«Είναι σαν ένας αργός θάνατος»: Πώς η φυλακή τιμωρεί μητέρες και τα παιδιά τους

Πριν από έξι μήνες, η 16χρονη Βαλεντίνα παρακολουθούσε τηλεόραση στο σπίτι της στο Κίτο, την πρωτεύουσα του Ισημερινού, όταν δέχθηκε ένα τηλεφώνημα από τη μητέρα της, Ιβόν. Είχε συλληφθεί ξανά και βρισκόταν στη φυλακή. Δεν θα επέστρεφε στο σπίτι.

Μητέρα και κόρη ζούσαν μαζί από το 2023, όταν η Ιβόν αποφυλακίστηκε μετά την προηγούμενη ποινή της. Ο νέος χωρισμός ήταν, για τη Βαλεντίνα, συντριπτικός.

«Είχα συνηθίσει να είμαι μαζί της», λέει η 16χρονη. Τους επόμενους μήνες ξεσπούσε συχνά σε κλάματα στο σπίτι, με φίλους, ακόμη και στο σχολείο. «Έκλαιγα πολύ. Φοβόμουν να πάω στο σχολείο», περιγράφει στον Guardian.

Η 33χρονη Ιβόν ήταν εξίσου συντετριμμένη. Συνελήφθη σε δρόμο στο νότιο Κίτο έχοντας στην κατοχή της 500 γραμμάρια μαριχουάνας και οδηγήθηκε σε αστυνομικό τμήμα, όπου κρατήθηκε σε μικρό κελί και της επετράπη να κάνει ένα τηλεφώνημα.

«Ένιωσα απαίσια. Έκλαιγα συνέχεια», λέει τηλεφωνικά από τη γυναικεία φυλακή του Αμπάτο, περίπου 150 χιλιόμετρα νότια του Κίτο. Εκεί κρατούνται περισσότερες από 500 γυναίκες, κυρίως για αδικήματα που σχετίζονται με ναρκωτικά. Πολλές έχουν παιδιά εκτός φυλακής.

Ψυχική υγεία και φτώχεια

Σύμφωνα με στοιχεία του Ινστιτούτου Έρευνας για την Πολιτική Εγκλήματος και Δικαιοσύνης (ICPR), ο αριθμός των φυλακισμένων γυναικών στη Λατινική Αμερική αυξήθηκε κατά 186% μεταξύ 2000 και 2024. Στον Ισημερινό, οι γυναίκες κρατούμενες ανέρχονται σε περίπου 2.660 — αύξηση σχεδόν 290% από το 2002. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι αναγκαστικοί αυτοί χωρισμοί έχουν μακροχρόνιες επιπτώσεις, από προβλήματα ψυχικής υγείας έως διαιώνιση της φτώχειας.

Η δικηγόρος και πανεπιστημιακός Σιλβάνα Τάπια εξηγεί ότι η περίπτωση της Ιβόν δεν είναι ασυνήθιστη. Οι γυναίκες αποτελούν μόλις το 7,2% του συνολικού πληθυσμού των φυλακών στον Ισημερινό, όμως η πλειονότητά τους έχει καταδικαστεί για υποθέσεις ναρκωτικών. Το 75% έχει παιδιά κάτω των 18 ετών, ενώ συχνά πρόκειται για μονογονεϊκές οικογένειες από φτωχά κοινωνικά στρώματα.

«Σπάνια εμπλέκονται για κέρδος. Συνήθως προσπαθούν να επιβιώσουν», σημειώνει. «Η φυλάκιση επιδεινώνει αυτές τις συνθήκες».

Έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά φυλακισμένων μητέρων αντιμετωπίζουν περισσότερες δυσκολίες στη ζωή: αυξημένη φτώχεια, έκθεση σε βία, διακοπές στη σχολική πορεία και προβλήματα ψυχικής υγείας.

Γυναίκες συμμετέχουν σε δραστηριότητες στο κέντρο επανένταξης της Λατακούνγκα, πηγή: Γιοχάνα Αλαρκόν – Guardian

Ζωή στη φυλακή και νέες αρχές

Η Ιβόν έχει ήδη εκτίσει δύο ποινές τριών ετών για κατοχή ναρκωτικών. Η πρώτη της φυλάκιση ξεκίνησε το 2013, όταν ήταν 20 ετών και μεγάλωνε μόνη την κόρη της. Είχε εγκαταλείψει το σχολείο και άρχισε να πουλά μαριχουάνα μέσω γνωστών της. Συνελήφθη με δύο κιλά και η Βαλεντίνα μεταφέρθηκε στη θεία της, όπου ζει μέχρι σήμερα.

Η δεύτερη σύλληψη ήρθε το 2020, μετά την απώλεια της δουλειάς της λόγω της πανδημίας. Μη βρίσκοντας άλλη εργασία, στράφηκε ξανά στην πώληση μικρών ποσοτήτων ναρκωτικών.

Τότε η Βαλεντίνα ήταν 10 ετών. Θυμάται την οργή της: «Θύμωνα που δεν ήταν εκεί για μένα, που έχανε σημαντικές στιγμές. Αναρωτιόμουν γιατί το έκανε». Για να αποφύγουν το στίγμα, της έλεγαν να λέει ότι η μητέρα της βρισκόταν στο νοσοκομείο.

Η 33χρονη σήμερα ήταν έγκυος όταν φυλακίστηκε το 2020. Γέννησε μέσα στη φυλακή και ο γιος της έζησε μαζί της για σχεδόν δύο χρόνια πίσω από τα κάγκελα, πριν μεταφερθεί στη θεία μαζί με τη Βαλεντίνα.

Κατά τη διάρκεια της κράτησής της, η Ιβόν κατάφερε επίσης να ολοκληρώσει τη σχολική της εκπαίδευση και να δώσει τις τελικές εξετάσεις της.

Όταν αποφυλακίστηκε το 2023, η οικογένεια ενώθηκε για πρώτη φορά. «Ήμασταν χαρούμενοι. Πέρασα περισσότερο χρόνο με τα παιδιά μου», αναφέρει.

Η Βαλεντίνα σε ηλικία 7 ετών στο δωμάτιό της, πηγή: Γιοχάνα Αλαρκόν – Guardian

Ένας φαύλος κύκλος

Παρά τις προσπάθειές της, δεν κατάφερε να βρει σταθερή εργασία. Τελικά στράφηκε ξανά στη διακίνηση μαριχουάνας και συνελήφθη εκ νέου τον Οκτώβριο του 2025.

Η Βαλεντίνα εξακολουθεί να θυμώνει κάποιες φορές, αλλά κυρίως θέλει τη μητέρα της πίσω. Μετά τη νέα σύλληψη, αντιμετώπισε δυσκολίες στο σχολείο και έντονο άγχος.

Η Ιβόν δεν θέλει να τη βλέπουν τα παιδιά της στη φυλακή. Φοβάται επίσης ότι αν αποκαλυφθεί η κατάσταση, μπορεί να εμπλακούν κοινωνικές υπηρεσίες και να τα χάσει οριστικά.

Η φωτογράφος Γιοχάνα Αλαρκόν, που κατέγραψε τη ζωή τους για χρόνια, τονίζει τον ισχυρό δεσμό τους: «Ήταν μια επώδυνη κατάσταση, αλλά μου έδειξαν τη δύναμη της αγάπης μεταξύ μητέρας και κόρης».

Η Ιβόν αναμένει την επόμενη δικαστική ακρόαση και σκοπεύει να δηλώσει αθώα. Κατηγορείται για διακίνηση ναρκωτικών μεγάλης κλίμακας, κάτι που μπορεί να της επιφέρει ποινή έως και 22 χρόνια φυλάκισης. Η κόρη της ελπίζει ότι θα τη δει σύντομα. Η ίδια η 33χρονη όμως φοβάται ότι μπορεί να χάσει τα σημαντικότερα γεγονότα στη ζωή των παιδιών της. «Είναι σαν ένας αργός θάνατος», λέει.

Πηγή κεντρικής φωτογραφίας: Γιοχάνα Αλαρκόν – Guardian