Ένα Σάββατο πρωί στην Καισαριανή – Εκεί που περπάτησαν και εκτελέστηκαν οι 200

Σάββατο πρωί στην Καισαριανή. Κόσμος μπαίνει στο Μουσείο ΕΑΜικής Αντίστασης. Κόσμος όλων των ηλικιών. Οι μεγάλοι για να ξαναθυμηθούν και οι μικροί για να μάθουν. Κάποιοι μπαίνοντας σταματούν μπροστά στη φωτογραφία του ιστορικού Δημάρχου της πόλης, του Παναγιώτη Μακρή. Όσοι δεν είχαν την τύχη να τον γνωρίσουν διαβάζουν την Ιστορία του. Οι υπόλοιποι απλά θυμούνται. Για ορισμένους τα δάκρυα δεν μπορούν να συγκρατηθούν.

Το Μουσείο προκαλεί συζητήσεις. Το πιο εντυπωσιακό, η γενιά των 30-45. Πολλοί μπαίνουν στο Μουσείο και τους ακούς να συζητούν ότι δεν ξέρουν την ιστορία. Δεν έχουν διαβάσει για τους 200 της Καισαριανής. Κάτι θυμούνται ίσως από το σχολείο, αλλά αυτή η Πρωτομαγιά, δεν ήταν και από τις γιορτές που το σχολείο τις εξηγούσε όπως έπρεπε.

Η θυσία των Κομμουνιστών επιχειρήθηκε να καλυφθεί από την «γιορτή των λουλουδιών».

Και όμως ήρθε η στιγμή που οι 200 της Καισαριανής «αποφάσισαν» να αποκαλύψουν τα πρόσωπα τους, μέσω των φωτογραφιών που επέβαλαν να ειπωθεί η ιστορία. Να συστηθούν στη νέα γενιά, στη γενιά των 20, των 30, των 40 αλλά και των παιδιών στα σχολεία. Να ξανασυστηθούν στη γενιά των 50 και των 60.

Και να κάνουν να ντραπούν όσους επιχείρησαν να τους κλείσουν στο χρονοντούλαπο της ιστορίας για να ξεχαστεί η θυσία τους. Μία θυσία που δεν βόλευε. Δεν βόλευε γιατί ήταν ιστορία μίας προδοσίας. Γιατί τους 200 κομμουνιστές, πολιτικούς κρατούμενους, η ελληνική κυβέρνηση αποφάσισε να τους παραδώσει στις κατοχικές δυνάμεις, στου Ναζί και να μην τους επιτρέψει να κάνουν αυτό που ζητούσαν, να πολεμήσουν για την πατρίδα τους.

Οι 200 πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, δεν μπόρεσαν να πολεμήσουν τους Ναζί όχι γιατί λιποτάκτησαν, αλλά γιατί το κράτος, η κυβέρνηση δεν τους το επέτρεψε.

Όσοι μπαίνουν στο μουσείο διαβάζουν, προσπαθούν να ρουφήξουν όση περισσότερη γνώση μπορούν.

Περπατώντας στα βήματα της λεβεντιάς

Για να βγουν στη συνέχεια και να περπατήσουν μέχρι τον τοίχο της Καισαριανής. Το Θυσιαστήριο της Λευτεριάς.

Την ξενάγηση κάνουν μέλη της ΠΕΑΕΑ.

Στέκομαι και παρακολουθώ. Θέλω να ακούσω πώς θα αφηγηθεί την ιστορία και πώς θα αντιδράσει αυτό το πολύχρωμο πλήθος που την ακούει.

Ηλικιωμένοι και ηλικιωμένες με τα καλά τους, 20άρηδες, 30άρηδες, 40άρηδες, 50άρηδες δίπλα τους. Και ακόμα καλύτερα παιδιά που ακόμα δεν περπατούν στα καρότσια.

Η αφήγηση ξεκινά από το μνημείο που έχει χαραγμένα τα ονόματα των 200 και πολλών ακόμα που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή.

Εκεί ένας άνδρας συνειδητοποιεί ότι μέσα στα ονόματα είναι και δύο που φέρουν το ίδιο επίθετο με τον εκείνον. Ο ένας εκτελέστηκε το 1943 στην Καισαριανή και ο άλλος την Πρωτομαγιά του 1944 με τους 200.

Δεν λέει τίποτα. Ακολουθεί το πλήθος. Και ακούει. Προσπαθεί να συνειδητοποιήσει τι είδε και πώς θα ψάξει να μάθει αν είναι συγγενείς του.

Η αφήγηση

Η ιστορία ξεκινά:

Αυτή την πύλη περνούσαν οι μελλοθάνατοι, αριστερά σας μπαίνοντας είναι μία πόρτα. Εκεί ήταν ο ιερέας για όσους ήθελαν να εξομολογηθούν, να αφήσουν ένα σημείωμα ή ένα προσωπικό αντικείμενο για τους δικούς τους.

Στο διάδρομο που περπατάτε περπατούσαν οι μελλοθάνατοι, για να μπουν στο χώρο των εκτελέσεων.

Τα κυπαρίσσια δεν υπήρχαν τότε.

Βγαίνοντας στο χώρο των εκτελέσεων, είναι το σημείο της φωτογραφίας που αναγνωρίστηκε ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης.

Όπως θα δείτε τις φωτογραφίες φαίνεται ότι οι κρατούμενοι τραγουδάνε, ή φωνάζουν συνθήματα. Είναι ντυμένοι με τα καλά τους, καθαροί. Και όλοι με το κεφάλι ψηλά.

Το προηγούμενο βράδυ όταν οι κρατούμενοι κατάλαβαν ότι πάνε για εκτέλεση έστησαν γλέντι στο Χαϊδάρι, μεχρι το πρωί. Ακούστηκαν τραγούδια από όλη την Ελλάδα. Από την Κρήτη, τον Πόντο, την Ήπειρο, από παντού.

Σε αυτό τον τοίχο γίνονταν οι εκτελέσεις. Ανά 20άδες.

Τέσσερα γερμανικά μυδράλια, γνωστά και ως «το πριόνι του Χίτλερ» γιατί έριχναν 1.200 σφαίρες το λεπτό. Και μετά η χαριστική βολή.

Η κάθε 20άδα έπρεπε να μαζεύει τα κορμιά των συντρόφων τους που είχαν εκτελεστεί πριν από αυτούς. Τα πήγαιναν στα φορτηγά που ήταν στον πλαϊνό τοίχο. Τα φόρτωναν και έπαιρναν τη θέση τους για να πεθάνουν και οι ίδιοι.

Ανάμεσα τους ο Ναπολέων Σουκατζίδης.

Μεγάλος άνρας. Από τη Μικρά Ασία, μεγάλωσε στην Κρήτη στο Αρκαλοχώρι. Συνελήφθη το 1936 και παραδόθηκε με τους άλλους Ακροναυπλιώτες στους Ναζί.

Ο διερμηνέας του στρατοπέδου.

Γλωσσομαθής, μορφωμένος.

Του δόθηκε η ευκαιρία να ζήσει, να ανταλλάξει τη θέση του με κάποιον άλλο και αρνήθηκε.

Ήταν αλήθεια κομμουνιστές;

«Πού ξέρουμε ότι ήταν όλοι κομμουνιστές», μία ερώτηση, στον αφηγητή.

Η διαταγή για την εκτέλεση των 200 ήταν σαφής,

Στις 27 Απριλίου 1944, διμοιρία του 8ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ υπό τον ανθυπολοχαγό ΠΖ του Ελληνικού Στρατού Μανώλη Σταθάκη επιτέθηκε κατά του διοικητή της 41ης Μεραρχίας Οχυρών και υποστράτηγου της ναζιστικής Γερμανίας Φράντς Κρεχ και της συνοδείας του στην περιοχή των Μολάων της Λακωνίας και κατάφεραν να τους σκοτώσουν.

Η αναγγελία των αντιποίνων που δημοσιεύθηκε στις εφημερίδες ανέφερε «την 27ην Απριλίου 1944 κομμουνιστικαί συμμορίαι παρά τους Μολάους κατόπιν μιας εξ ενέδρας επιθέσεως εδολοφόνησαν ανάνδρως έναν Γερμανόν Στρατηγόν και τρεις συνοδούς του. Πολλοί Γερμανοί στρατιώται ετραυματίστησαν. Ως αντίποινα διατάχτηκε:

Ο τυφεκισμός 200 Κομμουνιστών την 1.5.1944. Ο τυφεκισμός όλων των ανδρών τους οποίους θα συναντήσουν τα γερμανικά στρατεύματα επί της οδού Μολάων προς Σπάρτην έξωθεν των χωρίων. Υπό την εντύπωσιν κακουργήματος τούτου Έλληνες εθελονταί εφόνευσαν αυτοβούλως 100 άλλους κομμουνιστάς.

Ο Στρατιωτικός Διοικητής Ελλάδος».

Όπως σημειώνει ο αφηγητής, ένας από τους ταγματασφαλίτες ήταν αυτός που έδωσε εντολή στην ομάδα του για το θάνατο των 100 κομμουνιστών, αυτοβούλως, χωρίς να πάρει εντολή.

Κάποιοι θέλουν να παραλείψουν το κομμουνιστές και να μιλήσουν για Έλληνες Πατριώτες. Το σωστό είναι όμως Έλληνες Πατριώτες Κομμουνιστές, που παραδόθηκαν στη φυλακή και εκτελέστηκαν επιμένοντας να δηλώνουν κομμουνιστές και αρνούμενοι να υπογράψουν τη δήλωση που κάποιοι επιμένουν να ζητούν μετά θάνατο.

Γιατί στην Καισαριανή;

Γιατί επελέγη οι εκτελέσεις να γίνουν στην Καισαριανή, ρωτά μία γυναίκα που παρακολουθεί την αφήγηση.

Καλή ερώτηση. Στην Καισαριανή ζούσαν πρόσφυγες. Άνθρωποι που είχαν έρθει και είχαν εγκατασταθεί εδώ, από το 1922 και μετά. Άνθρωποι με ιδανικά, με αρχές, άνθρωποι που είχαν μάθει να διεκδικούν και να παλεύουν. Έπρεπε λοιπόν να τους δώσουν ένα μάθημα και αυτό ήταν το κατάλληλο.

Αν δεν ήθελαν να το κάνουν για παραδειγματισμό θα μπορούσαν κάλλιστα να κάνουν τις εκτελέσεις στο Χαϊδάρι.

Πρέπει να σας πω, πως τα καμιόνια που μετέφεραν τους νεκρούς ήταν παλιές σκουπιδιάρες και κάποια είχαν τρύπες στο πάτωμα.

Έτσι το αίμα από τους νεκρούς έβαψε όλο το δρόμο, από την Καισιαριανή μέχρι το Γ’ νεκροταφείο όπου τους πήγαν για να τους θάψουν.

Οι Καισαριανιώτες βγήκαν στους δρόμους.

Ήθελαν να αφήσουν λουλούδια εκεί που το αίμα των νεκρών έβαφε το δρόμο.

Οι δωσίλογοι και οι ταγματασφαλίτες τους έβριζαν και τους έσπρωχναν με απειλές προσπαθώντας να τους εμποδίσουν. Φυσικά δεν τα κατάφεραν.

Οι εκτελέσεις συνεχίστηκαν

Στις 10 Μαΐου οι γερμανοί εκτέλεσαν ακόμα 92 κομμουνιστές στην Καισαριανή. Το αίμα όμως των 200 είχε ποτίσει το χώμα, τόσο που γλιστρούσαν και δεν μπόρεσαν να τις κάνουν στον ίδιο χώρο και για αυτό, πήγαν στον 300άρι στόχο.

Πιο παλιά όταν ακόμα δεν είχαν φύγει εκείνοι που τα έζησαν, οι αυτόπτες μάρτυρες, έλεγαν εκείνοι την ιστορία. Έδιναν την αλήθεια τους.

Στις εκδηλώσεις της Πρωτομαγιάς γίνεται προσκλητήριο νεκρών. Στις θήκες γύρω στο χώρο μπαίνουν πικέτες με τα ονόματα του κάθε ενός.

Να σας πω τέλος ότι τα κυπαρίσσια στον τοίχο δεν υπήρχαν φυτεύτηκαν μετά. 20 κυπαρίσσια συμβολικά. Έχουν μείνει 18.

Αν θέλετε να με ρωτήσετε κάτι στην διάθεση σας…

Κάπως έτσι έκλεισε η ξενάγηση. Με κάποιους να έχουν αναγκαστεί να καθίσουν. Να προσπαθούν να συνειδητοποιήσουν το μεγαλείο.

Ο άντρας που είδε το επίθετο του στο μνημείο, προσπαθεί να συνειδητοποιήσει αυτό που είδε.

Κρατάει το χέρι της γυναίκας του. Αναρωτιέται αν το μεγαλείο της θυσίας ακουμπάει την οικογένεια του…

Η είσοδος στο Μουσείο ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης είναι δωρεάν. Από τις φωτογραφίες και μετά τα σχολεία τριπλασιάστηκαν.

Tο μουσείο και το μνημείο θα παραμένουν ανοιχτά: Καθαρή Δευτέρα: 10:00 – 18:00, Καθημερινές: 09:00 -14:00 και 17:00-20:00, Και τα Σαββατοκύριακα 10:00 – 20:00.