ΚΕΦΙΜ: Συνταγματική αναθεώρηση με τη συναίνεση σε ιστορικά χαμηλά – Κατρακυλά ο βαθμός σύγκλισης

Η εκκίνηση της αναθεωρητικής διαδικασίας από την κυβέρνηση δέχεται σφοδρά πυρά από το σύνολο της αντιπολίτευσης. Οι προθέσεις της αντιμετωπίζονται με καχυποψία με τους επικριτές της να κάνουν λόγο για μια διαδικασία «κομμένη και ραμμένη» στα μέτρα του κυβερνώντος κόμματος. Την ίδια ώρα όμως που το Μέγαρο Μαξίμου ανοίγει βηματισμό η νομοθετική συναίνεση βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2004.

Το Σύνταγμα είναι ο θεμέλιος λίθος του κράτους. Οι αλλαγές που προκύπτουν από ευρεία πολιτική συμφωνία τυγχάνουν μεγαλύτερης αποδοχής από την κοινωνία

Η κυβέρνηση με επικοινωνιακός ελιγμός επιχειρεί να στήσει ένα «θεσμικό προπέτασμα καπνού» επιδιώκοντας να θέσει πολιτικά διλήμματα στην αντιπολίτευση που σε πρώτη φάση  ασκεί αυστηρή κριτική.

ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, Νέα Αριστερά υποστηρίζουν ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιζητεί μια προσχηματική συναίνεση. Στόχος του είναι να «ξεκλειδώσει» τα άρθρα ώστε η Ν.Δ. να επιβάλει το δικό της περιεχόμενο στρώνοντας τον δρόμο για την επόμενη κοινοβουλευτική περίοδο. Το ΚΚΕ στέκεται σθεναρά απέναντι, καταγγέλλοντας την κυβερνητική πολιτική.

Η εκκίνηση της αναθεωρητικής διαδικασίας από την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας καταγγέλλεται από την αντιπολίτευση ως ένας επικοινωνιακός ελιγμός

Δύο ζητήματα «φωτιά»

Η ίδρυση μη κρατικών πανεπιστημίων αποτελεί ένα από τα κορυφαία σημεία σύγκρουσης. Το κυβερνών κόμμα προβάλλει την ανάγκη για «συναίνεση στην κοινή λογική» και τον εκσυγχρονισμό.

Η αντιπολίτευση κατηγορεί την κυβέρνηση ότι η «συναίνεση» που ζητά είναι στην πραγματικότητα συνθηκολόγηση με την ιδιωτικοποίηση της παιδείας. Υποστηρίζουν ότι η ΝΔ αγνοεί τις προτάσεις για την ενίσχυση του δημόσιου πανεπιστημίου και εστιάζει μόνο στη διευκόλυνση ιδιωτικών επενδύσεων.

Ένα άλλο πεδίο σύγκρουσης είναι η το Άρθρο 86, περί ευθύνης υπουργών. Η αντιπολίτευση υποστηρίζει ότι η ΝΔ μιλά για αναθεώρηση του άρθρου 86 (για να γίνει πιο αυστηρό), ενώ στην πράξη χρησιμοποιεί την τρέχουσα πλειοψηφία της για να «συγκαλύπτει» υποθέσεις που αφορούν στελέχη της (π.χ. Τέμπη, υποκλοπές).

Η άρση μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων, με «περιτύλιγμα» την αξιολόγηση, βρίσκεται επίσης στο επίκεντρο.

Στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2004 η νομοθετική συναίνεση στη Βουλή

Με την τελική εισήγηση του κυβερνώντος κόμματος να αναμένεται να παρουσιαστεί μέσα στον Μάρτιο, τη διατήρηση της νομοθετικής συναίνεσης της αντιπολίτευσης σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα και την περαιτέρω ενίσχυση της πόλωσης μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης καταγράφει η νέα μελέτη του ΚΕΦΙΜ, με τίτλο «Δείκτης Νομοθετικής Συναίνεσης: Ο βαθμός προγραμματικής σύγκλισης κυβέρνησης και αντιπολίτευσης, Ιούλιος 2023 – Δεκέμβριος 2025».

Σύμφωνα με τα ευρήματα της μελέτης, κατά το διάστημα Ιούλιος 2023 – Δεκέμβριος 2025, η μέση νομοθετική συναίνεση των κομμάτων της αντιπολίτευσης στα νομοσχέδια που εισήγαγε και υπερψήφισε η κυβερνητική πλειοψηφία διαμορφώθηκε στο 11,9%, το χαμηλότερο ποσοστό της περιόδου 2004–2025, γεγονός που υποδηλώνει αυξημένη πόλωση στο ελληνικό κομματικό σύστημα.

Η ανάλυση δείχνει ότι, παρά επιμέρους αυξομειώσεις μεταξύ των ετών 2024 και 2025, η συνολική εικόνα παραμένει εκείνη της περιορισμένης προγραμματικής σύγκλισης κυβέρνησης και αντιπολίτευσης, με τη χαμηλότερη συναίνεση να καταγράφεται στον τομέα της Οικονομίας (4%) και τη μεγαλύτερη στον τομέα της Εθνικής Άμυνας και Εξωτερικής Πολιτικής (25%).

Τα βασικά συμπεράσματα του δείκτη:

Κατά το διάστημα Ιούλιος 2023 – Δεκέμβριος 2025, η νομοθετική συναίνεση (υπερψήφιση επί της αρχής) των κομμάτων της αντιπολίτευσης στα νομοσχέδια της κυβερνητικής πλειοψηφίας είχε ως εξής (σε φθίνουσα σειρά):

• ΠΑΣΟΚ: 27,9%
• ΣΥΡΙΖΑ: 13%
• Νίκη: 7,1%
• Ελληνική Λύση: 4,5%
• Νέα Αριστερά: 4,5%
• Πλεύση Ελευθερίας: 4,5%
• ΚΚΕ: 0%

Η νομοθετική συναίνεση όλων των κομμάτων της αντιπολίτευσης ανήλθε στο 11,9%, καταγράφοντας το χαμηλότερο επίπεδο από το 2004, γεγονός που καταδεικνύει αυξημένη πολιτική πόλωση μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης.

Για ν’ αλλάξει οποιαδήποτε από τα 121 άρθρα του Συντάγματος θα πρέπει η αναθεωρητέα διάταξη να λάβει τουλάχιστον 180 θετικές ψήφους

2024 vs 2025

Συγκριτικά μεταξύ των ετών 2024 και 2025, παρατηρούνται αυξήσεις στη νομοθετική συναίνεση του ΠΑΣΟΚ (+5,2 ποσοστιαίες μονάδες), της Νίκης (+4,8), και της Ελληνικής Λύσης (+4,8) και οριακά της Νέας Αριστεράς (+0,1), ενώ μείωση καταγράφεται για την Πλεύση Ελευθερίας (-1,5) και τον ΣΥΡΙΖΑ (-1,4). Το ΚΚΕ παρέμεινε σταθερά στο 0%.

Η ανάλυση επιβεβαιώνει επίσης ότι όσο τα κόμματα απομακρύνονται από το κέντρο του άξονα αριστεράς–δεξιάς, τόσο μειώνεται η νομοθετική τους συναίνεση, με τα κόμματα που τοποθετούνται εγγύτερα στο κέντρο να εμφανίζουν μεγαλύτερη προγραμματική σύγκλιση με την κυβερνητική πολιτική.

Ο Γενικός Διευθυντής του ΚΕΦΙΜ, Νίκος Ρώμπαπας, δήλωσε: «Η διατήρηση της νομοθετικής συναίνεσης σε τόσο χαμηλά επίπεδα αντανακλά μια σταθερή τάση ενίσχυσης της πολιτικής πόλωσης. Ωστόσο, ο ανταγωνισμός μεταξύ των κομμάτων δεν πρέπει να λειτουργεί ως άλλοθι για αδράνεια ή μαξιμαλιστικές υποσχέσεις, αλλά ως κίνητρο για ουσιαστική αντιπαράθεση προτάσεων. Και βεβαίως, πρέπει να επισημανθεί ότι η έναρξη της διαδικασίας αναθεώρησης του Συντάγματος σε ένα πολιτικό κλίμα με αυτά τα χαρακτηριστικά πόλωσης δεν είναι καλός οιωνός για την επιτυχία αυτού του κρίσιμου εγχειρήματος».

Η αναθεωρητέα διάταξη

Να σημειώσουμε πως για ν’ αλλάξει οποιαδήποτε από τα 121 άρθρα του Συντάγματος θα πρέπει η αναθεωρητέα διάταξη να λάβει τουλάχιστον 180 θετικές ψήφους. Αυτό συμβαίνει καθώς ο συντακτικός νομοθέτης αντιλαμβανόμενος τη σημασία των διατάξεων απαιτεί τουλάχιστον τα 3/5 του συνόλου των βουλευτών να συναινέσουν προς αυτή τη κατεύθυνση ανεξαρτήτως της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας ή ευρύτερης κατάστασης.