Ραδιόφωνο: Ζήτημα συγκινήσεως

Ο ραδιόφιλος! Πώς αλλοιώς να τον βαφτίσουμε; Δεν είνε απλώς ο φίλος του ραδιοφώνου — να εξηγούμεθα! Είνε ο μανιακός της μουσικής των αιθέρων, η τελευταία λέξις του συγχρόνου μουσοτραφούς (σ.σ. ο εραστής των Μουσών, ο από νεαρή ηλικία ασχολούμενος με τις καλές τέχνες) που αντλεί τις υψηλότερες αισθητικές απολαύσεις της ζωής του από το κουμπί του ραδιοφώνου. Ζη με την μουσικήν, υπάρχει για την μουσικήν, κινείται με την μουσικήν, έχει εντοπίση, λέτε, τους σκοπούς της ζωής του σ’ αυτή και μόνον σ’ αυτή!

Ματαίως θα ψάξετε να τον βρήτε μέσα στις σελίδες του Θεοφράστου. Αδίκως θα ξεφυλλίσετε τον Λα Μπρυγέρ (σ.σ. Jean de La Bruyère, γάλλος φιλόσοφος και συγγραφέας, 1645-1696). Αδύνατον να τον πετύχετε στους χαρακτήρας του Λασκαράτου. Ούτε τον εφαντάσθηκαν, ούτε ήταν δυνατόν να τον φαντασθούν οι εκλεκτοί συνάδελφοι. Γέννημα της εποχής ο ραδιόφιλος, καρπός της μεταπολεμικής προόδου, δεν έχει παρά ολίγα μόλις χρόνια που ανεπτύχθη και διεμορφώθη σε τύπον. Ο παληός μουσοτραφής ωχριά μπροστά του. Το ραδιόφωνον άνοιξε τους μουσικούς ορίζοντες κι’ επλούτισε τις γνώσεις των φίλων της μουσικής, μέσα από τους οποίους εξεπήδησε φρούτο περίεργο, ο φανατικώτερος λάτρης της, που έχει ωθήση τα φιλόμουσα αισθήματά του μέχρι της υστερίας.

— Αυτός είνε Μπετόβεν!

— Όχι, αδερφέ!

— Μπετόβεν! Μπετόβεν! Μη συζητάτε!

«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 25.1.1937, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Και σπεύδει έξαλλος, αλλόφρων σχεδόν από ενθουσιασμόν, να στρωθή εν μεταρσιώσει (σ.σ. σε κατάσταση ψυχικής ανάτασης) μπροστά στο ραδιόφωνο, για ν’ απολαύση τους μαγευτικούς ήχους που αναδίδονται από το μεγάφωνό του. Από την στιγμήν αυτήν, από την ώρα που ο ραδιόφιλος θα καταλάβη την θέσιν του μπροστά εκεί, αρχίζει η κυριαρχία του. Είνε γνώστης βαθύς του μηχανισμού του, ενήμερος των ιδιοτροπιών του, κατατοπισμένος πλήρως εις τους σταθμούς και τα προγράμματά των. Πιάνει το κουμπί, τ’ αφίνει, το ξαναπιάνει, παίρνει την Ρώμην, πηδά στην Βουδαπέστην, ερευνά τους ουρανούς της Βιέννης, εκτείνεται μέχρι της Μόσχας.

— Τι κάνεις εκεί;

— Διώχνω τα παράσιτα!

Και είνε το μεγαλείτερο παράσιτο του ραδιοφώνου, του έχει τέτοιαν αγάπην, ώστε να σας κάνη να το συχαθήτε διά βίου. Πότε ρυθμίζει την έντασιν του ήχου, πότε αλλάζει σταθμόν γιατί δεν του αρέσουν τα ελαφρά κομμάτια, πότε φεύγει προτροπάδην (σ.σ. δρομαίως, πολύ γρήγορα) γιατί συναντά, όπως λένε, πολλά παράσιτα. Καταλαβαίνει από μουσική; Ισχυρίζεται ότι καταλαβαίνει. Το γεγονός είνε όμως ότι καταλαβαίνει λιγώτερο απ’ όλους και την λατρεύει περισσότερο. Την αισθάνεται περισσότερο, αλλά την νοιώθει ολιγώτερο. Έχει την μανίαν της μουσικής χωρίς να θεωρή απαραίτητον την γνώσιν της. Είνε φανατικός εραστής της κλασσικής μουσικής προ παντός. Ακούει Μπετόβεν και τρελλαίνεται, Βάγνερ και εκτραχηλίζεται (σ.σ. παρεκτρέπεται), Μόζαρτ και σεληνιάζεται, Λιστ και λιγώνεται, αδιάφορο αν δεν μπορεί να διακρίνη τον ένα από τον άλλο.

— Αυτός είνε Μπετόβεν!

Και είνε Λιστ.

— Αυτός είνε Βάγνερ!

Και είνε Μόζαρτ.

— Αυτός είνε Σούμαν!

Και είνε Μπετόβεν.

— Αυτός είνε Λιστ!

Και είνε Βάγνερ.

Δεν έχουν σημασίαν όλα αυτά. Καταφέρνει και συγκινείται; Αυτό είνε το ζήτημα. Σας διηγείται ότι χτες το βράδυ άκουσε μια υπέροχη «παστοράλε». Και αλλοίμονο αν δεν είστε κατατοπισμένος! Θα σας απευθύνη αμέσως βλέμμα εσχάτης περιφρονήσεως, ώστε να αισθανθήτε βαθυτάτην εντροπήν για την ασυγχώρητη αυτήν άγνοιαν και θα νομίσετε για μίαν στιγμήν ότι δεν επιτρέπεται να ζήτε και να κυκλοφορήτε πλέον χωρίς να πληροφορηθήτε επαρκώς τι είνε η «παστοράλε». Σνομπ της μουσικής, καταντά σωστή μάστιξ. Δεν επιτρέπει οπωσδήποτε καμμίαν αμφισβήτησιν σε ό,τι πη ο ίδιος. Απόλυτος στις γνώμες του, θίγεται βαθύτατα στην μουσικήν του φιλοτιμίαν από την οποιαδήποτε αντίρρησιν. Είπε Μπετόβεν; Μπετόβεν είνε, πάει, τελείωσε! Άλλωστε, καθώς κρατάει το κουμπί στα χέρια του και πότε δυναμώνει, πότε αδυνατίζει τους ήχους, αναγνωρίζει κάθε δευτερόλεπτο τα υπέροχα μοτίβα του γίγαντος της μουσικής. Εσείς όμως ο αδαής, έξαφνα, αναγνωρίζετε σ’ αυτό που ακούτε μοτίβα πολύ γνωστά αυτού του δήθεν αγνώστου κλασσικού κομματιού. Και ξαφνικά τι περίεργο! Η μουσική του Μπετόβεν εξελίσσεται εις γνωστότατα κομμάτια οπερέττας:

— Κοντέσσα Μαρίτσα!

Ο ραδιόφιλος ωχριά…

— Καλέ αστειεύεσαι;

Τα χάνει για μίαν στιγμήν, γυρίζει ύστερα απότομα το κουμπί και φεύγει από την Ρώμην στην Βιέννη. Δεν πιάνεται ποτέ! Κι’ αν πέση έξω καμμιά φορά, έχει τας δικαιολογίας του σαν άνθρωπος και αυτός. Το κακόν μόνον είνε τούτο: Ότι κάνει περισσότερο φιλολογίαν της μουσικής παρά μουσικήν. Κι’ αν θέλη κανείς πραγματικώς ν’ ακούση μουσικήν, αδύνατον να το καταφέρη εφ’ όσον στο ραδιόφωνο θα ευρίσκεται ο ραδιόφιλος. Σε κανένα σταθμόν δεν θα σταματήση περισσότερο από δύο ή τρία λεπτά. Ματαίως θα τον παρακαλέσετε να σταθή κάπου απ’ όπου ακούσατε ένα ωραίο πιάνο. Θα σας γυρίση το κουμπί με την απλήν εξήγησιν:

— Είνε πλάκες!

— Ε, κι’ ύστερα;

— Τι λες αδερφέ! Πλάκες θ’ ακούσωμε τώρα;

— Και πού το ξέρεις πως είνε πλάκες;

— Εγώ δεν ξέρω;

Όλα τα ξέρει. Το κάθε τι που απορρέει από το ραδιόφωνο είνε της πλήρους γνώσεώς του. Τον επέτυχα ένα βράδυ σ’ ένα σπίτι που είχε σταματήση σε μίαν διάλεξιν. Ήταν κάπου που ωρύετο, εγαύγιζε παρά ωμιλούσε. Λέξι δεν καταλάβαινε κανείς και είχαν επαναστατήση όλοι.

— Άσε ν’ ακούσωμε τίποτε, αδερφέ…

— Γιατί δεν σας αρέσει αυτό;

— Τι να μας αρέση;

— Είνε μια πρώτης τάξεως διάλεξις!

«Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 29.1.1958, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Η διάλεξις εδίδετο εις γλώσσαν γερμανικήν κι’ ο ραδιόφιλος δεν είχε ιδέαν της γλώσσης αυτής! Επέμενεν όμως εκεί! Το ραδιόφωνο για το ραδιόφωνο. Τα άλλα δεν τον ενδιαφέρουν κατά βάθος. Κι’ ας κάνη ότι δεν συγκινείται. Είνε μία μανία, πάθος σωστό, που ξεσπά εις βάρος των άλλων συνακροατών του.

Αν συναντήσετε τον ραδιόφιλον σ’ ένα σπίτι, ο κίνδυνος δεν είνε μεγάλος. Τότε καλή νύχτα και σώζεσθε. Σωτηρία δεν υπάρχει άμα τον έχετε γείτονά σας. Τότε πλέον είνε που θα σας ψήση το ψάρι στα χείλη. Από τις 8 το βράδυ θα ανοίξη τους μουσικούς κρουνούς του μεγαφώνου και θα σας ταλαιπωρή ολόκληρη την νύχτα. Το μεσημέρι θα ανακαλύψη επίσης κάποιον φλύαρο σταθμόν. Και την Κυριακή το πρωί θα λειτουργηθή από ραδιοφώνου. Τον έφερε γείτονά σας η κακή μοίρα; Σπεύσατε, φίλοι μου, να αλλάξετε εγκαίρως σπίτι. Γιατί αλλοιώς ή θα βρεθήτε στο φρενοκομείο ή θα εγκλεισθήτε στας φυλακάς. Διότι και μέχρι φόνου μπορείτε να φθάσετε όσοι έχετε λεπτότερα τα νεύρα…

*Κείμενο του Δημήτρη Ψαθά, που έφερε τον τίτλο «Ο ραδιόφιλος» και είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Ελεύθερον Βήμα» τη Δευτέρα 25 Ιανουαρίου 1937.

Με το παρόν άρθρο τιμάται η Παγκόσμια Ημέρα Ραδιοφώνου (εορτάζεται κάθε χρόνο στις 13 Φεβρουαρίου κατόπιν αποφάσεως της UNESCO).