Από τη Σάντα Φε στο Μεταξουργείο – Πώς το δίκτυο trafficking έχει απλώσει τα πλοκάμια του στην Ευρώπη

Από τη Σάντα Φε της Μπογκοτά, όπου νεαρά φτωχά κορίτσια – ακόμα και ανήλικες – στρατολογούνται σε ένα περιβάλλον πορνείας, ναρκωτικών και βίας, μέχρι τους οίκους ανοχής του Μεταξουργείου και της οδού Φυλής στην Αθήνα, εκτείνεται μια αλυσίδα διακίνησης γυναικών (trafficking) με πανευρωπαϊκή εμβέλεια.

Η φτώχεια στις χώρες προέλευσης – κυρίως Κολομβία και Βενεζουέλα – και η σταθερή ζήτηση στην Ευρώπη τροφοδοτούν μια αγορά που ανανεώνεται και μετακινείται διαρκώς. Και όσο η ζήτηση παραμένει ενεργή και οι συνθήκες ευαλωτότητας στις χώρες προέλευσης διευρύνονται, η μετανάστευση μετατρέπεται σε παγίδα καταναγκαστικής πορνείας.

Μαρτυρίες γυναικών που έφτασαν στην Αθήνα μέσω οργανωμένων δικτύων αποκαλύπτουν πώς λειτουργεί το σύστημα: πληρωμένα εισιτήρια που μετατρέπονται σε «χρέος μεταφοράς», εξάρτηση από διακινητές, υποχρεωτική παραμονή και οικονομική ομηρία. Σε αυτό το πλαίσιο προστίθενται και τα κενά ελέγχου που επιτρέπουν στα κυκλώματα να δρουν σχεδόν ανεμπόδιστα.

Trafficking: Τα επίσημα στοιχεία και η πραγματικότητα

Σύμφωνα με στοιχεία της Γενικής Διεύθυνσης Δημόσιας Υγείας της Περιφέρειας Αττικής, οι βεβαιώσεις άσκησης επαγγέλματος που χορηγήθηκαν σε αλλοδαπές ήταν εννέα το 2022 και δώδεκα το 2023. Από τη διασταύρωση των δεδομένων δεν προκύπτει καμία άδεια σε γυναίκα με εθνικότητα από χώρα της Λατινικής Αμερικής.

Την ίδια στιγμή, η παρουσία άνω των εκατό γυναικών λατινοαμερικανικής καταγωγής σε δύο μόνο περιοχές της Αθήνας δημιουργεί σαφή αναντιστοιχία με τα επίσημα στοιχεία. Το ερώτημα αφορά τόσο τη νομιμότητα της εργασίας όσο και την τήρηση υγειονομικών προϋποθέσεων, δεδομένου ότι η άδεια και το βιβλιάριο υγείας παραλαμβάνονται αυτοπροσώπως.

Η εμπορία ανθρώπων συγκαταλέγεται διεθνώς στις πιο επικερδείς μορφές οργανωμένου εγκλήματος. Στην περίπτωση της διακίνησης γυναικών από τη Λατινική Αμερική προς την Ευρώπη, η ελληνική πραγματικότητα αποτυπώνει μόνο ένα τμήμα της αλυσίδας. Οι χαμηλές τιμές στις οποίες προσφέρεται η σεξεργασία, με τις γυναίκες να λαμβάνουν ένα μικρό μέρος των χρημάτων, η μεγάλη προσφορά και η απουσία επαρκών αδειοδοτήσεων συνθέτουν ένα τοπίο που γεννά σοβαρά ερωτήματα για την έκταση του φαινομένου.

Η ανανέωση της «προσφοράς» γυναικών από διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές δείχνει τη δυναμική προσαρμογή των κυκλωμάτων στη ζήτηση

«Μια πανευρωπαϊκή αγορά»

Στο πλαίσιο της έρευνας του ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο Νικήτας Κανάκης από τους Γιατρούς του Κόσμου, μια οργάνωση με μεγάλη εμπειρία στο trafficking που έχει περιθάλψει πολλές γυναίκες καταναγκαστικής πορνείας, κάνει λόγο για «μια καινούργια αγορά που χτίζεται πανευρωπαϊκά». Όπως επισημαίνει, η Ελλάδα δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση αλλά τμήμα ενός ευρύτερου δικτύου.

Η ανανέωση της «προσφοράς» γυναικών από διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές – σήμερα από τη Λατινική Αμερική, αύριο πιθανόν από την Αφρική ή την Ασία – δείχνει τη δυναμική προσαρμογή των κυκλωμάτων στη ζήτηση.

Επίσης, η εικόνα της «Λατίνας» ως εξωτικής, παθιασμένης και «διαθέσιμης» λειτουργεί ως εμπορικό αφήγημα που ενισχύει την κατανάλωση σεξουαλικών υπηρεσιών, τονίζει ο κ. Κανάκης. Από την πλευρά της η Άννα Κουρουπού από τη δομή Red Umbrella Athens, που βοηθάει έμπρακτα τις σεξεργάτριες, επισημαίνει ότι ακόμα και σε νόμιμα αδειοδοτημένους οίκους ανοχής μπορεί να υποκρύπτεται trafficking.

Η τρίμηνη τουριστική βίζα, η έλλειψη σταθερού καθεστώτος παραμονής και ο φόβος προσέγγισης δομών στήριξης περιορίζουν δραστικά την αυτονομία των γυναικών. «Έρχονται με τουριστική βίζα, ξαναγυρνάνε πίσω και ύστερα τις φέρνουν πάλι. Και αυτό δεν το κάνουν μόνες τους. Είναι αδύνατο να το κάνουν μόνες τους. Είναι ξεκάθαρο ότι είναι θύματα σωματεμπορίας», τονίζει η ίδια.

Από τη Σάντα Φε στην Αθήνα

Στη συνοικία Santa Fe της Μποκοτά, η πορνεία, τα ναρκωτικά και η βία συνυπάρχουν σε ένα περιβάλλον που λειτουργεί σχεδόν αδιάκοπα. Πρόκειται για μια από τις πιο γνωστές «ζώνες ανοχής» της Κολομβίας, όπου κορίτσια ξεκινούν να εκδίδονται ακόμα και από τα 16 τους χρόνια – ηλικία κατά την οποία η σεξουαλική συναίνεση επιτρέπεται, όχι όμως η νόμιμη εργασία επί πληρωμή.

Σύμφωνα με μαρτυρίες και στοιχεία οργανώσεων, πολλές από τις γυναίκες προέρχονται από τη Βενεζουέλα, χώρα που τα τελευταία χρόνια αντιμετωπίζει βαθιά οικονομική και κοινωνική κρίση. Η ακραία φτώχεια, η ανεργία και η έλλειψη βασικών αγαθών δημιουργούν συνθήκες αυξημένης ευαλωτότητας, τις οποίες εκμεταλλεύονται δίκτυα στρατολόγησης.

Το Μεντεγίν και η Καρταχένα στην Κολομβία αποτελούν επίσης κομβικά σημεία. Με έντονη τουριστική δραστηριότητα και ανεπτυγμένη νυχτερινή ζωή, οι πόλεις αυτές έχουν συνδεθεί με φαινόμενα σεξοτουρισμού. Εκεί δραστηριοποιούνται κυκλώματα που, σύμφωνα με πηγές της τοπικής κοινωνίας των πολιτών, διατηρούν διασυνδέσεις με ευρωπαϊκά δίκτυα εκμετάλλευσης. Η «εξαγωγή» γυναικών για εργασία σε οίκους ανοχής του εξωτερικού αποτελεί πλέον σταθερό μοτίβο.

Στην Αθήνα, το Μεταξουργείο συγκεντρώνει περίπου 70 οίκους ανοχής. Στην περιοχή, οι σεξεργάτριες προέρχονται από χώρες της Λατινικής Αμερικής, κυρίως από Κολομβία, Βενεζουέλα και Βραζιλία. Στην «πιάτσα» αναφέρονται απλώς ως «Λατίνες».

Οι τιμές είναι ενδεικτικές της πίεσης που ασκείται στην αγορά: δέκα ευρώ για δέκα λεπτά. Από αυτά, σύμφωνα με μαρτυρίες γυναικών, τα μισά αποδίδονται στον οίκο ανοχής. Δηλαδή κάθε συνεύρεση στοιχίζει περίπου όσο ένας καφές. Οι βάρδιες φτάνουν συχνά τις δέκα ώρες ημερησίως, με πολλαπλούς πελάτες.

Κάποιες αναγκάζονται να πηγαίνουν ακόμα και με 30 άτομα την ίδια ημέρα. Στην οδό Φυλής, όπου λειτουργούν περίπου 130 οίκοι ανοχής, η τιμή ανέρχεται στα 20 ευρώ. Το μερίδιο των γυναικών είναι υψηλότερο, ωστόσο οι συνθήκες εξάρτησης παραμένουν παρόμοιες.

Κεντρικό στοιχείο της διακίνησης αποτελεί το λεγόμενο «χρέος μεταφοράς». Γυναίκες που φτάνουν στην Ελλάδα – συχνά μέσω Κωνσταντινούπολης –  αναφέρουν ότι το αεροπορικό εισιτήριο καλύπτεται από τους διακινητές ή τους διαχειριστές των οίκων ανοχής. Το ποσό αυτό μετατρέπεται σε οφειλή, την οποία οι ίδιες καλούνται να αποπληρώσουν μέσω της εργασίας τους.

Σύμφωνα με καταγεγραμμένες μαρτυρίες, η αποπληρωμή μπορεί να απαιτεί τουλάχιστον τρεις μήνες παραμονής, κατά τους οποίους η δυνατότητα αποχώρησης είναι περιορισμένη. Αν και δεν περιγράφεται πάντοτε φυσική βία, η οικονομική ομηρία και η εξάρτηση συνιστούν ενδείξεις εξαναγκασμού, όπως ορίζονται από διεθνείς συμβάσεις για την εμπορία ανθρώπων.

Η διαδρομή από τις «ζώνες ανοχής» της Μπογκοτά έως τους οίκους ανοχής της Αθήνας δεν είναι τυχαία ούτε μεμονωμένη. Είναι το αποτέλεσμα μιας αλυσίδας που ξεκινά από τη φτώχεια και την ευαλωτότητα και καταλήγει σε μια οργανωμένη αγορά εκμετάλλευσης, η οποία προσαρμόζεται διαρκώς. Και όσο η ζήτηση παραμένει ενεργή και τα κενά ελέγχου επιτρέπουν τη δράση των κυκλωμάτων, η αλυσίδα απλώς θα αλλάζει… γεωγραφία.