Ποια κοινά συντηρητικά των τροφίμων μπορεί να αυξάνουν τον κίνδυνο διαβήτη

Περιέχονται σε πλήθος τροφίμων με στόχο να τους προσφέρουν μεγαλύτερη διάρκεια ζωής. Ωστόσο πολλά συντηρητικά των τροφίμων, περί ων ο λόγος, μάλλον δεν φροντίζουν για τη… δική μας διάρκεια ζωής, σύμφωνα με μια νέα μεγάλη μελέτη, την πρώτη του είδους της παγκοσμίως, η οποία δείχνει ότι πολλά πρόσθετα των τροφίμων συνδέονται με αύξηση του κινδύνου για διαβήτη τύπου 2. Και είναι άκρως ανησυχητικό το γεγονός ότι τα περισσότερα από τα συντηρητικά που φαίνεται τώρα ότι «εγκυμονούν» διαβήτη χρησιμοποιούνται ευρέως σε πλήθος επεξεργασμένων τροφίμων που καταναλώνονται καθημερινά από εκατομμύρια ανθρώπους.

Μεγάλη ερευνητική ομάδα

Η νέα μελέτη που βασίστηκε σε δεδομένα περισσότερων από 100 χιλιάδων ενηλίκων και η οποία δημοσιεύθηκε στο Nature Communications διεξήχθη από ερευνητές του Γαλλικού Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας και Ιατρικών Ερευνών (ΙΝSERM), του Εθνικού Ινστιτούτου Ερευνας για τη Γεωργία, την Τροφή και το Περιβάλλον της Γαλλίας (INRAE), του Πανεπιστημίου Sorbonne Paris Nord, του Πανεπιστημίου Paris Cité και του ερευνητικού ιδρύματος CNAM ( Conservatoire national des arts et métiers) – αυτή η μεγάλη ερευνητική ομάδα αποτελεί μέρος της Εθνικής Ερευνητικής Ομάδας για την Επιδημιολογία της Διατροφής (CRESS-EREN).

Προηγούμενες πειραματικές μελέτες είχαν δείξει ότι ορισμένα συντηρητικά πιθανώς προκαλούν βλάβες στα κύτταρα ή στο DNA

Τα συντηρητικά ανήκουν σε μια ευρύτερη κατηγορία προσθέτων των τροφίμων που χρησιμοποιούνται ευρέως από τη βιομηχανία τροφίμων. Και όταν λέμε ότι χρησιμοποιούνται ευρέως το εννοούμε. Το 2024 στη διεθνή βάση δεδομένων Open Food Facts World Database περιλαμβάνονταν περί τα 3,5 εκατομμύρια διαφορετικά τρόφιμα και ποτά – περισσότερα από 700 χιλιάδες εξ αυτών περιείχαν τουλάχιστον ένα συντηρητικό.

Δύο μεγάλες κατηγορίες συντηρητικών

Στο πλαίσιο της ανάλυσής τους οι ερευνητές χώρισαν τα συντηρητικά σε δύο κύριες κατηγορίες. Η πρώτη περιελάμβανε τα μη αντιοξειδωτικά συντηρητικά τα οποία αυξάνουν τη διάρκεια ζωής των τροφίμων περιορίζοντας την ανάπτυξη μικροβίων ή επιβραδύνοντας τις χημικές αντιδράσεις στα τρόφιμα. Η δεύτερη αφορούσε τα αντιοξειδωτικά τα οποία βοηθούν στη διατήρηση των τροφίμων ελέγχοντας την έκθεση των συσκευασιών σε οξυγόνο.

Στις ετικέτες των τροφίμων αυτά τα πρόσθετα συνήθως αναγράφονται ως Ε, από το Ε200 ως το Ε299 (στην κατηγορία των αυστηρά θεωρούμενων συντηρητικών) καθώς και από το Ε300 ως το Ε399 (σε ό,τι αφορά την κατηγορία των αντιοξειδωτικών προσθέτων).

Οι προηγούμενες ανησυχητικές μελέτες

Προηγούμενες πειραματικές μελέτες είχαν προκαλέσει ανησυχία καθώς είχαν δείξει ότι ορισμένα συντηρητικά πιθανώς προκαλούν βλάβες στα κύτταρα ή στο DNA και παρεμβαίνουν στις φυσικές μεταβολικές διεργασίες. Ωστόσο μέχρι σήμερα δεν υπήρχαν άμεσες ενδείξεις σχετικά με τη σύνδεση των συντηρητικών με τον διαβήτη τύπου 2 σε μεγάλους πληθυσμούς.

Προσπαθώντας να κατανοήσει καλύτερα αυτή την πιθανή σύνδεση, η γαλλική ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τη Ματίλντ Τουβιέ, διευθύντρια ερευνών του INSERM, εξέτασε τη μακροπρόθεσμη έκθεση σε συντηρητικά τροφίμων καθώς και τη συχνότητα εμφάνισης του διαβήτη τύπου 2 αξιοποιώντας λεπτομερή δεδομένα της μελέτης NutriNet-Santé.

H συντριπτική πλειονότητα των συσκευασμένων τροφίμων περιέχει συντηρητικά

Μακροπρόθεσμη μελέτη σε πάνω από 100 χιλιάδες ενηλίκους

Οι ερευνητές παρακολούθησαν περισσότερους από 100 χιλιάδες γάλλους ενηλίκους μεταξύ του 2009 και του 2023. Οι συμμετέχοντες παρείχαν σε συστηματική βάση στοιχεία σχετικά με το ιατρικό ιστορικό τους, το κοινωνικο-δημογραφικό υπόβαθρό τους, τη φυσική δραστηριότητά τους, τον τρόπο ζωής τους και το γενικότερο προφίλ της υγείας τους. Παρείχαν επίσης αναλυτικές καταγραφές σχετικά με το τι έτρωγαν σε πολλαπλές 24ωρες περιόδους.

Μέσα από την ανάλυση των στοιχείων οι επιστήμονες εντόπισαν στα τρόφιμα που κατανάλωναν οι εθελοντές 58 συντηρητικά (33 συντηρητικά με τη στενή έννοια του όρου και 27 αντιοξειδωτικά πρόσθετα). Από αυτά τα συντηρητικά 17 αναλύθηκαν μεμονωμένα καθώς καταναλώνονταν από τουλάχιστον το 10% των συμμετεχόντων στη μελέτη.

Προκειμένου να εξαγάγουν τα συμπεράσματά τους οι ερευνητές έλαβαν υπόψη τους πολλούς παράγοντες που μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη όπως η ηλικία, το φύλο, το μορφωτικό επίπεδο, το κάπνισμα, το αλκοόλ αλλά και η συνολική ποιότητα της διατροφής (αριθμός θερμίδων, ζάχαρη, αλάτι, κορεσμένα λιπαρά, φυτικές ίνες κ.λ.π.).

47% μεγαλύτερος κίνδυνος για διαβήτη

Κατά τη διάρκεια των σχεδόν 15 ετών της μελέτης εντοπίστηκαν 1.131 περιπτώσεις διαβήτη τύπου 2 σε σύνολο 108.723 εθελοντών. Η ανάλυση έδειξε ότι σε σύγκριση με τα άτομα που κατανάλωναν τα χαμηλότερα επίπεδα συντηρητικών των τροφίμων, όσοι κατανάλωναν τα περισσότερα συντηρητικά είχαν 47% μεγαλύτερο κίνδυνο για διαβήτη τύπου 2. Συγκεκριμένα τα μη αντιοξειδωτικά συντηρητικά συνδέονταν με αύξηση του κινδύνου διαβήτη της τάξεως του 49% και τα αντιοξειδωτικά πρόσθετα με αύξηση του κινδύνου κατά 40%.

Τα 12 πιο «ένοχα» συντηρητικά

Από τα 17 συντηρητικά που εξετάστηκαν μεμονωμένα, η υψηλή κατανάλωση 12 εξ αυτών φάνηκε να σχετίζεται με αύξηση του κινδύνου για διαβήτη τύπου 2. Αυτά ήταν τα ευρέως χρησιμοποιούμενα μη αντιοξειδωτικά συντηρητικά σορβικό κάλιο (Ε202), μεταδιθειώδες κάλιο (Ε224), νιτρώδες νάτριο (E250), οξικό ή αιθανικό οξύ (E260), οξικό νάτριο (E262) και προπιονικό ασβέστιο (E282) καθώς και τα αντιοξειδωτικά πρόσθετα ασκορβικό νάτριο (E301), άλφα-τοκοφερόλη (E307), ερυθορβικό νάτριο (E316), κιτρικό οξύ (E330), φωσφορικό οξύ (E338) και εκχύλισμα δενδρολίβανου (E392).

Η πρώτη μελέτη του είδους της παγκοσμίως

«Αυτή είναι η πρώτη μελέτη στον κόσμο σχετικά με τη σύνδεση των συντηρητικών των τροφίμων με τη συχνότητα εμφάνισης του διαβήτη τύπου 2. Παρότι τα ευρήματά μας χρειάζεται να επιβεβαιωθούν από περαιτέρω μελέτες, συνάδουν με τα πειραματικά στοιχεία που δείχνουν την επιβλαβή επίδραση ορισμένων συντηρητικών» ανέφερε η δρ Τουβιέ.

Απαιτείται επανεξέταση των κανονισμών

Από την πλευρά της η Αναΐς Χασενμπέλερ, διδακτορική ερευνήτρια της ομάδας ΕREN που διεξήγαγε τις αναλύσεις τόνισε ότι «τα νέα δεδομένα δείχνουν ότι χρειάζεται επανεξέταση των κανονισμών που διέπουν τη χρήση προσθέτων τροφίμων από τη βιομηχανία προκειμένου να προστατευθεί η υγεία των καταναλωτών».

Οι συστάσεις προς τους καταναλωτές

Κλείνοντας η δρ Τουβιέ συνέστησε στους καταναλωτές να προτιμούν φρέσκα τρόφιμα που έχουν υποστεί τη μικρότερη δυνατή επεξεργασία και να περιορίσουν κατά το δυνατόν την κατανάλωση άχρηστων προσθέτων των τροφίμων.