Μέση Ανατολή: Η «καταιγίδα» του πολέμου «ακουμπά» την Ελλάδα – Αναλύοντας την επικινδυνότητα της κατάστασης

Τις πιθανές επιπτώσεις της στρατιωτικής σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας, αναλύει η Ελληνική Συνομοσπονδία Εμπορίου και Επιχειρηματικότητας με στόχο να φωτίσει τις εξελίξεις και να προσφέρει ένα πλαίσιο κατανόησης των κινδύνων που διαμορφώνονται για το εμπόριο.

Η ανάλυση της ΕΣΕΕ εξετάζει τις σοβαρές επιπτώσεις της γεωπολιτικής αστάθειας στη Μέση Ανατολή και τους κινδύνους που απορρέουν για την παγκόσμια οικονομία, το διεθνές και το ελληνικό εμπόριο

Σε μια νέα περίοδο γεωπολιτικής αστάθειας με πιθανές σημαντικές επιπτώσεις για τις ενεργειακές αγορές, το διεθνές εμπόριο και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα οι λεπτές ισορροπίες που διαμορφώνονται απειλούν να τινάξουν στον αέρα την παγκόσμια οικονομία.

Και τούτο διότι, η περιοχή του Περσικού Κόλπου αποτελεί κρίσιμο κόμβο για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας, καθώς από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και μεγάλο μέρος του διεθνούς εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Οποιαδήποτε διαταραχή στη ναυσιπλοΐα της περιοχής μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των τιμών ενέργειας, αύξηση του κόστους μεταφοράς και επιβράδυνση του διεθνούς εμπορίου.

Νέες μορφές ευαλωτότητας

Παρότι η παγκόσμια οικονομία είναι σήμερα λιγότερο εξαρτημένη από το πετρέλαιο σε σχέση με τη δεκαετία του 1970, η υψηλή χρηματοπιστωτική διασύνδεση των οικονομιών και η εξάρτηση από παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες δημιουργούν νέες μορφές ευαλωτότητας.

H επίθεση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ στο Ιράν τον Φεβρουάριο του 2026 σηματοδότησε μια σημαντική κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή.

Η Τεχεράνη απάντησε με επιθέσεις σε αμερικανικές βάσεις και συμμάχους των ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο, αυξάνοντας τον κίνδυνο περιφερειακής σύγκρουσης. Η κρίση έχει ήδη επηρεάσει τις αγορές ενέργειας.

Σε ένα περιβάλλον αβεβαιότητας το Τμήμα Διεθνών Σχέσεων της ΕΣΕΕ προχώρησε σε ανάλυση διαβαθμίζοντας την επικινδυνότητα της κατάστασης στη βάση των τριών κύριων σεναρίων.

Σε περίπτωση σύντομης κρίσης, οι επιπτώσεις θα είναι περιορισμένες

Αν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις περιοριστούν σε λίγες εβδομάδες, οι επιπτώσεις στις αγορές θα είναι κυρίως βραχυπρόθεσμες. Οι τιμές πετρελαίου μπορεί να αυξηθούν προσωρινά, αλλά θα επανέλθουν γρήγορα στα προηγούμενα επίπεδα καθώς θα υποχωρεί το γεωπολιτικό «ασφάλιστρο κινδύνου (risk premium)» (ING Think, 2026).

Σε αυτό το σενάριο, η παγκόσμια οικονομία θα δεχθεί περιορισμένο πλήγμα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της OxfordEconomics, μια μέτρια διαταραχή στις ενεργειακές ροές θα μπορούσε να μειώσει την παγκόσμια ανάπτυξη κατά περίπου 0,1 ποσοστιαία μονάδα και να αυξήσει τον πληθωρισμό στις ΗΠΑ και την Ευρωζώνη κατά περίπου 0,3-0,4 ποσοστιαίες μονάδες (Oxford Economics, 2026). Οι επιπτώσεις στο διεθνές εμπόριο θα είναι μικρές και κυρίως προσωρινές.

Μια μέτρια διαταραχή των ενεργειακών ροών

Σε αυτή την περίπτωση, οι επιθέσεις σε πλοία ή ενεργειακές υποδομές θα αυξήσουν τα ασφάλιστρα μεταφοράς και θα προκαλέσουν διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές. Οι συνέπειες για το διεθνές εμπόριο θα είναι πιο αισθητές. Το υψηλότερο κόστος ενέργειας θα αυξήσει τις τιμές παραγωγής και μεταφοράς, ενώ οι καθυστερήσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες θα επηρεάσουν ιδιαίτερα κλάδους που βασίζονται σε just-in-time εφοδιαστική (logistics), όπως η αυτοκινητοβιομηχανία και τα ηλεκτρονικά.

Η Ευρώπη αναμένεται να είναι η πιο ευάλωτη μεγάλη οικονομία, καθώς εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές ενέργειας και LNG. Σε περίπτωση περιορισμού των εισαγωγικών ροών από τον Περσικό Κόλπο, η Ευρώπη θα αναγκαστεί να ανταγωνιστεί την Ασία για την αγορά φορτίων LNG, γεγονός που θα αυξήσει περαιτέρω τις τιμές φυσικού αερίου (Bruegel, 2026).

Το πρόσφατο προηγούμενο της κρίσης ασφαλείας στην Ερυθρά Θάλασσα (τέλη 2023–2024) δείχνει πώς αντιδρά η ναυτιλιακή αγορά όταν αυξάνεται ο κίνδυνος: ακόμη και χωρίς πλήρη

διακοπή της ναυσιπλοΐας, αρκετές εταιρείες αλλάζουν ρότα ή αποφεύγουν το πέρασμα, εκτρέποντας τα δρομολόγια. Αντί για τη διαδρομή μέσω Σουέζ, επιλέγουν συχνά τον περίπλου της Αφρικής μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας, αυξάνοντας τον χρόνο μεταφοράς κατά ημέρες ή και εβδομάδες, με υψηλότερη κατανάλωση καυσίμων και μειωμένη διαθέσιμη χωρητικότητα, ενώ αντιμετωπίζουν και αλυσιδωτή συμφόρηση σε λιμένες και δίκτυα διανομής.

Παρατεταμένη σύγκρουση και σοβαρό ενεργειακό σοκ

Το πιο ακραίο σενάριο αφορά μια παρατεταμένη περιφερειακή σύγκρουση που θα επηρεάσει ουσιαστικά τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Σε αυτή την περίπτωση, οι τιμές πετρελαίου θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 100 δολάρια ανά βαρέλι, προκαλώντας σημαντικές αναταράξεις στις αγορές και επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας (INGThink, 2026).

Ενεργειακό σοκ, πληθωρισμός και συγκεντροποίηση της αγοράς

Οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή μπορούν να μεταφερθούν στο λιανικό εμπόριο κυρίως μέσω ενός νέου ενεργειακού σοκ, της αύξησης του κόστους μεταφορών και των διαταραχών στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες. Η άνοδος των τιμών ενέργειας και ναύλων ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις, αυξάνοντας το κόστος παραγωγής, μεταφοράς και διάθεσης προϊόντων, ενώ ταυτόχρονα περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και τη ζήτηση για μη βασικά αγαθά. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, οι επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου αντιμετωπίζουν συμπίεση των περιθωρίων κέρδους και αυξημένες ανάγκες κεφαλαίου κίνησης.

Οι πιέσεις αυτές δεν κατανέμονται ισόρροπα, καθώς οι μεγαλύτερες αλυσίδες διαθέτουν μεγαλύτερη δυνατότητα απορρόφησης του κόστους και πρόσβαση σε ανθεκτικότερα δίκτυα προμηθειών, ενώ οι μικρότερες επιχειρήσεις είναι πιο εκτεθειμένες στις διακυμάνσεις των τιμών και της ζήτησης. Ως αποτέλεσμα, τέτοιου τύπου κρίσεις τείνουν να επιταχύνουν διαδικασίες συγκεντροποίησης της αγοράς, ενισχύοντας τη θέση των ισχυρότερων παικτών του κλάδου, υπογραμμίζεται στην ανάλυση.

Ελλάδα και ΜμΕ του εμπορίου

Για την ελληνική οικονομία, και ιδιαίτερα για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις του εμπορίου, οι επιπτώσεις μιας παρατεταμένης γεωπολιτικής έντασης δεν περιορίζονται στις διεθνείς τιμές ενέργειας, αλλά μεταφέρονται άμεσα στο πραγματικό κόστος προμηθειών.

Η άνοδος των τιμών της ενέργειας, των ναύλων και των γενικότερων επιβαρύνσεων μεταφοράς συμπιέζει τα περιθώρια στο λιανικό εμπόριο, το χονδρεμπόριο και την εφοδιαστική αλυσίδα, ιδίως στους κλάδους των τροφίμων, των βασικών αγαθών και των προϊόντων με υψηλή μεταφορική επιβάρυνση.

Παράλληλα, αυξάνονται οι ανάγκες κεφαλαίων κίνησης των επιχειρήσεων, καθώς το ίδιο απόθεμα κοστίζει περισσότερο για να αγοραστεί και να φτάσει στην αγορά.

Η αυξημένη μεταβλητότητα των τιμών εντείνει επίσης τους κινδύνους ανατιμολόγησης σε παραγγελίες με μεγάλο χρόνο παράδοσης, γεγονός που μπορεί να επιβαρύνει τη χρηματοδότηση του εμπορίου και να δημιουργήσει πρόσθετες πιέσεις στη ρευστότητα των μικρότερων επιχειρήσεων.

Τέλος, όσο παρατείνεται η κρίση, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος το αρχικό ενεργειακό σοκ να μετατραπεί σε πιο επίμονη πληθωριστική πίεση, μέσω της σταδιακής μετακύλισης των αυξήσεων στις τελικές τιμές καταναλωτή και της υποχώρησης της εμπιστοσύνης στην αγορά.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, οι μικρότερες επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου είναι πιθανό να αντιμετωπίσουν δυσανάλογα μεγαλύτερες πιέσεις σε σχέση με μεγαλύτερους οργανωμένους ομίλους, γεγονός που μπορεί να ενισχύσει περαιτέρω τις τάσεις συγκέντρωσης της αγοράς.

«Απαιτείται εγρήγορση, συντονισμός και ετοιμότητα»

Ο πρόεδρος της ΕΣΕΕ, Σταύρος Καφούνης δεν κρύβει την ανησυχία του. Παρακολουθώντας στενά τα δεδομένα της αγοράς και σε συνεννόηση με την κυβέρνηση δηλώνει «θα στηρίξουμε κάθε πρωτοβουλία που ενισχύει την ανθεκτικότητα της οικονομίας, διασφαλίζει ομαλές ροές τροφοδοσίας και προστατεύει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών». Παράλληλα τονίζει πως «απαιτείται εγρήγορση, συντονισμός και ετοιμότητα για μέτρα ρευστότητας όταν και όπου χρειαστεί, ιδιαίτερα για τις μικρομεσαίες εμπορικές επιχειρήσεις που είναι, και κατά την Ανάλυσή μας, οι πλέον ευάλωτες».