Εδαφικές φιλοδοξίες του Τραμπ: Νέος ιμπεριαλισμός ή «τα καινούργια ρούχα του αυτοκράτορα;»

Η επίθεση στη Βενεζουέλα και η σύλληψη του προέδρου της ήταν ένα αρκετά συγκλονιστικό ξεκίνημα για το 2026, αλλά μόνο την επόμενη μέρα, όταν ο καπνός είχε διαλυθεί και ο Ντόναλντ Τραμπ πετούσε από τη Φλόριντα προς την Ουάσινγκτον ως θριαμβευτής, έγινε σαφές ότι ο κόσμος είχε εισέλθει σε μια νέα εποχή.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, ντυμένος με ένα ανθρακί κοστούμι και χρυσή γραβάτα, ακουμπούσε σε ένα διαχωριστικό του Air Force One και διασκέδαζε τους δημοσιογράφους με λεπτομέρειες για την απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο. Ισχυρίστηκε ότι η κυβέρνησή του είχε «τον έλεγχο» της Βενεζουέλας και ότι αμερικανικές εταιρείες ήταν έτοιμες να εκμεταλλευτούν τον πετρελαϊκό πλούτο της χώρας.

Προφανώς ενθουσιασμένος από την επιτυχία της επιχείρησης, που πραγματοποιήθηκε χωρίς καμία απώλεια από την πλευρά των ΗΠΑ, αλλά με αρκετές απώλειες από την πλευρά της Βενεζουέλας και της Κούβας, ο Τραμπ προειδοποίησε στη συνέχεια μια σειρά από άλλες χώρες ότι θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν την ίδια τύχη. «Η Κούβα είναι έτοιμη να πέσει», είπε. Η Κολομβία διοικούνταν από έναν «άρρωστο άνθρωπο», που πουλούσε κοκαΐνη στις ΗΠΑ, αλλά που «δεν θα το έκανε για πολύ καιρό».

Ο Τραμπ είπε ότι θα αναβάλει για 20 ημέρες έως δύο μήνες οποιεσδήποτε συζητήσεις σχετικά με την επιθυμητή κατάληψη της Γροιλανδίας, της ημιαυτόνομης επικράτειας της Δανίας, συμμάχου του ΝΑΤΟ, αλλά κατέστησε σαφές πως ήταν αποφασισμένος να την καταλάβει για χάρη της «εθνικής ασφάλειας» των ΗΠΑ.

Νέος ιμπεριαλισμός

Για να μην υπάρξει αμφιβολία για το μέγεθος των εδαφικών φιλοδοξιών του Τραμπ, η κυβέρνησή του δημοσίευσε το μήνυμά της στον κόσμο με κεφαλαία γράμματα, μερικά από αυτά κόκκινα, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

«Αυτό είναι το ημισφαίριο ΜΑΣ», δήλωσε το υπουργείο Εξωτερικών στο Χ, πάνω από μια ασπρόμαυρη εικόνα του Τραμπ να δείχνει αποφασισμένος. Ο αναπληρωτής επικεφαλής τού προσωπικού του Λευκού Οίκου, Στίβεν Μίλερ, πήγε στο CNN για να εξηγήσει το σκεπτικό της νέας προσέγγισης του Τραμπ στην εξωτερική πολιτική. «Ζούμε σε έναν κόσμο, στον πραγματικό κόσμο, που κυβερνάται από τη δύναμη, που κυβερνάται από την εξουσία. Αυτοί είναι οι σιδερένιοι νόμοι του κόσμου από την αρχή του χρόνου», όπως είπε.

Ο Μίλερ είναι ένας από τους λίγους βοηθούς που έχουν υπηρετήσει σε υψηλές θέσεις τόσο στην πρώτη όσο και στη δεύτερη θητεία Τραμπ. Έχει αναδειχθεί ως κύριος ιδεολόγος, διοχετεύοντας τις παρορμήσεις του προέδρου και συσκευάζοντάς τις ως πολιτική. Σε μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την Δευτέρα, ο Μίλερ αναφέρθηκε στη γενικότερη εικόνα και υποστήριξε ότι ήταν καιρός η Δύση να σταματήσει να ζητά συγγνώμη για το ιμπεριαλιστικό παρελθόν της.

«Όχι πολύ μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Δύση διέλυσε τις αυτοκρατορίες και τις αποικίες της και άρχισε να στέλνει κολοσσιαία ποσά βοήθειας, που χρηματοδοτούνταν από τους φορολογούμενους σε αυτές τα πρώην εδάφη (παρόλο τις έχουν κάνει ήδη πολύ πιο πλούσιες και πιο επιτυχημένες)», έγραψε ο Μίλερ. «Το νεοφιλελεύθερο πείραμα, στον πυρήνα του, ήταν μια μακρά αυτοτιμωρία των τόπων και των λαών που έχτισαν τον σύγχρονο κόσμο», προσέθεσε.

Οι ΗΠΑ έχουν εισβάλει σε έναν μακρύ κατάλογο χωρών και έχουν αλλάξει καθεστώτα πολλές φορές τις τελευταίες δεκαετίες, αλλά αυτή είναι η πρώτη φορά που το κάνουν μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ως αυτοαποκαλούμενη άσκηση του ιμπεριαλισμού. Η εξαιρετική αλλαγή στη ρητορική που προέρχεται από την Ουάσινγκτον σημαίνει ότι και οι τρεις στρατιωτικές υπερδυνάμεις του κόσμου επιδιώκουν απροκάλυπτα ρεβανσιστικούς στόχους, την ανάκτηση του χαμένου αυτοκρατορικού μεγαλείου.

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν φόρεσε τον μανδύα του Πέτρου και της Αικατερίνης της Μεγάλης για την αποκατάσταση ιστορικών ρωσικών εδαφών, με κόστος μέχρι στιγμής ένα εκατομμύριο Ρώσους στρατιώτες που σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν στην Ουκρανία, σύμφωνα με το βρετανικό υπουργείο Άμυνας – το αποκορύφωμα μιας σειράς κατακτήσεων στην Τσετσενία και τη Γεωργία.

Ο Σι Τζινπίνγκ έχει αφιερωθεί στη «μεγάλη αναζωογόνηση» της Κίνας, η οποία περιλαμβάνει την ανάκτηση της εδαφικής έκτασης της αυτοκρατορίας Τσινγκ στο υψηλότερπ σημείο της, πριν από τον «αιώνα της ταπείνωσης» στα χέρια των ξένων δυνάμεων από τα μέσα του 19ου έως τα μέσα του 20ού αιώνα. Η προβολή ισχύος του Πεκίνου με στρατιωτικές βάσεις γύρω από τη Θάλασσα της Νότιας Κίνας βασίζεται σε αυτό το σκεπτικό, αλλά ο Σι έχει επανειλημμένα ξεκαθαρίσει ότι η αποστολή δεν θα ολοκληρωθεί έως ότου η Ταϊβάν επανέλθει υπό την κυριαρχία του Πεκίνου.

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν με τον Σι Τζινπίνγκ τον Οκτώβριο στο Καζάν της Ρωσίας

Όπως και οι άλλοι δύο αυταρχικοί, το όραμα του Τραμπ για τη χώρα του παραπέμπει σε ένα περασμένο αυτοκρατορικό παρελθόν. Ο αγαπημένος του πρόεδρος είναι ο Ουίλιαμ ΜακΚίνλεy, ο οποίος οδήγησε τις ΗΠΑ σε μια απότομη εδαφική επέκταση στα τέλη του 19ου αιώνα, συμπεριλαμβανομένης της στρατιωτικής κατάληψης της Κούβας και της προσάρτησης της Χαβάης, του Πουέρτο Ρίκο, του Γκουάμ, των Φιλιππίνων και της Αμερικανικής Σαμόα.

Ο Τραμπ έχει επίσης ανατρέξει στις αρχές του 19ου αιώνα για έμπνευση για τη νέα του περίοδο εδαφικής απόκτησης, με τη μορφή του δόγματος Μονρόε. «Ήταν πολύ σημαντικό, αλλά το ξεχάσαμε. Δεν το ξεχνάμε πια», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος το Σάββατο.

Η αναφορά όχι μόνο αντανακλούσε μια άποψη του παρελθόντος που δεν περιπλέκεται από οποιαδήποτε λεπτομερή ανάγνωση από την πλευρά του Τραμπ, αλλά και τη μεταβαλλόμενη σχέση μεταξύ των ΗΠΑ και της έννοιας της αυτοκρατορίας.

Η χώρα ιδρύθηκε ως απόρριψη του βρετανικού ιμπεριαλισμού και όταν ο πρόεδρος Τζέιμς Μονρόε ανέπτυξε το δόγμα του το 1823, καθορίζοντας τον ηγετικό ρόλο των ΗΠΑ στην Αμερική, επρόκειτο να λειτουργήσει ως φραγμός σε οποιαδήποτε περαιτέρω ευρωπαϊκή αποικιοκρατία.

Η εκδοχή του δόγματος που ο Τραμπ φαίνεται να ασπάζεται, ωστόσο, είναι η επαναχρησιμοποίησή του από τον Τέντι Ρούσβελτ το 1904, στο απόγειο μιας άσκησης των ΗΠΑ στον παραδοσιακό ιμπεριαλισμό. Σύμφωνα με το «συμπέρασμα του Ρούσβελτ», οι ΗΠΑ ανέλαβαν το ρόλο της «αστυνομικής δύναμης», που θα επενέβαινε σε οποιαδήποτε χώρα της περιοχής όπου θεωρούσαν ότι υπάρχουν «κατάφωρες περιπτώσεις αδικίας ή ανικανότητας».

Στο έγγραφο στρατηγικής εθνικής ασφάλειας που δημοσιεύθηκε τον Νοέμβριο, ένα σχέδιο για τον επεκτατισμό των αρχών του 2026, ο Λευκός Οίκος έθεσε ένα «συμπέρασμα Τραμπ» στο δόγμα Μονρόε «για την αποκατάσταση της αμερικανικής υπεροχής στο δυτικό ημισφαίριο».

Ο Τραμπ το αποκαλεί «δόγμα Donroe», αντιγράφοντας ένα πρωτοσέλιδο της New York Post πριν από ένα χρόνο. Η διαφορά από τις προηγούμενες εκδόσεις, καμάρωνε χαρακτηριστικά, ήταν ότι θα ήταν μεγαλύτερη και καλύτερη. Το αρχικό δόγμα Μονρόε ήταν «μεγάλη υπόθεση», είπε, αλλά πρόσθεσε: «Το έχουμε αντικαταστήσει κατά πολύ, κατά πολύ».

Παρά την πυρετώδη συζήτηση για το δόγμα και την απότομη στροφή στη ρητορική που προέρχεται από τον Λευκό Οίκο, δεν είναι καθόλου σαφές πώς σκοπεύει να προχωρήσει στη Βενεζουέλα.

Νέος πρόεδρος, παλιά πολιτική;

Φαίνεται ότι υπάρχει διαφωνία εντός της διοίκησης – στο βαθμό που υπάρχει λεπτομερής συζήτηση – σχετικά με το πώς να μετατραπεί η εικόνα του προέδρου – αυτοκράτορα σε σχέδιο δράσης. Μέχρι να συμβεί αυτό, η επίθεση που έκανε ο Τραμπ στη Βενεζουέλα αναμφισβήτητα δεν είναι αντίθετο με αυτό που έκαναν οι ΗΠΑ σε όλο τον κόσμο, αλλά ιδιαίτερα στην Αμερική, όταν υποτίθεται ότι τηρούσαν την «τάξη βασισμένη σε κανόνες» μετά το 1945.

Κάποιοι υποστηρίζουν ότι, όπως φαίνεται από τον παγκόσμιο νότο, ο ιμπεριαλισμός των ΗΠΑ παρέμεινε σταθερός και ότι το μόνο που έκανε ο Τραμπ είναι να ρίξει τη μάσκα της υποκρισίας.

«Η ιδέα ότι αυτό είναι καινούργιο είναι γελοία», είπε ο Κεχίντε Άντριους, καθηγητής Μαύρων Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμινγαμ στη Βρετανία και συγγραφέας του βιβλίου «Η Νέα Εποχή της Αυτοκρατορίας: Πώς ο ρατσισμός και η αποικιοκρατία εξακολουθούν να κυβερνούν τον κόσμο»

«Οι ΗΠΑ το κάνουν αυτό από παλιά, αλλά η μόνη διαφορά εδώ είναι ότι είναι απλώς θρασύδειλοι. Δεν υπάρχει τίποτα καινούργιο σε αυτό. Αυτό κάνει η Δύση· ο Τραμπ είναι απλώς ειλικρινής. Το βρίσκω πραγματικά αναζωογονητικό, για να είμαι ειλικρινής», τόνισε και προσέθεσε πως αν ο Τραμπ εκπληρώσει την απειλή του να καταλάβει τη Γροιλανδία, κατευθύνοντας τις ιμπεριαλιστικές του ορέξεις προς ένα άλλο δυτικό κράτος και ακρωτηριάζοντας έτσι το ΝΑΤΟ, θα σήμαινε μια σημαντική ρήξη με το παρελθόν. Αλλά για τον ίδιο λόγο, αμφέβαλε ότι θα συνέβαινε. «Αν ήταν ένα μαύρο ή καφέ μέρος, θα είχε ήδη συμβεί», είπε χαρακτηριστικά ο Άντριους.

Η Αριστερά έχει ιστορικά καταδικάσει την παγκόσμια τάξη μετά το 1945, λόγω του δυτικού πλεονεκτήματος, αλλά τα πιο ακραία στοιχεία της Δεξιάς την περιφρόνησαν επειδή αφορούσε στην παράδοση αποικιακών περιουσιακών στοιχείων και στη βοήθεια των παλιών αντιπάλων να ανακάμψουν από τον πόλεμο.

Ο Τραμπ πέρασε μεγάλο μέρος της σταδιοδρομίας του ως κατασκευαστής ακινήτων, τασσόμενος ενάντια στον ιαπωνικό ανταγωνισμό, μια αντιπάθεια που έκτοτε έχει διευρύνει στην Κίνα. Μεγάλο μέρος της ρητορικής του σχετικά με τη Βενεζουέλα και άλλους επίδοξους αυτοκρατορικούς στόχους περιστρέφεται γύρω από την ανάκτηση περιουσιακών στοιχείων, όπως οι υποδομές της βιομηχανίας πετρελαίου, που είχαν «κλαπεί» από τις ΗΠΑ. Έτσι, κατά την άποψη του Τραμπ, το να γίνει η Αμερική πραγματικά μεγάλη και πάλι απαιτεί αναπόφευκτα επιστροφή στον επεκτατισμό. Ο Πούτιν και ο Σι θέλουν να κάνουν ξανά την Ρωσία και την Κίνα σπουδαίες, με παρόμοια κίνητρα.

Πιθανή σύγκρουση αυτοκρατοριών

Η κατάσχεση από τις ΗΠΑ αυτή την εβδομάδα ενός πετρελαιοφόρου, του Marinera, παρά το γεγονός ότι ήταν ρωσικής σημαίας και συνοδευόταν από ρωσικό υποβρύχιο, έφερε στο επίκεντρο το ερώτημα εάν και για πόσο καιρό μπορούν να συμφιλιωθούν οι φιλοδοξίες των τριών υπερδυνάμεων χωρίς μεγάλη σύγκρουση.

«Μπορεί να υπάρξει πραγματικά μια παρατεταμένη χρονική περίοδος, κατά την οποία οι αυτοκρατορίες μπορούν να συνυπάρξουν», είπε η Nathalie Tocci, διευθύντρια του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων της Ιταλίας, στον βρετανικό Guardian. «Δεν είναι σαν να λέει ο Τραμπ: Θέλω να είμαι η μόνη αυτοκρατορία· ο Τραμπ βασικά σηματοδοτεί και ενεργεί σαν να είναι απολύτως σύμφωνος με το να είναι η Ρωσία και η Κίνα αυτοκρατορίες. Βραχυπρόθεσμα έως μεσοπρόθεσμα, θα έλεγα ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι η σύγκρουση των αυτοκρατοριών μεταξύ τους, αλλά η υποταγή των αποικιών», επισήμανε.

Ο Πούτιν και ο Σι σίγουρα θα ήταν ικανοποιημένοι με έναν κόσμο κομμένο σε σφαίρες επιρροής. Κατά τη διάρκεια της πρώτης διακυβέρνησης Τραμπ, η Ρωσία διατύπωσε ανεπίσημα την ιδέα ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να έχουν ελευθερία κινήσεων στη Βενεζουέλα, με αντάλλαγμα η Ρωσία να κυριαρχεί στην Ουκρανία, στη σφαίρα επιρροής της.

Εσωτερικές ανησυχίες

Οι αυτοκρατορικές παρορμήσεις του Τραμπ μπορεί να περιορίζονται, σε κάποιο βαθμό, από την πολιτική των ΗΠΑ. Δημοσκοπήσεις μετά τη Βενεζουέλα έδειξαν ότι οι μεγάλες πλειοψηφίες, μεταξύ των Δημοκρατικών και των Ρεπουμπλικανών, ήταν αντίθετες σε οποιαδήποτε μακροπρόθεσμη εμπλοκή στη χώρα. Εξάλλου, με τις ψήφους Ρεπουμπλικανών, πέρασε από την Γερουσία το ψήφισμα που περιορίζει τις στρατιωτικές εξουσίες του προέδρου.

Ωστόσο, η βάση Maga του Τραμπ ενθουσιάστηκε από την επιτυχία της επιχείρησης και η μακροχρόνια μειωμένη δημοτικότητά του κέρδισε ένα μικρό άλμα. Για έναν πρόεδρο που επιδιώκει να αποσπάσει την προσοχή από μια δυσεπίλυτη οικονομική κρίση στο εσωτερικό και τη διαφαινόμενη απειλή περισσότερων αποκαλύψεων για την εμπορία παιδιών στα αρχεία του Έπσταϊν, αυτό μπορεί να είναι αρκετό για να αναζητήσει άλλα, γρήγορα στρατιωτικά «θεάματα» στο εξωτερικό.

Εάν τα προστατευτικά κιγκλιδώματα της παλιάς τάξης κατεδαφιστούν, οι ΗΠΑ του Τραμπ θα ήταν ένας ολοένα και πιο χαοτικός παράγοντας στον κόσμο, όχι αρκετά συνεκτικός για να ονομαστεί αυτοκρατορία, αλλά αυτοκρατορικός στην επιβολή ταλαιπωρίας από τους ισχυρούς στους αδύναμους.

Γράφοντας στο Mother Jones αυτή την εβδομάδα, ο εκδότης του περιοδικού στην Ουάσινγκτον, Ντέιβιντ Κορν, πρότεινε ότι αυτή είναι η ουσία του πραγματικού δόγματος Τραμπ: «Η χρήση βίας είναι δική μας απόφαση, στο εσωτερικό και στο εξωτερικό, για να πάρουμε αυτό που θέλουμε».