Από το Ιράν, έως τον Λίβανο και τον Κόλπο – Η Μέση Ανατολή και η διττή στρατηγική του χάους

Από τη σκοπιά των μουλάδων του Ιράν, στερείται πνευματικών προσόντων.

Η δε Ισλαμική Δημοκρατία πάντα απέρριπτε την οικογενειακή διαδοχή.

Υπό αυτό το πρίσμα, η ανάδειξη του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ στη θέση του ανώτατου ηγέτη σηματοδοτεί, εν μέσω πολέμου, μια ιστορική καμπή για την Ισλαμική Δημοκρατία.

Για πρώτη φορά από την επανάσταση του 1979, η εξουσία μεταβιβάζεται από πατέρα σε γιο, σε ένα θεοκρατικό καθεστώς που «έχτισε» την πολιτική του ταυτότητα στην απόρριψη της μοναρχικής διαδοχής.

Η επιλογή της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων του Ιράν μοιάζει λιγότερο με θεσμική αλλαγή και περισσότερο με μια προσπάθεια επίδειξης σταθερότητας σε μια περίοδο βαθιάς κρίσης, που διαχέεται σε περιφερειακό επίπεδο, φτάνοντας (προσώρας;) μέχρι και τις βρετανικές βάσεις στην Κύπρο.

Στη μέγγενη γεωπολιτικών σχεδιασμών, το αιμοσταγές καθεστώς της Τεχεράνης επιχειρεί να δείξει ότι παραμένει λειτουργικό, παρά τη δολοφονία του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, κορυφαίων στελεχών του και τις συνεχιζόμενες αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ και του Ισραήλ, που κλoνίζουν τη συνοχή του.

Τούτων δοθέντων, ο νέος ανώτατος ηγέτης λειτουργεί ως σύμβολο θεσμικής συνέχειας.

Η πραγματική ισχύς δείχνει προσώρας να μετατοπίζεται ακόμη περισσότερο προς τους πανίσχυρους Φρουρούς της Επανάστασης, σκληροπυρηνικού πυρήνα του καθεστώτος.

Εν μέσω ενός διαφαινόμενου εσωτερικού διχασμού, η νέα ηγεσία του Ιράν αναλαμβάνει τα ηνία υπό τη σκιά της απειλής εξόντωσής της, ενόσω ο χάρτης της Μέσης Ανατολής επαναχαράσσεται κατά το δοκούν από το Ισραήλ και την κυβέρνηση Τραμπ στις ΗΠΑ.

Κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου, το Ισραήλ διαμηνύει ότι θα συνεχίσει να στοχοποιεί την ιρανική ηγεσία, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ διακηρύττει ότι ο επόμενος ανώτατος ηγέτης του Ιράν «δεν θα διαρκέσει πολύ» χωρίς την έγκρισή του.

Στο μεσοδιάστημα, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ παραμένει άφαντος από τη δημόσια σφαίρα, ενόσω συνεχίζεται το σφυροκόπημα του Ιράν, αλλά και εκ νέου της υποστηριζόμενης από την Τεχεράνη Χεζμπολάχ στον όλο και πιο ασταθή Λίβανο.

Δύο διαφορετικοί πόλεμοι;

Καθώς η στρατιωτική κλιμάκωση συνεχίζεται στο Ιράν και στον Λίβανο, γίνεται όλο και πιο εμφανές ότι οι στόχοι των ΗΠΑ και του Ισραήλ δεν ταυτίζονται πλήρως.

Για τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, η στρατηγική είναι σαφής: αποδυνάμωση ή ακόμη και ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος και εξάλειψη της επιρροής του στην περιοχή, από τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο μέχρι τα δίκτυα συμμάχων σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Η Ουάσιγκτον, αντίθετα, εμφανίζεται πιο αμφίσημη.

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει αφήσει να εννοηθεί ότι δεν επιδιώκει απαραίτητα την πτώση του καθεστώτος, αλλά μια νέα ηγεσία που θα πάψει να απειλεί το Ισραήλ και θα ευθυγραμμιστεί με τις αμερικανικές απαιτήσεις.

Η διαφορά αυτή δημιουργεί μια επικίνδυνη ασάφεια γύρω από το τελικό ζητούμενο ενός ήδη αιματηρού πολέμου, και δη με όλο και πιο επικίνδυνες περιφερειακές, αλλά και διεθνείς προεκτάσεις.

Ενώ το Ισραήλ φαίνεται να θεωρεί αποδεκτό ακόμη και ένα σενάριο εσωτερικής αποσταθεροποίησης ή εμφυλίου στο Ιράν, οι Ηνωμένες Πολιτείες δείχνουν πιο επιφυλακτικές απέναντι σε μια πλήρη κατάρρευση του θεοκρατικού καθεστώτος.

Το αποτέλεσμα είναι μια σύγκρουση που εξελίσσεται χωρίς σαφή στρατηγική εξόδου.

Ήδη οι επιθέσεις σε ενεργειακές και πολιτικές υποδομές δείχνουν ότι ο πόλεμος έχει περάσει σε μια νέα φάση.

Στην Τεχεράνη, βομβαρδισμοί σε εγκαταστάσεις πετρελαίου και διυλιστήρια έχουν δημιουργήσει εικόνες σχεδόν αποκαλυπτικές.

Σύννεφα μαύρου καπνού καλύπτουν την πόλη, με τα περίπου 10 εκατομμύρια κατοίκους της να καλούνται να παραμείνουν στα σπίτια τους, ενόσω τα πλήγματα σε μονάδες αφαλάτωσης νερού και ενεργειακές υποδομές πλήττουν άμεσα τον άμαχο πληθυσμό.

Επιθέσεις που ενδέχεται να έχουν το αντίθετο από το επιδιωκόμενο από το Τελ Αβίβ και την Ουάσιγκτον αποτέλεσμα, ενισχύοντας τη συσπείρωση γύρω από το καθεστώς.

Το δε Ιράν απαντά επεκτείνοντας το μέτωπο στα κράτη του Κόλπου και αυξάνοντας το κόστος του πολέμου για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, συμπεριλαμβανομένων των -απρόθυμων για άμεση εμπλοκή- Ευρωπαίων.

Η παγκόσμια διάσταση της κρίσης

Εν μέσω καταφανούς απονομιμοποίησης του νέου πολέμου, η αμοιβαία κλιμάκωση δημιουργεί μια δυναμική χάους, που απειλεί να ξεφύγει από κάθε έλεγχο όσο παρατείνεται η κρίση.

Οι γεωπολιτικές συνέπειες γίνονται ήδη αισθητές στις διεθνείς αγορές.

Η τιμή του πετρελαίου έχει ξεπεράσει το ψυχολογικό όριο των 100 δολαρίων το βαρέλι, καθώς οι αγορές παρακολουθούν με ανησυχία την κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ.

Περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου διέρχεται καθημερινά από εκεί, υπό κανονικές συνθήκες.

Η παρατεταμένη διακοπή της ναυσιπλοΐας θα μπορούσε να προκαλέσει ισχυρούς κραδασμούς στην παγκόσμια οικονομία, επηρεάζοντας όχι μόνο τις τιμές της ενέργειας, αλλά και τις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού.

Επισήμως αμέτοχες προς το παρόν, η Ρωσία και η Κίνα παρακολουθούν από κοντά τις εξελίξεις.

Ότι τυχαία, η διπλωματία προσπαθεί να βρει χαραμάδες διεξόδου.

Χώρες του Κόλπου και η Ευρώπη καλούν σε αποκλιμάκωση, προειδοποιώντας ότι η σύγκρουση κινδυνεύει να εξελιχθεί σε ευρύτερη περιφερειακή κρίση.

Η Μέση Ανατολή βρίσκεται για άλλη μια φορά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, ανάμεσα σε έναν πόλεμο χωρίς σαφές τέλος και στο φόντο ενός ούτως ή άλλως εύθραυστου μεταπολεμικού σκηνικού.

Οι προεκτάσεις του θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν εσωτερικά τις αραβικές μοναρχίες, που έχουν βρεθεί εγκλωβισμένες στη συμμαχία με τις ΗΠΑ, τη στρατηγική αντίθεση με το θεοκρατικό σιιτικό Ιράν και την αντίθεσή τους στην υπό παγίωση περιφερειακή ηγεμονία του Ισραήλ.

Πολλώ μάλλον όταν στο φόντο χάσκει ένα κενό στρατηγικής συνοχής μεταξύ των σημερινών ηγεσιών στην Ουάσιγκτον και στο Τελ Αβίβ, που ποντάρουν σε διαφορετικά επίπεδα τα «ρέστα» τους εν μέσω αμφότερα κρίσιμων προεκλογικών περιόδων.

Φευ, οι πολιτικο-οικονομικές παρενέργειες θα είναι πολύ ευρύτερες, με τους νικητές και τους χαμένους να είναι ακόμη πολύ νωρίς να μετρηθούν.