Αναβίωση αποκριάτικων εθίμων στην Πόλη έπειτα από δεκαετίες

43

Οι μέρες της Αποκριάς στην Πόλη ήταν ξεχωριστές. Μασκαράδες από όλες τις συνοικίες συγκεντρώνονταν στα Ταταύλα, μία από τις πλέον γνωστές ελληνικές συνοικίες, για ένα γνήσιο λαϊκό γλέντι που ξεκινούσε με τον εορτασμό του Καρναβαλιού και κορυφωνόταν με το «Μπακλχοράνι» της Καθαράς Δευτέρας.

Στα σπίτια οι Πολίτισσες νοικοκυρές ετοίμαζαν κεράσματα, καθώς όλο και κάποιος γείτονας, φίλος ή συγγενής θα ερχόταν μασκαρεμένος -μέρες που ήταν- για επίσκεψη. Η «καθωσπρέπει» αστική τάξη, ιδίως στο Πέρα, οργάνωνε χορούς και δεξιώσεις στα σπίτια και σε διάφορες κοινοτικές αίθουσες και πολυτελή κέντρα, παράδοση που αν και πλήρως εξασθενημένη σε σύγκριση με το παρελθόν κατάφερε να φθάσει έως και τις ημέρες μας στην ολιγομελή πλέον ελληνική μειονότητα.

Ωστόσο, η αποκριάτικη διασκέδαση των λαϊκών στρωμάτων -αν και «κακόφημη» για την «καλή κοινωνία» της Πόλης- ήταν σαφώς πιο γνήσια, εύθυμη, πολύχρωμη και πλούσια σε φαντασία.

Ένα ευθυμογράφημα της πολίτικης εφημερίδας «Πρόοδος» του 1918, αποσπάσματα του οποίου αναδημοσίευσε στις 5 Μαρτίου 1995 ο Ριζοσπάστης, μας παρουσιάζει το αποκριάτικο γλέντι των «τουλουμπατζήδων», το άτακτο Σώμα Πυροσβεστών της Πόλης. «Ο χορός έγινε στο κοβούσι (θάλαμος), με μουσικούς τον Κιορ-Χατζίκη στο ζουρνά και τον Εδιρνέ-Καπουλού Γιοβανάκη στο νταούλι και κυρίαρχο της βραδιάς τον καρσιλαμά (… ). Αντί σαμπάνια υπήρχε μπόλικη γκαζόζα – λεμονάδα».

Την Καθαρά Δευτέρα γινόταν το μεγάλο ξεφάντωμα στα Ταταύλα, το Μπακλαχοράνι. «Οι μασκαράδες από κάθε γειτονιά προσπαθούσαν να παρουσιάσουν κάτι πρωτότυπο πρωτοφανές (…) να γελάσει ο κόσμος. Μερικοί ντυνόντουσαν Ελληνες λήσταρχοι με φουστανέλες και γιαταγάνια. Κάποια άλλη γειτονιά παρίστανε τους χαμάληδες (αχθοφόρους) της Ανατολής, με ενδυμασίες του τόπου. Αλλοι ντυμένοι γιατροί, στη μέση του δρόμου ξεγεννούσαν γκαστρωμένες γυναίκες. Κηδείες με φέρετρα και μέσα πεθαμένους, παπάδες και ξεφτέρια, χήρες και συγγενείς».

Το γλέντι συνοδευόταν φυσικά από μουσική, ατέλειωτο χορό, κυρίως χασαποσέρβικο, και κατανάλωση οινοπνεύματος, κρασί και ούζο (ρακί). Αναπόσπαστο στοιχείο της πολίτικης Καθαράς Δευτέρας, ανάλογο με το έθιμο που υπήρχε σε άλλες περιοχές με ελληνικό πληθυσμό, ήταν και το πέταγμα του «ουτσουρμά», του χαρατετού, από τις πλαγιές των Ταταούλων, περιοχή που την εποχή εκείνη ήταν ακόμη γεμάτη με μποστάνια.

Ο κόσμος συγκεντρωνόταν κυρίως στις ανοικτές εκτάσεις στο τέρμα της συνοικίας, μεταξύ του Αγίου Δημητρίου και του Αγίου Αθανασίου, εκκλησίες που στέκονται όρθιες έως τις ημέρες μας για να μας θυμίζουν εκείνες τις εποχές.

Το έθιμο εξασθένισε στην πορεία του χρόνου ακολουθώντας την φθίνουσα πορεία της ελληνικής μειονότητας.

«Ταταυλιανό Κέφι» έπειτα από επτά δεκαετίες

Φέτος, σχεδόν επτά δεκαετίες έπειτα από τη χρονιά που γιορτάστηκε για τελευταία χρονιά το Μπακλαχοράνι (με τον παραδοσιακό τρόπο και όχι σε κάποιο κοσμικό κέντρο) μία ομάδα νέων στην ηλικία και την ψυχή ανθρώπων αποφάσισε να ξαναζωντανέψει το έθιμο, με τη συμμετοχή όχι μόνο της ολιγομελούς ελληνικής κοινότητας της Πόλης, αλλά και Τούρκων και ανθρώπων από το εξωτερικό που αγάπησαν την Πόλη, την ιστορία και την παράδοσή της.

Το περασμένο Σάββατο δόθηκε το πρώτο ραντεβού. Περίπου 60 άτομα συγκεντρώθηκαν στο Πέρα μασκαρεμένοι από όπου ξεκινούσε κάποτε ένα τμήμα του Καρναβαλιού με προορισμό τα Ταταύλα.

Το γλέντι κατέληξε στην ταβέρνα «Hasir» (Ψάθα) που συνεχίζει ακόμη και σήμερα την παράδοση της ρωμέικης διασκέδασης στην Πόλη. Πρωτεργάτες της εκδήλωσης το μουσικό συγκρότημα «Ταταυλιανό Κέφι».

Όπως αναφέρουν οι συντελέστές του στη σελίδα τους στο Facebook, το συγκρότημα «Ταταυλιανό Κέφι-Tatavla keyfi» ξεκίνησε τη δράση του πριν από ένα χρόνο. Προέκυψε από την αγάπη μιας παρέας Ελλήνων, Τούρκων, ενός Γάλλου και ενός Καναδού-Αρμένιου για τα ρεμπέτικα τραγούδια. Πήρε το όνομά του από τη γνωστή, και ιστορική συνοικοία της Πόλης, όπου κάποια από τα μέλη του συγκροτήματός ζουν σήμερα. Τον τελευταίο χρόνο εμφανίζεται σε διάφορα στέκια στο Πέρα. Το ρεπερτόριο αποτελείται αυστηρά από ρεμπέτικα και παραδοσιακά τραγούδια από την Πόλη, τη Σμύρνη και τον Πειραιά.

Το επόμενο ραντεβού κλείστηκε για το βράδυ της Καθαράς Δευτέρας, στο παλιό ταταυλιανό στέκι της Δέσποινας. Τη διοργάνωση της βραδιάς ανέλαβε ο Τούρκος συγγραφέας Χουσεΐν Ιρμάκ. Ο ίδιος έχει καταγράψει στο βιβλίο του «Το Κουρτουλούς όπου έζησα» τη λαογραφία της συνοικίας. «Κουρτουλούς» (Απελευθέρωση) είναι η νέα ονομασία που δόθηκε στα Ταταύλα από την κεμαλική δημοκρατία σε μία ακόμη προσπάθεια να διασκεδάσει τους φόβους που δημιουργούσε στο νεοσυσταθέν τότε εθνικό κράτος η πολυπολιτισμική ταυτότητα της Πόλης.

Ο κ. Ιρμάκ θεωρεί σημαντικό το γεγονός να γιορτάζεται το Καρναβάλι στους δρόμους της Πόλης για πρώτη φορά έπειτα από 68 χρόνια. Εμφανώς ενθουσιασμένος παρατηρούσε τους περαστικούς να ρωτούν: «Έχουμε Καρναβάλι;».

«Σήμερα, 68 χρόνια μετά», σχολιάζει ο ίδιος, «βιώνουμε πλέον μία νέα κατάσταση που το γεγονός κοινοποιήθηκε και σε άτομα εκτός της (ελληνικής) κοινότητας και ζητείται και η δική τους συμμετοχή».

Ορισμένοι «δύσπιστοι» επικριτές του εγχειρήματος έσπευσαν να χαρακτηρίσουν «φόλκλορ» και «ατραξιόν» την προσπάθεια αναβίωσης μίας παράδοσης οι φορείς της οποίας δεν υφίστανται πλέον. Η «νέα κατάσταση» την οποία παραδέχεται και ο κ.Ιρμάκ δεν επιδέχεται καμία αμφισβήτηση. Ακόμη όμως και υπό αυτές τις συνθήκες το «Μπακλαχοράνι» έρχεται να ανασύρει από τη λήθη μνήμες, πολύτιμη κληρονομιά για ένα κοινό μέλλον.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ