Eurostat: Νέοι χωρίς δουλειά και σπουδές – Η Ελλάδα ανάμεσα στις χειρότερες θέσεις της ΕΕ

Τα στοιχεία της Eurostat για τους νέους που δεν εργάζονταν ούτε παρακολουθούσαν προγράμματα σπουδών ή κατάρτισης (NEET – Not in Employment, Education, or Training) μέχρι το 2025 αποκαλύπτουν μια ανησυχητική ανισότητα. Οι νέες γυναίκες αποκλείονται από την εκπαίδευση και την αγορά εργασίας σε μεγαλύτερο ποσοστό από τους άνδρες.

Μεταξύ 2015 και 2025, 22 από τις 27 χώρες της ΕΕ σημείωσαν μειώσεις στο ποσοστό των NEET

Το 2025, το 12% των γυναικών ηλικίας 15 – 29 ετών στην ΕΕ ανήκε στην εν λόγω κατηγορία, έναντι σχεδόν 10,0% των ανδρών. Το χάσμα αυτό δεν είναι τυχαίο αλλά αντικατοπτρίζει βαθύτερες κοινωνικές δομές και έμφυλες προσδοκίες που ωθούν τις γυναίκες προς τη φροντίδα της οικογένειας. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι οι γυναίκες αυτής της ηλικιακής κατηγορίας είναι σε μεγαλύτερο βαθμό αποκομμένες από την αγορά εργασίας, χωρίς να ψάχνουν καν για δουλειά.

Το ποσοστό των νέων και των δύο φύλων της κατηγορίας NEET που εξετάζεται, ανήλθε στην ΕΕ στο 11,0%. Αναλυτικά, κατεγράφη 5,3% για τις ηλικίες 15 – 19 ετών, 12,8% για τις ηλικίες 20 – 24 ετών και 14,7% για τις ηλικίες 25 – 29 ετών. Το αντίστοιχο συνολικό ποσοστό ήταν 11,1% το 2024 και το 15,2% το 2015. Αυτή η μείωση φέρνει την ΕΕ πιο κοντά στην επίτευξη του στόχου της για μείωση των ποσοστών NEET μεταξύ των νέων στο 9% έως το 2030, όπως ορίζεται στον Ευρωπαϊκό Πυλώνα Κοινωνικών Δικαιωμάτων.

Διαφορές παρατηρούνται ανάλογα με την ηλικία. Στους νεώτερους (15-19 ετών) ήταν μόλις 5,3% και υπερδιπλάσιο στις ηλικίες 20 – 24 ετών (12,8%) και 25 – 29 ετών (14,7%). Τα χαμηλότερα ποσοστά στην ΕΕ κατέγραψαν η Ολλανδία (5,3%), η Σουηδία (5,9%) και η Σλοβενία (7,6%). Στον αντίποδα, με τα υψηλότερα ποσοστά πολύ πάνω από τον στόχο της ΕΕ, βρέθηκαν η Ρουμανία (19,2%), η Βουλγαρία (13,8%) καθώς και η Ελλάδα (13,6%).

Μεταξύ 2015 και 2025, 22 από τις 27 χώρες της ΕΕ σημείωσαν μειώσεις στο ποσοστό των NEET, με τις μεγαλύτερες στην Ιταλία (από 25,7% σε 13,3%), στην Ελλάδα (από 24,1% σε 13,6%) και στην Κροατία (από 19,8% σε 10,8%).

Η κύρια ηλικιακή ομάδα που αναλύεται εδώ είναι οι νέοι ενήλικες 15 έως 29 ετών, για την οποία η ΕΕ έχει θέσει τον στόχο του 9% έως το 2030 για το σύνολο των χωρών-μελών.

Eurostat: Από την εκπαίδευση στην εργασία

Πέρα από τους αριθμούς, πρέπει να επισημανθεί ότι όταν νέοι ενήλικες βρεθούν αποκομμένοι τόσο από την εκπαίδευση όσο και από την αγορά εργασίας, αυτό κρύβει κινδύνους τόσο για τα ίδια τα άτομα όσο και για την κοινωνία μακροπρόθεσμα. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι η μετάβαση από την εκπαίδευση στην εργασία θα είναι ομαλή.

Με την πάροδο του χρόνου, η μετάβαση αυτή έχει γίνει πιο περίπλοκη. Σήμερα, οι νέοι αλλάζουν συχνότερα δουλειά και χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να εδραιωθούν στην αγορά εργασίας. Οι φοιτητές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης συνήθως δουλεύουν part-time ή σεζόν για να συμπληρώσουν το εισόδημά τους. Επίσης, έχει γίνει πιο συνηθισμένο οι νέοι εργαζόμενοι να επιστρέφουν στην εκπαίδευση ή την κατάρτιση για να βελτιώσουν τα προσόντα τους.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, κατανεμημένα ανά πενταετείς ηλικιακές ομάδες μεταξύ 15 και 34 ετών, η απασχόληση χωρίς συμμετοχή στην εκπαίδευση και την κατάρτιση αυξάνεται με την ηλικία, ενώ το αντίθετο ισχύει για την εκπαίδευση και κατάρτιση χωρίς απασχόληση.

Το 2025, το 12,5% των νέων ηλικίας 15 – 19 ετών στην ΕΕ ήταν φοιτητές εργαζόμενοι που αξιοποιούσαν αυτή την πιο ευέλικτη μετάβαση από την εκπαίδευση στην εργασία. Το ποσοστό αυτό αυξήθηκε στο 22,5% στις ηλικίες 20 – 24 ετών και μειώθηκε ελαφρώς για τις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες: 25 – 29 ετών στο 17,8% και 30 – 34 ετών στο 13,6%.

Σημαντικές διακυμάνσεις μεταξύ των χωρών-μελών

Στα κράτη-μέλη της ΕΕ παρατηρήθηκαν μεγάλες διακυμάνσεις το 2025 στα ποσοστά NEET για την ηλικιακή ομάδα 15 – 29 ετών. Τα χαμηλότερα ποσοστά κάτω από τον στόχο του 9,0%, βάσει των στοιχείων της Eurostat, παρατηρήθηκαν στην Ολλανδία, τη Σουηδία, τη Σλοβενία, την Τσεχία, την Πορτογαλία, την Ιρλανδία, τη Μάλτα, το Λουξεμβούργο και τη Δανία. Οι χώρες αυτές είχαν επιτύχει τον μακροπρόθεσμο στόχο για το 2030 ήδη από το 2025 ή νωρίτερα.

Επιπλέον, το 2025 δέκα χώρες κατέγραψαν ποσοστά NEET πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ, που ήταν 11,0%. Μεταξύ αυτών, τα υψηλότερα σημειώθηκαν στην Ιταλία, την Ελλάδα, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, όπου περισσότερο από το 13% του συνόλου των νέων ηλικίας 15 – 29 ετών δεν απασχολούνταν σε εργασία ούτε φοιτούσαν σε εκπαιδευτικά ή επιμορφωτικά ιδρύματα.

Μεταξύ 2015 και 2025, το συνολικό ποσοστό των NEET μειώθηκε στην ΕΕ κατά -4,2 ποσοστιαίες μονάδες (pp), με τη μεγαλύτερη μείωση να καταγράφεται στην Ιταλία (-12,4 pp) και την Ελλάδα (-10,5 pp). Επίσης, αύξηση από το 2015 παρουσίασαν η Γερμανία (+1,0 pp), το Λουξεμβούργο (+1,2 pp) και η Αυστρία (+1,6 pp). Σχεδόν τα ίδια ποσοστά NEET και στα δύο έτη κατέγραψαν η Δανία και η Λιθουανία.

Να σημειωθεί ότι από το 2015 έως το 2019, το ποσοστό των νέων ενηλίκων που δεν εργάζονται ούτε σπουδάζουν ή παρακολουθούν πρόγραμμα κατάρτισης μειώνεται συνεχώς, αλλά με την έναρξη της πανδημίας COVID-19 το ποσοστό αυξάνεται.

Η εξέλιξη αυτή ήταν αναμενόμενη δεδομένου ότι το ποσοστό των NEET συνδέεται στενά με τις οικονομικές επιδόσεις, αναφέρει η Eurostat. Μετά την κορύφωσή του το 2020, το ποσοστό των NEET μειώθηκε σταθερά για όλες τις ηλικιακές ομάδες (εκτός από τους 15 – 19 ετών, όπου η κορύφωση σημειώθηκε το 2021).

Περισσότερες γυναίκες NEET

Σημαντικές διαφορές αποκαλύπτουν τα στοιχεία της Eurostat και μεταξύ των δύο φύλων όσον αφορά το ποσοστό των νεαρών ενηλίκων που δεν εργάζονταν ούτε φοιτούσαν σε εκπαιδευτικά ή επιμορφωτικά προγράμματα. Το 2025, οι γυναίκες της κατηγορίας αναφοράς ήταν πολύ περισσότερες από τους άνδρες. Ειδικότερα, το 12,0% των γυναικών ηλικίας 15 – 29 ετών στην ΕΕ ήταν NEET, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό μεταξύ των νεαρών ανδρών ήταν κατά 2,1 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερο, στο 9,9%.

Το χάσμα μεταξύ των φύλων οφείλεται σε διάφορους παράγοντες, όπως οι κοινωνικές συμβάσεις και πιέσεις που τείνουν να αποδίδουν μεγαλύτερη σημασία στον ρόλο των γυναικών εντός της οικογένειας και στον ρόλο των ανδρών να συντηρούν την οικογένεια μέσω της εργασίας.

Ειδικά στη Ρουμανία και την Τσεχία, το ποσοστό των νεαρών γυναικών NEET ήταν τουλάχιστον επτά ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερο από το αντίστοιχο ποσοστό για τους νεαρούς άνδρες (11,2 pp και 7,4 pp, αντιστοίχως). Ωστόσο, τρεις χώρες παρουσίαζαν υψηλότερα ποσοστά NEET για τους άνδρες σε σύγκριση με τις γυναίκες, αλλά σε πολύ μικρότερο βαθμό: η Εσθονία, η Φινλανδία και το Βέλγιο.

Τη μεγαλύτερη διαφορά παρουσίαζε η Εσθονία, με το ποσοστό για τους άνδρες να είναι 1,9 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερο από ό,τι στις γυναίκες. Περίπου τα ίδια επίπεδα για άνδρες και γυναίκες κατεγράφησαν στην Πορτογαλία, στη Λιθουανία και στην Ισπανία (+/- 0,2 ποσοστιαίες μονάδες).

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, οι γυναίκες που δεν εργάζονται ούτε παρακολουθούν πρόγραμμα εκπαίδευσης ή κατάρτισης φαίνεται να βρίσκονται εκτός του εργατικού δυναμικού σε μεγαλύτερο βαθμό από τους άνδρες, που καταγράφονται άνεργοι αλλά ενεργοί στην αναζήτηση εργασίας. Οι γυναίκες είναι πιο πιθανό να βρίσκονται αποκομμένες από την αγορά εργασίας, καθώς τείνουν να αφιερώνουν χρόνο στη φροντίδα των παιδιών ή και άλλων μελών της οικογένειας.

Αυτή η ειδοποιός διαφορά προκαλεί προβληματισμό και ανησυχία, καθώς το καθεστώς προσωρινής ανεργίας υποδηλώνει ότι το άτομο εξακολουθεί να έχει κάποια σχέση με την αγορά εργασίας. Το ποσοστό των νεαρών ανδρών εκτός εργατικού δυναμικού (που δεν αναζητά ενεργά εργασία) ηλικίας 15–29 ετών ήταν 5,2%, έναντι 8,3% στις γυναίκες.

Όσον αφορά τους ανέργους που αναζητούν εργασία, τα αποτελέσματα είναι αντίστροφα. Το ποσοστό των ανέργων νεαρών ανδρών NEET ανήλθε στο 4,7%, ενώ για τις γυναίκες ήταν 3,7%. Η συγκεκριμένη τάση καταγράφεται σε όλες τις χώρες της ΕΕ εκτός από τη Μάλτα, όπου οι γυναίκες ήταν περισσότερες. Περίπου ίδια για γυναίκες και άνδρες ήταν τα ποσοστά στη Σλοβενία, την Ολλανδία, την Τσεχία, την Πολωνία, την Κύπρο και την Ελλάδα.

Διαφοροποιήσεις ανά επίπεδο εκπαίδευσης

Το 2025, το ποσοστό NEET για τους νέους ηλικίας 15–29 ετών στην ΕΕ ήταν 12,8% μεταξύ των ατόμων με χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης, σε σύγκριση με 11,0% μεταξύ των ατόμων με μέτριο επίπεδο εκπαίδευσης και 8,0% μεταξύ των ατόμων με υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει η Eurostat.

Τα ποσοστά NEET στις χώρες της ΕΕ για άτομα ηλικίας 15-29 ετών με χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης κυμαίνονταν από 6,1% στη Σουηδία και την Πολωνία έως 35,8% στη Ρουμανία το 2025. Εξετάζοντας πιο προσεκτικά αυτά τα στοιχεία, 10 χώρες είχαν υψηλότερα ποσοστά NEET από τον μέσο όρο της ΕΕ και αυτές οι χώρες ήταν: η Εσθονία (12,9%), η Λιθουανία (13,4%), η Γερμανία (13,7%), η Σλοβακία και η Γαλλία (και οι δύο 14,1%), Μάλτα και Αυστρία (και οι δύο 14,7%), Ισπανία (15,3%), Βουλγαρία (19,7%) και Ρουμανία (35,8%).

Μεταξύ των νέων ηλικίας 15-29 ετών με μέσο επίπεδο εκπαίδευσης, η Eurostat αναφέρει ότι τα ποσοστά NEET κυμαίνονταν από 4,7% στην Ολλανδία έως ένα μέγιστο 15,4% στην Ελλάδα. Για αυτό το επίπεδο εκπαίδευσης, δύο χώρες κατέγραψαν ποσοστό 15% ή υψηλότερο (Ιταλία και Ελλάδα), ενώ η μόνη χώρα με ποσοστό χαμηλότερο του 5% ήταν η Ολλανδία.

Όσον αφορά τα άτομα ηλικίας 15-29 ετών με τριτοβάθμια εκπαίδευση, τα ποσοστά NEET ήταν γενικά σημαντικά χαμηλότερα από ό,τι για τα άλλα επίπεδα εκπαίδευσης. Το χαμηλότερο ποσοστό ήταν 3,6% στη Σουηδία, αλλά στην Ελλάδα έφτασε το 19,1%.

Να σημειωθεί, τέλος, ότι τη γενική εικόνα για τους νέους και νέες NEET ηλικίας 15 – 29 ετών στην ΕΕ επηρεάζει και ο βαθμός αστικοποίησης. Χαρακτηριστικά, το 2025 το ποσοστό ήταν χαμηλότερο στις μητροπόλεις (10,3%), αλλά υψηλότερο στις μικρότερες πόλεις και προάστια (11,0%) και στις αγροτικές περιοχές (12,2%).

Το μοτίβο των χαμηλότερων ποσοστών NEET στις πόλεις καταγράφεται σε 14 χώρες της ΕΕ. Οι μεγαλύτερες διαφορές σε σύγκριση με τις αγροτικές περιοχές παρατηρήθηκαν στη Ρουμανία (20,5 pp) και στη Βουλγαρία (18,5 pp).