Όταν το ποδόσφαιρο βγαίνει από την αυλή

Σε περισσότερα από είκοσι δημόσια σχολεία της Ιμπίθα, το ποδόσφαιρο δεν είναι πια αυτονόητο μέρος του διαλείμματος. Σε εννέα σχολεία πρωτοβάθμιας και έντεκα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, η μπάλα είτε ρυθμίζεται αυστηρά είτε απαγορεύεται εντελώς στην αυλή. Όχι ως τιμωρία, ούτε ως ιδεολογική επίθεση στο άθλημα, αλλά ως απάντηση σε ένα πολύ πιο σύνθετο πρόβλημα: τον τρόπο με τον οποίο ο σχολικός χώρος μοιράζεται – ή δεν μοιράζεται – ανάμεσα στους μαθητές.

Η συζήτηση άναψε ξανά μετά από πρόταση της Unidas Podemos στο δημοτικό συμβούλιο του Sant Antoni de Portmany, με στόχο τη μετατροπή των σχολικών αυλών σε πιο πράσινους και συμπεριληπτικούς χώρους, περιορίζοντας την «κυριαρχία» των γηπέδων ποδοσφαίρου που, σύμφωνα με τη σχετική επιχειρηματολογία, καταλαμβάνουν έως και το 80% της διαθέσιμης επιφάνειας. Παρότι η πρόταση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, η πραγματικότητα είναι ότι πολλά σχολεία της Ιμπίθα έχουν εδώ και χρόνια προχωρήσει αυτόνομα σε παρόμοιες αποφάσεις.

Η ρύθμιση ή η απαγόρευση του ποδοσφαίρου δεν επιβάλλεται κεντρικά. Κάθε σχολική μονάδα έχει την αρμοδιότητα να οργανώνει τον χρόνο και τον χώρο του διαλείμματος για λόγους λειτουργικούς, παιδαγωγικούς ή για την αποφυγή εντάσεων. Σε έξι σχολεία το ποδόσφαιρο απαγορεύεται πλήρως ή κατά περίπτωση, σε δύο έχει περιοριστεί σημαντικά, ενώ στα υπόλοιπα δώδεκα εφαρμόζονται κανόνες: ημέρες εναλλαγής δραστηριοτήτων, μικτά παιχνίδια, επιτήρηση από εκπαιδευτικούς ή διοργάνωση μικρών πρωταθλημάτων με σαφείς όρους συμμετοχής.

Ο βασικός λόγος δεν είναι ένας. Σε αρκετές περιπτώσεις, το πρόβλημα είναι καθαρά χωροταξικό. Σε σχολεία και ιδιαίτερα σε λύκεια όπου οι αυλές έχουν συρρικνωθεί λόγω προκατασκευασμένων αιθουσών, ένα παιχνίδι ποδοσφαίρου για 22 μαθητές μπορεί να «παγώσει» το διάλειμμα για εκατοντάδες άλλους. Όπως επισημαίνουν διευθυντές σχολείων της δευτεροβάθμιας, το ποδόσφαιρο, όταν παίζεται ελεύθερα και χωρίς κανόνες, καταλήγει συχνά να αποκλείει αντί να ενσωματώνει.

Υπάρχει όμως και η διάσταση της συνύπαρξης. Εκπαιδευτικοί και διοικήσεις σχολείων αναφέρουν ότι το ποδόσφαιρο στην αυλή είναι συχνά εστία εντάσεων, καβγάδων και διαφωνιών, ιδίως όταν αναπαράγονται συμπεριφορές που τα παιδιά βλέπουν στον επαγγελματικό αθλητισμό ή ακόμα και στους ενήλικες γύρω τους. Η συζήτηση δεν αφορά το ίδιο το άθλημα, αλλά τον τρόπο που παίζεται και τον ρόλο που καταλαμβάνει εις βάρος άλλων μορφών παιχνιδιού.

Αυτό ακριβώς τόνισε και η δημοτική σύμβουλος που έφερε το θέμα στο προσκήνιο, διευκρινίζοντας εκ των υστέρων ότι «το ποδόσφαιρο δεν είναι κακό από μόνο του» και ότι έχει σημαντικές παιδαγωγικές αξίες. Το πρόβλημα, όπως σημειώνει, είναι η κανονικοποίηση συμπεριφορών που δημιουργούν συγκρούσεις, τις οποίες τα παιδιά συχνά μιμούνται από τον κόσμο των ενηλίκων. Η ίδια μάλιστα υπογράμμισε την αντίφαση ότι παρόμοια πρόταση εγκρίθηκε ομόφωνα σε άλλο δήμο της Ιμπίθα, δείχνοντας πως το ζήτημα δεν είναι μονοδιάστατο.

Στα λύκεια της Ίμπιθα, σύμφωνα με τους διευθυντές, το «ελεύθερο και ανεξέλεγκτο ποδόσφαιρο» ουσιαστικά δεν υπάρχει πια. Σε τουλάχιστον πέντε έχει απαγορευτεί και στα υπόλοιπα έχει ενταχθεί σε πλαίσιο κανόνων. Σε κάποιες περιπτώσεις, το ποδόσφαιρο παίζεται μόνο μία συγκεκριμένη ημέρα την εβδομάδα· σε άλλες, οργανώνονται μικτές ομάδες με στόχο τη συμμετοχή περισσότερων μαθητών και μαθητριών, με την παρουσία εκπαιδευτικών που λειτουργούν όχι ως διαιτητές, αλλά ως εγγυητές της συμπερίληψης.

Παράλληλα, η περιφερειακή εκπαιδευτική διοίκηση των Βαλεαρίδων Νήσων προωθεί ήδη ένα ευρύτερο σχέδιο αναμόρφωσης των σχολικών αυλών, δίνοντας έμφαση στο πράσινο, σε εναλλακτικά παιχνίδια και σε χώρους χαλάρωσης. Οι αλλαγές αυτές γίνονται κατόπιν αιτήματος των ίδιων των σχολείων, μέσω ειδικών επιτροπών, και δείχνουν ότι το θέμα δεν αφορά μόνο το ποδόσφαιρο, αλλά συνολικά τη φιλοσοφία του σχολικού χώρου.

Αυτό που συμβαίνει στην Ιμπίθα δεν είναι μια «απαγόρευση του ποδοσφαίρου», αλλά ένα πείραμα επαναδιαπραγμάτευσης του χώρου και του χρόνου στο σχολείο. Ένα ερώτημα για το αν η αυλή θα είναι πεδίο κυριαρχίας των λίγων ή τόπος συνάντησης των πολλών. Και σε αυτή τη συζήτηση, η μπάλα είναι απλώς η αφορμή.