Κρίσιμη καμπή στο Ουκρανικό: Το «σχέδιο των 28 σημείων» και η διάσκεψη του Άμπου Ντάμπι στη σκιά του πολέμου φθοράς

Καθώς ο πόλεμος στην Ουκρανία οδεύει προς τη συμπλήρωση τεσσάρων ετών, η διεθνής κοινότητα στρέφει το βλέμμα της στην πρωτεύουσα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.

Η επικείμενη ειρηνευτική διάσκεψη στο Άμπου Ντάμπι, η οποία έχει προγραμματιστεί να ξεκινήσει αύριο, 1η Φεβρουαρίου, αποτελεί τον δεύτερο γύρο των τριμερών συνομιλιών (ΗΠΑ, Ρωσία, Ουκρανία) μετά την αρχική, «εποικοδομητική» αλλά άκαρπη συνάντηση στα τέλη Ιανουαρίου.

Στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων βρίσκεται πλέον το αποκαλούμενο «αμερικανικό σχέδιο 28 σημείων», ένα κείμενο που φιλοδοξεί να θέσει το πλαίσιο για τον οριστικό τερματισμό των εχθροπραξιών, ανατρέποντας ωστόσο πάγιες στρατηγικές σταθερές της Δύσης.

Το σχέδιο των 28 σημείων

Η διπλωματική κινητικότητα, με προεξάρχοντα τον Αμερικανό ειδικό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ, έχει διαμορφώσει ένα πιεστικό πλαίσιο διαπραγμάτευσης. Το αμερικανικό σχέδιο, το οποίο έχει διαρρεύσει σε διεθνή κέντρα λήψης αποφάσεων, προτείνει μια σκληρή ρεαλιστική προσέγγιση:

• Εδαφικό status quo: Προβλέπεται η de facto (αν και όχι de jure) αποδοχή του ρωσικού ελέγχου στην Κριμαία και σε τμήματα του Ντονμπάς, παγιώνοντας τη γραμμή επαφής.
• Στρατιωτικοί περιορισμοί: Εισάγεται πλαφόν στο μέγεθος των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων, περιορίζοντας το προσωπικό στις 600.000 (από περίπου 1 εκατομμύριο σήμερα), όρος που προκαλεί έντονες αντιδράσεις στο Κίεβο.
• Το ζήτημα του ΝΑΤΟ: Το σχέδιο απαιτεί τη συνταγματική κατοχύρωση της ουδετερότητας της Ουκρανίας και την επ’ αόριστον αναστολή της ενταξιακής της πορείας στη Βορειοατλαντική Συμμαχία. Ως αντισταθμιστικό όφελος, προσφέρεται η προοπτική ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ένα πακέτο εγγυήσεων ασφαλείας από τις ΗΠΑ, οι οποίες όμως θα ακυρωθούν αυτομάτως σε περίπτωση ουκρανικής επιθετικής ενέργειας.
• Οικονομική ανασυγκρότηση: Προτείνεται η δημιουργία ενός ταμείου για την επενδυτική αναβάθμιση της Ουκρανίας σε τομείς υψηλής τεχνολογίας (AI, logistics) και ενέργειας, ως μοχλός πίεσης για την αποδοχή των εδαφικών παραχωρήσεων.

Σε στρατιωτικό επίπεδο, η σύγκρουση έχει μεταπέσει σε έναν αδυσώπητο πόλεμο φθοράς. Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του Center for Strategic and International Studies (CSIS), οι συνολικές απώλειες (νεκροί και τραυματίες) και από τις δύο πλευρές αγγίζουν πλέον το δυσθεώρητο νούμερο των 2 εκατομμυρίων ατόμων από την έναρξη της εισβολής.

Η αυριανή συνάντηση στο Άμπου Ντάμπι δεν είναι αποκομμένη από το ευρύτερο γεωπολιτικό γίγνεσθαι

Συγκεκριμένα, οι ρωσικές απώλειες εκτιμώνται σε περίπου 1,2 εκατομμύρια, ενώ οι ουκρανικές κυμαίνονται μεταξύ 500.000 και 600.000. Παρά τον βαρύ φόρο αίματος, οι γραμμές του μετώπου παραμένουν ουσιαστικά αμετάβλητες.

Τους τελευταίους δύο μήνες, οι ρωσικές δυνάμεις κατέγραψαν πενιχρά εδαφικά κέρδη μόλις 18 χιλιομέτρων, επιβεβαιώνοντας το στρατηγικό αδιέξοδο. Ωστόσο, η τεχνολογική ισορροπία τρόμου μεταβάλλεται.

Η εμφάνιση των ρωσικών drones τύπου BM-35 «Italmas», τα οποία ενσωματώνουν τερματικά Starlink για ανθεκτικότητα στις παρεμβολές και εμβέλεια άνω των 500 χλμ., έχει δημιουργήσει νέα δεδομένα.

Ρωσικό drone «Italmas»

Πρόσφατα πλήγματα ακριβείας στο Ντνίπρο και στο αεροδρόμιο του Κανατόβο (όπου στοχοποιήθηκε ομοίωμα F-16) καταδεικνύουν την αδυναμία της ουκρανικής αεράμυνας να θωρακίσει πλήρως την ενδοχώρα.

Ενεργειακή εκεχειρία

Εν όψει της διάσκεψης, παρατηρείται μια άτυπη αλλά κρίσιμη «ενεργειακή εκεχειρία». Η ουκρανική προεδρία επιβεβαίωσε την απουσία ρωσικών πληγμάτων στο δίκτυο ηλεκτροδότησης κατά το τελευταίο 24ωρο, μια κίνηση καλής θέλησης που ωστόσο δοκιμάζεται από τις καιρικές συνθήκες.

Ο φετινός χειμώνας καταγράφεται ως ο ψυχρότερος από το 2014, με τον υδράργυρο να βυθίζεται στους -20°C. Οι προηγούμενες καταστροφές στις υποδομές έχουν αφήσει εκατομμύρια αμάχους εκτεθειμένους στο ψύχος, καθιστώντας την επιτυχία των συνομιλιών ζήτημα επιβίωσης για τον πληθυσμό.

Γεωπολιτικές προεκτάσεις

Η αυριανή συνάντηση στο Άμπου Ντάμπι δεν είναι αποκομμένη από το ευρύτερο γεωπολιτικό γίγνεσθαι. Η κλιμακούμενη ένταση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν στη Μέση Ανατολή λειτουργεί ως αστάθμητος παράγοντας, αναγκάζοντας την Ουάσιγκτον να επιδιώξει το ταχύτερο δυνατό «κλείσιμο» του ουκρανικού μετώπου για να ανακατανείμει τους πόρους της.

Η ουκρανική ηγεσία βρίσκεται πλέον μπροστά στο πιο δύσκολο δίλημμα της σύγχρονης ιστορίας της: να αποδεχθεί μια επώδυνη ειρήνη που ακρωτηριάζει εδαφικά και στρατιωτικά τη χώρα ή να συνεχίσει έναν πόλεμο φθοράς με αβέβαιη έκβαση και μειούμενη δυτική υποστήριξη.