Ο εφιάλτης της κλιματικής κρίσης για την Κρήτη είναι εδώ: Ξηρασία, αυξημένες θερμοκρασίες και υδροστρόβιλοι

Ένα εφιαλτικό σενάριο -που μοιάζει να έρχεται από το μέλλον, αλλά δυστυχώς αφορά τις μέρες μας στον τομέα της κλιματικής κρίσης- βίωσε η Κρήτη το 2025.

Η έντονη ξηρασία, οι αυξημένες θερμοκρασίες, τα επεισόδια ισχυρών ανέμων και σιφώνων, οι υδροστρόβιλοι και η αυξημένη πίεση στα υπόγεια νερά, είναι όσα έγιναν την προηγούμενη χρονιά στην Κρήτη, όπως αποτυπώνονται στα επιστημονικά δεδομένα της ετήσιας κλιματικής αποτίμησης του κόμβου πληροφόρησης Climatebook.gr.

Σύμφωνα με το patris.gr, σημαντικό είναι το γεγονός ότι η κλιματική εικόνα της Κρήτης το 2025 δεν αποτελεί προϊόν μεμονωμένων ακραίων φαινομένων, αλλά το αποτέλεσμα μιας συστηματικής και επιταχυνόμενης μεταβολής του κλίματος.

Η αποτίμηση της χρονιάς βασίζεται σε συνδυασμό μετεωρολογικών παρατηρήσεων, δορυφορικών δεδομένων και εξειδικευμένων μοντέλων, και εκπονήθηκε από την επιστημονική ομάδα του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, υπό τον συντονισμό της μονάδας ΜΕΤΕΟ, με επικεφαλής τον διευθυντή Ερευνών του Ινστιτούτου Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης, δρ Κώστα Λαγουβάρδο.

Τα στοιχεία, που παρουσιάστηκαν για το 2025, κατατάσσουν τη χρονιά ως τη δεύτερη θερμότερη των τελευταίων 30 ετών για την Ελλάδα, με τη μέση ετήσια θερμοκρασία να φτάνει τους 15,3 βαθμούς Κελσίου, ενώ το 72% των ημερών του έτους καταγράφηκαν θερμότερες από τη μέση τιμή της κλιματικής περιόδου 1991-2020.

Στην Κρήτη, αυτή η πραγματικότητα δεν αποτελεί απλώς στατιστικές και αριθμούς, αλλά βιώνεται καθημερινά ως μια πραγματικότητα που επηρεάζει την αγροτική παραγωγή, τους υδατικούς πόρους, τα οικοσυστήματα και τις υποδομές.

Στην πρώτη γραμμή και από τα πιο ευάλωτα διαμερίσματα της χώρας

Η Κρήτη βρέθηκε και το 2025, όπως αποτυπώνεται στην έκθεση, στην πρώτη γραμμή των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής, επιβεβαιώνοντας ότι το μεγαλύτερο νησί της χώρας αποτελεί πλέον ένα από τα πιο ευάλωτα γεωγραφικά διαμερίσματα της Ελλάδας απέναντι στη θερμική άνοδο, την ξηρασία και τη μεταβολή των υδρολογικών και οικολογικών ισορροπιών.

Τα στοιχεία της ετήσιας κλιματικής αποτίμησης, που παρουσίασε ο κόμβος πληροφόρησης Climatebook.gr, σκιαγραφούν μια ανησυχητική εικόνα: υψηλές θερμοκρασίες σε όλη τη διάρκεια του έτους, παρατεταμένα θερμά καλοκαίρια, μειωμένες βροχοπτώσεις και αισθητή υποχώρηση της υγρασίας του εδάφους, με άμεσες επιπτώσεις στον πρωτογενή τομέα, τα υδατικά αποθέματα και τα φυσικά οικοσυστήματα του νησιού.

Ζέστη και νερό

Η συνεχής άνοδος της θερμοκρασίας τα τελευταία χρόνια δεν αποτελεί πια στατιστική διαπίστωση, αλλά καθημερινή εμπειρία. Το 72% των ημερών του 2025 ήταν θερμότερες από τη μέση τιμή της κλιματικής περιόδου 1991-2020, με ιδιαίτερα θερμούς μήνες τον Μάρτιο, τον Ιούνιο και τον Ιούλιο. Στην Κρήτη, αυτό μεταφράστηκε σε παρατεταμένες περιόδους θερμικού στρες, τόσο για τον άνθρωπο όσο και για τις καλλιέργειες, σε μια χρονιά όπου το καλοκαίρι ξεκίνησε νωρίτερα και τελείωσε αργότερα.

Την ίδια στιγμή, το ύψος βροχής στο νησί κινήθηκε κάτω από τις κανονικές τιμές. Παρότι σε εθνικό επίπεδο το 2025 κατατάσσεται κοντά στον μέσο όρο των τελευταίων 30 ετών ως προς τις βροχοπτώσεις, η εικόνα διαφοροποιείται έντονα σε περιφερειακό επίπεδο. Η Κρήτη συγκαταλέγεται στις περιοχές που βίωσαν ένα από τα πιο ξηρά έτη των τελευταίων δεκαετιών, μαζί με τα περισσότερα νησιά του Αιγαίου και τμήματα της ανατολικής και νότιας Ελλάδας.

Η έλλειψη επαρκών και «αργών» βροχοπτώσεων, δηλαδή βροχών μεγάλης διάρκειας που επιτρέπουν την απορρόφηση του νερού από το έδαφος, επιτείνει το πρόβλημα. Όπως επισημάνθηκε κατά την παρουσίαση των στοιχείων, οι έντονες αλλά σύντομες βροχές δεν συμβάλλουν ουσιαστικά στον εμπλουτισμό των υδροφόρων οριζόντων, γεγονός κρίσιμο για περιοχές όπως η Κρήτη, που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από υπόγεια αποθέματα νερού.

Πώς επηρεάζονται πρωτογενής τομέας, αλιεία και τουρισμός

Ιδιαίτερα αποκαλυπτικά είναι τα δεδομένα για την υγρασία του εδάφους. Το 2025 καταγράφηκαν αυξημένα επίπεδα ξηρασίας στην Κρήτη σχεδόν σε όλη τη διάρκεια του έτους, με τους μήνες Μάρτιο, Ιούλιο, Αύγουστο και Σεπτέμβριο να χαρακτηρίζονται ως ιδιαίτερα ξηροί. Αν και τους τελευταίους μήνες του έτους παρατηρήθηκε σε μεγάλο μέρος της χώρας επαναφορά της υγρασίας σε κανονικά επίπεδα, η Κρήτη αποτέλεσε εξαίρεση, με την έλλειψη νερού να επιμένει.

Η εξέλιξη αυτή έχει άμεσες επιπτώσεις στη γεωργία και την κτηνοτροφία του νησιού. Οι ελαιώνες, οι αμπελώνες και οι δενδρώδεις καλλιέργειες βρίσκονται αντιμέτωποι με αυξημένες ανάγκες άρδευσης, σε μια περίοδο όπου οι διαθέσιμοι υδατικοί πόροι συρρικνώνονται. Παράλληλα, η παρατεταμένη ξηρασία αυξάνει τον κίνδυνο υποβάθμισης των εδαφών και επιταχύνει φαινόμενα ερημοποίησης, ιδιαίτερα στις νότιες και ανατολικές ζώνες του νησιού.

Σημαντική είναι και η εικόνα που προκύπτει για τη θερμοκρασία της θάλασσας. Το 2025 ήταν το τέταρτο πιο θερμό έτος για τις ελληνικές θάλασσες από το 1991, με τη θερμοκρασία να βρίσκεται σε όλα τα πελάγη πάνω από την κλιματική κανονική τιμή. Γύρω από την Κρήτη, οι θετικές αποκλίσεις ήταν εμφανείς, ιδίως κατά τους θερινούς μήνες, όταν η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας άγγιξε ή και ξεπέρασε τους 28 βαθμούς Κελσίου.

Η θέρμανση αυτή δεν αποτελεί απλώς ένδειξη κλιματικής μεταβολής, αλλά παράγοντα που επηρεάζει άμεσα τα θαλάσσια οικοσυστήματα, την αλιεία και τον τουρισμό. Η αύξηση της θερμοκρασίας της θάλασσας συνδέεται με μετακινήσεις ειδών, εξάπλωση ξενικών οργανισμών και μεταβολές στη βιολογική ισορροπία, φαινόμενα που ήδη καταγράφονται και στις κρητικές θάλασσες.

Αν και η Κρήτη δεν διαθέτει εκτεταμένες περιοχές χιονοκάλυψης, τα δεδομένα δείχνουν ότι -ακόμη και στα Λευκά Όρη και τον Ψηλορείτη- οι ημέρες χιονοκάλυψης βαίνουν μειούμενες, ακολουθώντας την πανελλαδική τάση. Η μείωση αυτή στερεί από το νησί έναν φυσικό μηχανισμό αποθήκευσης νερού, γεγονός που επιβαρύνει περαιτέρω τα ήδη πιεσμένα υδατικά ισοζύγια.

Τυμπάκι, Μεσσαρά και Ιεράπετρα, οι περιοχές που δέχονται μεγαλύτερες πιέσεις

Στην ευρύτερη περιοχή του Τυμπακίου και της Μεσσαράς, οι χάρτες μέσης και μέγιστης θερμοκρασίας δείχνουν σταθερά θετικές αποκλίσεις σε σχέση με την κλιματική περίοδο 1991-2020. Το καλοκαίρι του 2025 χαρακτηρίστηκε από παρατεταμένα θερμά επεισόδια, με τον Ιούνιο και τον Ιούλιο να καταγράφονται ως ιδιαίτερα θερμοί μήνες, γεγονός που επιβάρυνε τις θερμοκηπιακές καλλιέργειες και αύξησε κατακόρυφα τις ανάγκες άρδευσης.

Η εικόνα επιδεινώθηκε από το γεγονός ότι η περιοχή της νότιας Κρήτης συγκαταλέγεται σε εκείνες, όπου το ύψος βροχής βρέθηκε κάτω από τα κανονικά επίπεδα. Σύμφωνα με την έκθεση, η Κρήτη συνολικά ανήκει στις περιοχές της χώρας που βίωσαν ένα από τα πιο ξηρά έτη των τελευταίων 30 ετών, με τη νότια ζώνη -από το Τυμπάκι έως τα νότια παράλια του Ρεθύμνου- να εμφανίζει έντονη υστέρηση βροχοπτώσεων.

Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η εικόνα στην Ιεράπετρα, όπου τα στοιχεία υγρασίας εδάφους για το 2025 καταδεικνύουν αυξημένα επίπεδα ξηρασίας καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Η περιοχή της ανατολικής και νοτιοανατολικής Κρήτης εμφανίζεται στους θεματικούς χάρτες με αρνητικές αποκλίσεις υγρασίας, ιδίως τους μήνες Μάρτιο, Ιούλιο, Αύγουστο και Σεπτέμβριο.

Για μια περιοχή που αποτελεί «πρωτεύουσα» της εντατικής γεωργικής παραγωγής, η εξέλιξη αυτή μεταφράζεται σε αυξημένο κόστος παραγωγής, πίεση στους υδατικούς πόρους και μεγαλύτερη εξάρτηση από γεωτρήσεις. Παρά το γεγονός ότι σε άλλες περιοχές της χώρας παρατηρήθηκε προς το τέλος του έτους επαναφορά της υγρασίας του εδάφους σε κανονικά επίπεδα, η Κρήτη -και ειδικά η ανατολική της πλευρά- αποτέλεσε εξαίρεση, με την ξηρασία να επιμένει.

Αυξημένοι σιφώνες και ανεμοστρόβιλοι

Η Κρήτη συγκαταλέγεται διαχρονικά στις περιοχές της Ελλάδας με αυξημένη συχνότητα εμφάνισης σιφώνων και ανεμοστρόβιλων, γεγονός που επιβεβαιώνεται και από τα στοιχεία του 2025. Οι περισσότερες καταγραφές εντοπίζονται σε παράκτιες ζώνες, όπου η σύγκρουση θερμών και ψυχρότερων αερίων μαζών, σε συνδυασμό με τη θερμή επιφάνεια της θάλασσας, δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για τέτοιου τύπου φαινόμενα.

Στη νότια Κρήτη, και ειδικότερα στον άξονα Μεσσαρά-Τυμπάκι-νότιο Ρέθυμνο, καταγράφηκαν περιστατικά σιφώνων και ισχυρών ανεμοστρόβιλων κατά τη διάρκεια φθινοπωρινών και χειμερινών κακοκαιριών, κυρίως τους μήνες Οκτώβριο και Νοέμβριο. Τα φαινόμενα αυτά, αν και συχνά βραχύβια, προκάλεσαν τοπικές ζημιές σε θερμοκήπια, αγροτικές εγκαταστάσεις και δίκτυα ηλεκτροδότησης.

Στην ανατολική Κρήτη, με επίκεντρο την Ιεράπετρα, καταγράφηκαν επίσης επεισόδια ισχυρών ανέμων που συνδέονται με ασταθείς ατμοσφαιρικές συνθήκες. Αν και οι σίφωνες δεν είναι πάντα εύκολα ορατοί ή καταγεγραμμένοι όταν εκδηλώνονται στη θάλασσα, τα στοιχεία του Climatebook δείχνουν ότι οι θαλάσσιες περιοχές νοτίως και νοτιοανατολικώς του νησιού αποτελούν «θερμές ζώνες» για τη δημιουργία υδροστρόβιλων, οι οποίοι σε ορισμένες περιπτώσεις προσεγγίζουν τις ακτές.

Η κρίση σε σημεία

1) 2ο θερμότερο έτος των τελευταίων 30 ετών

2) 72% των ημερών πάνω από τα κανονικά επίπεδα θερμοκρασίας

3) Από τα πιο ξηρά έτη των τελευταίων 30 ετών για το νησί

4) Επίμονη ξηρασία σε Τυμπάκι-Μεσσαρά-Ιεράπετρα

5) Θερμοκρασία θάλασσας έως 28-29°C το καλοκαίρι

6) Συμμετοχή της Κρήτης στις περιοχές υψηλής συχνότητας σιφώνων