Νέα βιογραφία του Ελία Καζάν επιχειρεί να αποκαταστήσει την υστεροφημία του

71

Την πληγωμένη υστεροφημία ενός από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες του Χόλιγουντ και του Μπρόντγουεϊ, του Ελία Καζάν, επιχειρεί να αποκαταστήσει μία νέα βιογραφία του, που κυκλοφόρησε αυτήν την εβδομάδα στις ΗΠΑ από τον ιστορικό κινηματογράφου και κριτικό του περιοδικού Time, Ρίτσαρντ Σίκελ.

Η καλλιτεχνική αξία του Ελία Καζάν δεν αμφισβητήθηκε ποτέ. Η αμερικανική λογοτεχνία του οφείλει το ότι έκανε παγκοσμίως γνωστά έργα όπως Ο Θάνατος του Εμποράκου και το Λεωφορείον ο Πόθος. Παράλληλα, συνέβαλε στην καθιέρωση συγγραφέων όπως ο Αρθουρ Μίλερ και ο Τένεσι Ουίλιαμς και ηθοποιών όπως ο Μάρλον Μπράντο και ο Τζέιμς Ντιν.

Αλλά η υστεροφημία του Ελία Καζάν «αμαυρώθηκε» το 1952, όταν και κατέθεσε στην Επιτροπή Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ, συμβάλλοντας στο «κυνήγι μαγισσών» εναντίον αριστερών, στην εποχή του Μακαρθισμού.

Ο Καζάν κατέδωσε 16 ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων ενός στενού του φίλου που είχε συμφωνήσει να τον κατονομάσει και δύο μελών του Κομμουνιστικού Κόμματος. Όλοι τους ήταν ήδη «γνωστοί» στην επιτροπή πριν καταθέσει.

Αμέσως μετά, προκαλώντας ακόμα μεγαλύτερη ζημιά στην καριέρα του, ο Καζάν δημοσίευσε μια διαφημιστική καταχώριση στην εφημερίδα New York Times, υπεραμυνόμενος της πράξης του, με αποτέλεσμα να γίνει συνώνυμος του καταδότη στο Χόλιγουντ.

Ακόμα και η γνωστότερη ταινία του, το On the Waterfront (1954, γνωστή στα ελληνικά με τον τίτλο Το Λιμάνι της Αγωνίας) θεωρήθηκε από κριτικούς ως μια εμπνευσμένη αλληγορία του Καζάν για να υπερασπιστεί την πράξη του.

Το βιβλίο του Ρίτσαντ Σίκελ, Ελία Καζάν (544 σελ., εκδόσεις HarperCollins) ανοίγει παλιές πληγές και υποστηρίζει ότι το «έγκλημα» του Καζάν, για το οποίο πολλοί στο Χόλιγουντ δεν τον συγχώρεσαν ποτέ, αποτελούσε μια «θεμιτή αντίδραση» από κάποιον που είχε αντιταχθεί στο κομμουνιστικό κόμμα 17 χρόνια πριν καταθέσει στην επιτροπή και το θεωρούσε ως μια «απειλή για την δημοκρατική κοινωνία».

«Ο Καζάν δεν κατέδωσε τυχοδιωκτικά τους φίλους του» υποστήριξε ο Σίκελ σε συνέντευξη που παραχώρησε με αφορμή τη δημοσίευση του βιβλίου. «Μισούσα τους κομμουνιστές για πολλά χρόνια και δεν ένιωθα καλά αν εγκατέλειπα την καριέρα μου για να τους υπερασπιστώ» φέρεται να είχε πει ο ίδιος ο μεγάλος σκηνοθέτης, που πέθανε το 2003, σε ηλικία 94 ετών.

Χρόνια αργότερα, ο Καζάν ομολόγησε ότι είχε μετανιώσει: «Σκέφτηκα πόσο φρικτό ήταν αυτό που είχα κάνει. Όχι όσον αφορά στην πολιτική του διάσταση, επειδή ίσως να ήταν σωστό, αλλά αυτό δεν έχει σημασία τώρα πια. Σωστό ή όχι, αυτή που μετρούσε ήταν η ανθρώπινη πλευρά των πραγμάτων. Ένιωσα ότι κανένας πολιτικός σκοπός δεν άξιζε το να πληγώσεις έναν άλλο άνθρωπο».

Οι επικριτές του Καζάν δεν πείστηκαν από την απολογία του και τον αποδοκίμαζαν σε κάθε δημόσια εμφάνισή του, με αποκορύφωμα το 1999, όταν παρέλαβε το βραβείο Όσκαρ για τη συνολική προσφορά του στον κινηματογράφο. Περίπου το ένα τρίτο του κοινού που παρίστατο στα βραβεία αρνήθηκε να σηκωθεί για να τιμήσει το σκηνοθέτη.

Ο Σίκελ, που συνέθετε τότε ένα μοντάζ με αποσπάσματα από τις ταινίες του Καζάν για το πρόγραμμα της βραδιάς των βραβείων Όσκαρ, αντιμετώπισε ενστάσεις από τον Μάρλον Μπράντο, που εξέφρασε την κατηγορηματική του αντίθεση στη χρήση οποιασδήποτε σκηνής στην οποία έπαιζε ο ίδιος.

Αυτό θα σήμαινε, αν ο Μπράντο κατάφερνε να επιβάλει την άποψή του, ότι δεν θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σκηνές από το Λιμάνι της Αγωνίας και το Λεωφορείον ο Πόθος.

Ωστόσο, ο Σίκελ υποστηρίζει ότι ο κόσμος πρέπει να δει πέρα από την υπόθεση αυτή, για να καταλάβει τη μαγεία που ο Καζάν έφερε στη μεγάλη οθόνη.

«Άλλαξε την ηθοποιία στη μεγάλη οθόνη πείθοντας τους ηθοποιούς να εξωτερικεύουν τα εσωτερικά τους συναισθήματα, προσπαθώντας να βγάλει στο πανί τι σκέφτονται οι άνθρωποι, τι τους παρακινεί. Αλλαξε την κινηματογραφική ηθοποιία και δημιούργησε υπέροχους ηθοποιούς όπως ο Τζέιμς Κάγκνεϊ και ο Κάρι Γκραντ. Δεν είχαμε δει τέτοια εξωτερίκευση εσωτερικών καταστάσεων ποτέ πριν» αναφέρει.

«Μέσα σε μια δεκαετία, όλη μας η θεωρία για την κριτική μιας ερμηνείας σε μια ταινία ανατράπηκε» καταλήγει..

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ,ΑΠΕ/Reuters