στρατηγική είναι τόσο ξεκάθαρη ώστε ακόμη και η επιλογή του ουκρανικού κορμού γίνεται με βάση την ισορροπία: από τοπικούς κανονισμούς απαιτούνται τουλάχιστον τέσσερις «γηγενείς» στο γήπεδο, κάτι που αναγκάζει τον προπονητή να στήνει συχνά την ομάδα με ευρηματικό τρόπο. Κι όμως, μέσα σε αυτόν τον περιορισμό, η Σαχτάρ συνεχίζει να παράγει υπεραξία.

Ο πόλεμος, βέβαια, δεν είναι απλή «παράμετρος». Είναι ο αόρατος αντίπαλος που μπαίνει τάκλιν σε όλα: στις μεταγραφές, στη διαχείριση φόβου, στην ψυχολογία. Υπήρξε η περίοδος όπου κανονισμοί επέτρεψαν σε ξένους παίκτες να «παγώσουν» μονομερώς τα συμβόλαιά τους για να φύγουν, δημιουργώντας νομικές συγκρούσεις και οικονομικές απώλειες. Υπάρχει και το δυσκολότερο: να πείσεις έναν 18χρονο από τη Βραζιλία –και την οικογένειά του– να έρθει σε μια χώρα που βρίσκεται σε πόλεμο. Εκεί λειτουργεί η φήμη του κλαμπ σαν εγγύηση. Η Σαχτάρ είναι γνωστή στη Βραζιλία ως η ομάδα που «ανοίγει την πόρτα της Ευρώπης». Οι παίκτες δεν υπογράφουν στα τυφλά: ρωτούν, μιλούν με όσους είναι ήδη εκεί, ενημερώνονται για πληρωμές, συνθήκες, ασφάλεια, υποδομές. Και το κλαμπ παρουσιάζει το «αντίβαρο» στη γενική ανασφάλεια: στο Λβιβ έχει μια κλειστή βάση, ένα resort με εγκαταστάσεις για αποκλειστική χρήση, μια οργανωμένη καθημερινότητα που θυμίζει ποδοσφαιρικό μικρόκοσμο. Ταυτόχρονα, υπάρχει και μια άτυπη υπόσχεση: δεν είναι «χρυσή φυλακή». Αν έρθει η σωστή πρόταση, ο δρόμος προς τα έξω ανοίγει. Το παράδειγμα ενός παίκτη όπως ο Κέβιν, που έφυγε γρήγορα προς την Αγγλία, λειτουργεί ως επιχείρημα.

Το πιο σκληρό κομμάτι είναι αυτό που δεν φαίνεται στις μετακινήσεις ή στα δελτία: το βλέμμα των παικτών όταν κοιτούν το κινητό τους στο πρωινό, ο τρόπος που μια είδηση μπορεί να κόψει την ανάσα, το πώς η ένταση διαχέεται μέσα στην ημέρα. Στο Λβιβ μπορεί να μην έχουν βιώσει άμεσα χτυπήματα, αλλά οι σειρήνες υπάρχουν, τα μεγάφωνα είναι παντού, και όταν έρθει συναγερμός, το σώμα θυμάται ότι αυτό δεν είναι «κανονική ζωή». Σε τέτοιο περιβάλλον, η διαχείριση ανθρώπων γίνεται εξίσου σημαντική με την τακτική.

Και μέσα σε αυτόν τον ορυμαγδό, η Σαχτάρ συνεχίζει να βρίσκει «αστέρια». Υπάρχουν οι βετεράνοι που λειτουργούν σαν άγκυρες: ο Μάρλον Σάντος, γνωστός από τη Serie A, και ο Πεδρίνιο, με εμπειρία από Μπενφίκα, που ζουν στην Ουκρανία με τις οικογένειές τους και δίνουν στους πιτσιρικάδες το πιο ισχυρό μήνυμα: «μπορείς να ζήσεις, να δουλέψεις, να είσαι ασφαλής». Υπάρχουν οι πλάγιοι μπακ με «τούρμπο», όπως ο Βινίσιους Τομπίας, που πέρασε από τη Ρεάλ, με όλα τα στοιχεία του σύγχρονου full-back και το γνώριμο δίλημμα της σχολής: λάμψη μπροστά, ανάγκη βελτίωσης πίσω. Υπάρχει και ο Πέδρο Ενρίκε, που μοιάζει να κρύβει μέσα του αθλητικά χαρακτηριστικά που ακόμη δεν έχει πλήρως συνειδητοποιήσει.

Στη μεσαία γραμμή, η Σαχτάρ παρουσιάζει κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον: τη δυνατότητα να αντικαθιστά «ονόματα» με νέα πρότζεκτ χωρίς να χαλάει η ροή. Όταν φεύγει ένας σημαντικός παίκτης, δεν έρχεται απαραίτητα ένας έτοιμος αστέρας· έρχεται ένας 18χρονος σαν τον Ιζάκε, με τεχνική, προσωπικότητα, θράσος και τη διάθεση να ζητά την μπάλα όταν όλοι την κρύβουν. Δίπλα του, άλλοι τύποι, όπως ο Μάρλον Γκόμες, με σωματικότητα, επιθετικότητα, πρέσινγκ, μια νοοτροπία «μεγάλου κλαμπ» που δεν διδάσκεται εύκολα.

Και στην επίθεση, εκεί όπου το βραζιλιάνικο DNA γίνεται θέαμα, εμφανίζονται οι «φτερούγες» και οι επιθετικοί που προορίζονται για την επόμενη αγορά: ο Εγκινάλντο με ταχύτητες που θυμίζουν σπρίντερ, ο Νιούερτον με ντρίμπλα και κάθετο παιχνίδι, παίκτες που δεν είναι πια μονόπλευροι «τρικέρ», αλλά εκπαιδεύονται να δουλεύουν χωρίς μπάλα και να υπηρετούν τη συλλογική ιδέα. Πίσω τους, πιο «ακατέργαστα» κορμιά όπως ο Λούκας Φερέιρα περιμένουν τον χρόνο τους, ενώ ένας παίκτης-πολυεργαλείο όπως ο Άλισον δείχνει τι σημαίνει να έχεις «κάτι παραπάνω» – ακόμη κι όταν ένας τραυματισμός σου κόβει τη φόρα τη στιγμή που απογειώνεσαι.

Στην κορυφή, τα δύο «εννιάρια» συμβολίζουν την ίδια τη διττή ταυτότητα της Σαχτάρ: από τη μία ο Καουά Ελίας, επιθετικός περιοχής, έξυπνος, δυνατός, με ένστικτο και προσωπικότητα, από την άλλη ο Λούκα Μεϊρέλες, που περιγράφεται ως ο παίκτης με «στίγματα» απόλυτου σταρ: τεχνική, κίνηση, σύνδεση παιχνιδιού, κεφαλιά, δύο πόδια, ένα πακέτο που σε κάνει να σκέφτεσαι ότι δεν είναι θέμα αν θα φτάσει ψηλά, αλλά πόσο ψηλά. Και πάνω απ’ όλα, μια εμμονή στην προπόνηση – το είδος της εμμονής που ξεχωρίζει τους καλούς από αυτούς που αλλάζουν επίπεδο.

Η Σαχτάρ δεν είναι απλώς μια ομάδα που παίζει ποδόσφαιρο εν καιρώ πολέμου. Είναι ένα επιχείρημα ότι η οργάνωση μπορεί να νικήσει το χάος, ότι ένα μοντέλο μπορεί να επιβιώσει όταν όλα γύρω το διαψεύδουν. Μπορεί αύριο να αλλάξουν πρόσωπα, να φύγουν «αστέρια», να έρθουν άλλα παιδιά. Όμως η ιδέα παραμένει: η «Βραζιλία της Ευρώπης» δεν είναι σύνθημα. Είναι μηχανισμός. Και όσο αυτός δουλεύει, το όνειρο συνεχίζει — ακόμη κι όταν οι σειρήνες υπενθυμίζουν ότι τίποτα δεν είναι δεδομένο.