Άλκης Ρήγος: Ανασκάλεμα της μνήμης

Επαφές με τις Τοπικές Οργανώσεις του ΠΑΣΟΚ στην Αθήνα άρχισε ο κ. Α. Παπανδρέου, με βασικό σκοπό την «άμεση ενημέρωση της βάσης» πάνω στην κρίση που διέρχεται το Κίνημα. […] Εν τω μεταξύ, οι επικρίσεις ή εκδηλώσεις συμπαραστάσεως προς τον Πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ συνεχίζονται από την βάση.

Έτσι:

41 από τα διαγραφέντα πρόσφατα ηγετικά στελέχη του Κινήματος (μέλη της Κ.Ε. ή όχι) απαντούν με μακρά ανακοίνωση στον κ. Α. Παπανδρέου (στις πρόσφατες δηλώσεις και ενέργειές του) και υποστηρίζουν ότι «θεωρεί τον εαυτό του σαν την μοναδική πηγή εξουσίας». Αφού κατηγορούν σαν «διασπαστικό» και «φραξιονιστικό» το Ε.Γ., ισχυρίζονται ότι «άνοιξε ο δρόμος του παραγοντισμού και της προσωπολατρείας».

Την ανακοίνωση υπογράφουν οι: […] Λαοκράτης Βάσσης, […] Πέτρος Ευθυμίου, […] Σάκης Καράγιωργας, […] Ν. Κωνσταντόπουλος, Στ. Νέστωρ, […] Άλκης Ρήγος, […] Αστέρης Στάγκος, Γ. Τούντας, […] Βασ. Φίλιας, […].

«ΤΑ ΝΕΑ», 30.6.1975, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

«Νιώθω άσχημα που μιλάω σε άσπρο βάθρο», είπε μόλις ανέβηκε στο βήμα του συνεδρίου του ΚΚΕ εσ. (σ.σ. του 4ου συνεδρίου του κόμματος, που πραγματοποιήθηκε το Μάιο του 1986) ο Άλκης Ρήγος, μέλος της Κ.Ε.

Και στρεφόμενος προς το μέρος του προεδρείου ρώτησε:

— Πού είναι τα σύμβολά μας;

Ψύχραιμα ο Νίκος Βούτσης τού απάντησε:

— Έχεις δίκιο, σύντροφε. Μας συγχωρείς. Δεν προλάβαμε όμως λόγω της μεταφοράς από το Σπόρτιγκ σ’ αυτή την αίθουσα. Και εδώ, πριν από μας, φιλοξενήθηκε άλλο συνέδριο.

Αλήθεια, χωρίς το σφυροδρέπανο ένιωθε ανασφάλεια ο Άλκης Ρήγος;

«ΤΑ ΝΕΑ», 14.5.1986, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Στον δημόσιο διάλογο για την κατάσταση των Πανεπιστημίων, που επέβαλε η κινητοποίηση των πανεπιστημιακών δασκάλων, έστω και μόνο μέσω των ΜΜΕ, εντάσσεται και η τελευταία συνέντευξη του υπουργού Παιδείας Πέτρου Ευθυμίου στα «ΝΕΑ», στις 2 Σεπτεμβρίου. Μια συνέντευξη που προβλήθηκε πρωτοσέλιδα από την εφημερίδα σας. Μια συνέντευξη που γεννά όμως και μια σειρά ερωτημάτων που χρήζουν απαντήσεων, έστω κι αν αυτές, προφανώς, δεν θα έχουν την έκταση προβολής εκείνης.

Πρωταρχικά ως πρόεδρος του Κεντρικού Συμβουλίου το οποίο συντόνισε την απεργία των 100 ημερών του 1978, θα ήθελα να ευχαριστήσω τον υπουργό για τη δημόσια αναγνώριση της σημασίας εκείνου του απεργιακού αγώνα, που επέβαλε τον ριζικό εκδημοκρατισμό των ελληνικών ΑΕΙ.

Επειδή όμως η ιστορία δεν γράφεται με υπουργικές εγκυκλίους ή πολύ περισσότερο με συνεντεύξεις, θα ήθελα να θυμίσω σχετικά με εκείνον «τον σκληρό αγώνα που ήταν» —τα λόγια είναι του υπουργού— «ένα από τα μεγάλα, πολύ μεγάλα ιστορικά προηγούμενα μαζικών και ρωμαλέων κινητοποιήσεων στην Ελλάδα», τα εξής:

Στην αρχή τών τότε κινητοποιήσεων και για πάνω από έναν μήνα τα μέλη τού τότε ΕΔΠ (βοηθοί και επιμελητές) που απεργούσαμε πληρωνόμασταν κανονικά. Στη συνέχεια, με εγκύκλιο τού τότε υπουργού Προεδρίας, οι πρυτάνεις, που ήταν άλλωστε αντίθετοι με τον αγώνα μας, προχώρησαν στην περικοπή των μισθών μας, γεγονός βέβαια που δεν ανέστειλε, αντίθετα ενέτεινε την αγωνιστική διάθεση του κλάδου. Την περικοπή αμφισβητήσαμε στα διοικητικά δικαστήρια, όπου με οριακή πλειοψηφία επεκράτησε η άποψη ότι ορθώς έγινε η περικοπή.

Ως προς την αναστολή τών τότε κινητοποιήσεων, αυτές δεν έγιναν χωρίς σημαντικές υποχωρήσεις από την τότε κυβέρνηση της ΝΔ. Ας σημειώσουμε ότι σε όλη τη διάρκεια της απεργίας υπήρχε συνεχής και ουσιαστικός διάλογος με την ηγεσία του υπουργείου Παιδείας (υπουργός Γ. Βαρβιτσιώτης, υφυπουργός Χ. Καρατζάς), η οποία έφερε ένα πρώτο σχέδιο νόμου το οποίο απορρίψαμε, για να ακολουθήσει δεύτερο που αποδεχόταν σε μεγάλο βαθμό τις θέσεις που διεκδικούσαμε. Και τότε —αλλά μόνο τότε— πράγματι αναστείλαμε τις κινητοποιήσεις.

Ας θυμίσουμε επίσης κάτι — έχω την αίσθηση, καθόλου περιττό. Και τότε και σήμερα απέναντι στον αγώνα μας η στάση των πολιτικών δυνάμεων ήταν αμφίρροπη για τη ΝΔ, στην αρχή θετική και στη συνέχεια αρνητική για το ΠΑΣΟΚ, σαφώς αρνητική για το ΚΚΕ, σαφώς θετική μόνο του ανανεωτικού αριστερού ρεύματος που τότε εκφραζόταν κυρίως μέσα από το ΚΚΕ Εσωτερικού και σήμερα από τον Συνασπισμό.

Τι διδάσκει το ανασκάλεμα τούτο της μνήμης;

Από τη μια, ότι οι πανεπιστημιακοί τόσο τού τότε όσο και τού τώρα —σε μεγάλο βαθμό οι ίδιοι άνθρωποι αποτελούμε άλλωστε τον σκληρό πυρήνα του πανεπιστημιακού κινήματος— δεν κινητοποιούμαστε για ψύλλου πήδημα, αλλά όταν αναγκαζόμαστε να υπερασπιστούμε αρχές και αξίες του δημόσιου Πανεπιστημίου με τις οποίες και συναρθρώνουμε τα επιμέρους αιτήματά μας.

Από την άλλη, ότι στους αγώνες μας αποδεικνύουμε και ακαδημαϊκή υπευθυνότητα και συνδικαλιστική ευελιξία και ταυτόχρονα πλήρη αυτονομία από κομματικές ή κυβερνητικές δεσμεύσεις και σκοπιμότητες.

Αυτά ως προς την ιστορία τού χθες και τις αναλογίες με το σήμερα.

[…]

Με βάση όλα τα παραπάνω και τη διαλλακτικότητα μέχρι παρεξηγήσεως που επιδεικνύει η διοίκηση της Ομοσπονδίας μας, ακριβώς από συναίσθηση ακαδημαϊκής ευθύνης, το ποιος τελικά θέλει και γιατί κλειστά τα Πανεπιστήμια και πρέπει να αναλάβει την πρωτοβουλία για να ανοίξουν αντιστρέφεται. Προφανώς όμως όχι όσοι/όσες επιλέξαμε αυτό το δύσκολο δημόσιο, από την ίδια τη φύση του, λειτούργημα, που με οδύνη βλέπουμε να μη μας επιτρέπει η κυβέρνηση να ασκήσουμε ελεύθερα, υπεύθυνα και με αξιοπρέπεια.

Γι’ αυτή την αξιοπρέπεια και για την προάσπιση του δημόσιου Πανεπιστημίου, και σήμερα όπως και χθες ο αγώνας μας.

Άρθρο γνώμης του Άλκη Ρήγου, που είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Τα Νέα».

«ΤΑ ΝΕΑ», 9.9.2002, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Να καταργηθεί το άσυλο ή να δημιουργηθεί μια νέα βάση αντίληψης για το τι είναι σήμερα Πανεπιστήμιο και από ποιους κινδυνεύει; Ο Άλκης Ρήγος (καθηγητής στο Πάντειο) επιχειρεί να χαράξει ένα όριο ανάμεσα σε επικίνδυνες —είναι αλήθεια— γενικεύσεις:

«Ότι υπάρχουν σημαντικά προβλήματα είναι γεγονός. Αλλά είναι επίσης γεγονός —παραπέμπω στο πρόσφατο πογκρόμ της Αστυνομίας στα Εξάρχεια— ότι οι κατασταλτικοί μηχανισμοί έχουν αλλάξει τρόπους και στόχους, παραμένοντας όμως πάντα ίδιοι και σήμερα τεχνολογικά πιο ασύδοτοι. Δεν πιστεύω στους περιορισμούς. Το πρόβλημα πρέπει να το λύσουμε εμείς μέσα στο Πανεπιστήμιο με τον μόνο τρόπο που αρμόζει στις πανεπιστημιακές κοινότητες: τον συνεχή διάλογο. Διαφορετικά δεν (θα) είμαστε Πανεπιστήμιο. Και θα συμφωνήσω ότι για την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί ευθύνονται και πανεπιστημιακοί οι οποίοι διαφθείρουν ομάδες φοιτητών, αλλά αυτό είναι ένα άλλο ζήτημα που απαιτεί μεγάλη συζήτηση».

«ΤΑ ΝΕΑ», 28-29.5.2005, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

[…] Ο πολιτικός επιστήμονας Άλκης Ρήγος έδωσε τη δική του οπτική σε αυτή τη μορφή επικοινωνίας πάνω σε τοίχους: «Οι τοίχοι της πόλης μπορεί να μην έχουν πια… αφτιά —κατακτήσαμε πολύ πιο εξελιγμένες μορφές παρακολούθησης των πολιτών—, έχουν όμως λαλιά. Και μάλιστα γεμάτη αισθήματα και μηνύματα πολιτικά. Οι πολλοί βέβαια τους προσπερνάνε κλεισμένοι στον κόσμο του αδυσώπητου και αγχωτικού καπιταλιστικού χρόνου και της νεοφιλελεύθερης άγριας μοναξιάς του αγώνα τής κατά μόνας επιβίωσης. Και όμως πάνω σε μοντέρνους ή νεοκλασικούς φρεσκοβαμμένους ή μουχλιασμένους τοίχους πληθαίνουν οι κραυγές-εκρήξεις νέων συμπολιτών που νιώθουν να πνίγονται σε τούτο τον απάνθρωπο κόσμο, σε τούτη την άξενη πόλη».

Επιχειρώντας λοιπόν να ερμηνεύσει συνοπτικά τη «λαλιά του τοίχου», ο κ. Ρήγος καταλήγει: «Συμβολικά το χρώμα γραφής, πολλές φορές και το σήμα της ουτοπικής και βαθιά ανθρωποκεντρικής αναρχικής ιδέας, δίνει τον τόνο. Η διάθεση αντίστασης στην ηγεμονία επί παντός ιδιωτικού και δημόσιου της τηλεοπτικής εικόνας και των διαχειριστών της δίνει τον καμβά. Η προσωπική μοναξιά και η ανάγκη ουσιαστικής επικοινωνίας και διαλόγου δίνει το γενεσιουργό αίτιο. Το πικρόγλυκο χιούμορ, η προσωπική εφευρετικότητα και αισθαντικότητα αναδεικνύουν τελικά την εναγώνια αναζήτηση μιας ανθρώπινης συντροφικότητας, τον πόθο του άλλου προσώπου απέναντι στην γκρίζα πολιτισμικοπολιτική πραγματικότητα. Εγκαλεί φωναχτά. Λειτουργεί πολλές φορές και ως πολιτική συνείδηση για όσους βέβαια κάτι τέτοιο εμπεριέχει κάποιο βαθύτερο περιεχόμενο».

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 23.3.1997, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Ο Άλκης Ρήγος, πολιτικός επιστήμονας και ομότιμος Καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου, έφυγε χθες από τη ζωή, σε ηλικία 80 ετών.

Ο αριστερών καταβολών και δημοκρατικών πεποιθήσεων Ρήγος ανέπτυξε έντονη κοινωνική δράση και κατέλιπε αξιόλογο συγγραφικό έργο.