Πρέσβης Σταματόπουλος στο in: Ο Τραμπ αποδυναμώνει την αποτρεπτική ισχύ του ΝΑΤΟ – Βλέπει το Συμβούλιο Ειρήνης σαν όχημα προσωπικής καταξίωσης

Η δεύτερη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ και οι επιλογές του να σταθεί απέναντι σε εχθρούς και φίλους απαξιώνοντας μάλιστα διεθνής οργανισμούς όπως ο ΟΗΕ και ακυρώνοντας συμμαχίες όπως το ΝΑΤΟ, έχει δημιουργήσει ανησυχίες και ερωτήματα σε ένα γεωπολιτικό τοπίο που γίνεται όλο και πιο τοξικό και σαφώς πιο ασταθές.

Ο Θρασύβουλος Τέρρυ Σταματόπουλος, Πρέσβυς ε.τ., πρώην Βοηθός Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ για τις Πολιτικές Υποθέσεις και την Πολιτική Ασφάλειας, απαντά στο in για τις επιπτώσεις που έχει στο ΝΑΤΟ η πολιτική Τραμπ περί Γροιλανδίας, η ίδρυση του Συμβουλίου Ειρήνης, αλλά και για τις σχέσεις ΕΕ – ΗΠΑ.

Σύμφωνα με τον Σταματόπουλο η υπόθεση της Γροιλανδίας, είχε επιπτώσεις και ως προς το ΝΑΤΟ. Όπως επισημαίνει μία «δυσμενής επίπτωση, που δεν έχει σημειωθεί επαρκώς, είναι η διαφαινόμενη επιφύλαξη (αν όχι άρνηση) του ισχυρότερου συμμάχου να δηλώσει έτοιμος να προασπιστεί εδάφους συμμάχου χώρας εφόσον το έδαφος αυτό δεν του ανήκει. Η συνδρομή των ΗΠΑ σε επικείμενη απειλή από την Ρωσία ή την Κίνα, που επικαλέστηκε ο κ. Τραμπ, θα έπρεπε να θεωρείται αυτονόητη βάσει του άρθρου 5 της Βορειοαντλαντικής Συμμαχίας, έστω και εάν η Γροιλανδία αποτελεί έδαφος της συμμάχου Δανίας. Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, με την αντίθετη κατ´ ουσίαν στάση του, αποδυναμώνει την αποτρεπτική ισχύ του εν λόγω άρθρου, όπως είχε κάνει με δηλώσεις και κατά την προηγούμενη του θητεία».

Την ίδια στιγμή αναφερόμενος στην πρωτοβουλία Τραμπ για το Συμβούλιο Ειρήνης, τονίζει ότι ακόμα και η ονομασία του προέρχεται περισσότερο από τον κόσμο των επιχειρήσεων (boards συνήθως αποκαλούνται τα διοικητικά συμβούλια εταιρειών) και όχι από αυτόν του διεθνούς δικαίου και σημειώνει μεταξύ άλλων πως ο αμερικανός πρόεδρος βλέπει το Συμβούλιο σαν σημαντικό όχημα της ιστορικής του καταξίωσης, φιλοδοξία για την οποία έχει υπάρξει απόλυτα διαφανής.

Κύριε πρέσβη μπορεί η οικονομία, όπως λένε οι αναλυτές, να ανάγκασε τον Ντόναλντ Τραμπ να κάνει πίσω στο θέμα της Γροιλανδία, ωστόσο έχει δημιουργήσει ένα «ρήγμα» δυσπιστίας στο ΝΑΤΟ;

Κατά τη γνώμη μου υπήρξε συνδυασμός παραγόντων που οδήγησαν στην αναστροφή του Προέδρου Τραμπ στο θέμα της Γροιλανδίας, τουλάχιστον για την ώρα, με την αξιοσημείωτη πτώση των αγορών να είναι ένας εκ των βασικών.

Στην απόφαση του αυτή όμως πιστεύω πως συνετέλεσαν επίσης αντιδράσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ και ιδίως στο Κογκρέσο που ορισμένες εκφράστηκαν ανοικτά, ακόμα και με επίσκεψη αντιπροσωπείας του στη Γροιλανδία, αλλά και πιο διακριτικά από υποστηρικτές του Προέδρου ιδιαίτερα στη Γερουσία.

Πιστεύω επίσης ότι δεν ήταν σε θέση να αγνοηθούν οι αντιδράσεις των Ευρωπαϊκών χωρών, του Ηνωμένου Βασιλείου περιλαμβανομένου και η αποφασιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να προχωρήσει σε σημαντική ρήξη των σχέσεων με τις ΗΠΑ ενόψει των απροκάλυπτων απειλών του Αμερικανού Προέδρου.

Αναμφισβήτητα η ιστορία αυτή είχε επιπτώσεις και ως προς το ΝΑΤΟ. Η πλέον πρόδηλη είναι ότι η αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ των μελών του έχει τρωθεί σε πολύ μεγάλο βαθμό από την απειλή χρήσης βίας εναντίον συμμάχου και μάλιστα από την ηγέτιδα δύναμη της συμμαχίας.

Η άλλη δυσμενής επίπτωση, που δεν έχει σημειωθεί επαρκώς, είναι η διαφαινόμενη επιφύλαξη (αν όχι άρνηση) του ισχυροτέρου συμμάχου να δηλώσει έτοιμος να προασπιστεί εδάφους συμμάχου χώρας εφόσον το έδαφος αυτό δεν του ανήκει.

Η συνδρομή των ΗΠΑ σε επικείμενη απειλή από την Ρωσία ή την Κίνα, που επικαλέστηκε ο κ. Τραμπ, θα έπρεπε να θεωρείται αυτονόητη βάσει του άρθρου 5 της Βορειοαντλαντικής Συμμαχίας, έστω και εάν η Γροιλανδία αποτελεί έδαφος της συμμάχου Δανίας. Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, με την αντίθετη κατ´ ουσίαν στάση του, αποδυναμώνει την αποτρεπτική ισχύ του εν λόγω άρθρου, όπως είχε κάνει με δηλώσεις και κατά την προηγούμενη του θητεία.

Πώς βλέπετε το Συμβούλιο Ειρήνης του Τραμπ ως «διεθνή οργανισμό»; Ποιους επιχειρεί να ανταγωνιστεί και ενδεχομένως να ακυρώσει;

Δεν θα χαρακτήριζα το Συμβούλιο αυτό σαν διεθνή οργανισμό με τον όρο όπως τον εννοούμε συνήθως.

Άλλωστε και η ονομασία του προέρχεται περισσότερο από τον κόσμο των επιχειρήσεων (boards συνήθως αποκαλούνται τα διοικητικά συμβούλια εταιρειών) και όχι από αυτόν του διεθνούς δικαίου.

Επίσης η δομή του δεν έχει σχέση με τους διεθνείς οργανισμούς που γνωρίζουμε.

Όλες οι δικαιοδοσίες απορρέουν από τον πρόεδρο, που φυσικά είναι (και ως φαίνεται επ´  αόριστον) ο κ. Τραμπ.

Ο ίδιος μπορεί κατά βούληση να προσκαλεί όποιον κρίνει να συμμετάσχει, να διαλύει το Συμβούλιο, να αποπέμπει οποιοδήποτε μέλος, να δημιουργεί ή να καταλύει σώματα του Συμβουλίου και ούτω καθεξής.

Το ότι ο Αμερικανός Πρόεδρος θεωρεί το Συμβούλιο προσωπικό του κτήμα φάνηκε άλλωστε άμεσα με την άμεση απόσυρση της προσκλήσεως συμμετοχής προς τον Καναδό Πρωθυπουργό μετά την επικριτική ομιλία του τελευταίου στο Νταβός και την σύναψη νέων εμπορικών σχέσεων του Καναδά με την Κίνα, πράξη που δεν προκύπτει να αντίκειται στο καταστατικό του Συμβουλίου αλλά στις προτιμήσεις του προέδρου του.

Ο κ. Τραμπ διατηρεί επίσης το αποκλειστικό δικαίωμα να διορίσει τον διάδοχο του, που θυμίζει μοναρχικά καθεστώτα παρελθόντων αιώνων και που αθέλητα ίσως δίνει κάποια νομιμοποίηση στο κίνημα αμερικανών πολιτών γνωστό ως “No Kings” που στρέφεται κατά πρακτικών του Προέδρου τους τις οποίες θεωρούν απολυταρχικές.

Εξ άλλου το καταστατικό δεν περιλαμβάνει οποιαδήποτε διάταξη περί διαφάνειας και εποπτείας στην διαχείριση των οικονομικών πόρων του Συμβουλίου. Τα ως άνω περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων στις βασικές αντιρρήσεις χωρών που διατηρούν σημαντικές επιφυλάξεις ως προς τη συμμετοχή τους σε αυτό.

Το προοίμιο του Καταστατικού αναφέρει ότι απαιτείται αποχώρηση από προσεγγίσεις και θεσμούς που έχουν συχνότατα αποτύχει στην διατήρηση της ειρήνης, ενώ μιλά για την ανάγκη ενός περισσότερο ευέλικτου και αποτελεσματικού διεθνούς σώματος οικοδόμησης ειρήνης. Αν και δεν γίνεται συγκεκριμένη αναφορά στον ΟΗΕ η αιχμή είναι προφανής.

Τι σημαίνει η δημιουργία του για θεσμούς όπως ο ΟΗΕ και τις σχέσεις του με τις ΗΠΑ, με δεδομένο ότι ο Τραμπ στο Νταβός απαξίωσε για μια ακόμα φορά τα Ηνωμένα Έθνη;

Είναι μάλλον νωρίς για πλήρη απάντηση στο ερώτημα αυτό. Ο ίδιος ο ΟΗΕ παρείχε «νομιμοποίηση» στο Συμβούλιο με την Απόφαση 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας, χωρίς συνείδηση ότι ίσως προκύψει υπαρξιακό ερώτημα για τον Οργανισμό.

Στην απόφαση αυτή, που αφορά αποκλειστικά το δεύτερο στάδιο ειρήνευσης στη Γάζα, διαδικασία στην οποία δεν μπορεί κανείς να αμφισβητήσει τη καταλυτική συμβολή του Αμερικανού Προέδρου, το Συμβούλιο αναφέρεται σαν μεταβατική διοίκηση με βασική αποστολή τη δημιουργία μια προσωρινής Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης.

Προβλέπεται επίσης ότι η εξουσιοδότηση στο Συμβούλιο (και στη πολιτική και στρατιωτική διεθνή παρουσία στη Γάζα) θα διαρκέσει μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2027 πλην αντιθέτου αποφάσεως του Συμβουλίου Ασφαλείας το οποίο ζητά γραπτές ανά εξάμηνο αναφορές από όλα τα ως άνω σώματα, του Συμβουλίου περιλαμβανομένου.

Το όργανο διεθνούς εμβέλειας, που παρουσίασε ο Αμερικανός Πρόεδρος στο Νταβό, πόρω απέχει βέβαια από το Συμβούλιο (το Board of Peace) που αναφέρεται στην Απόφαση 2803.

Είναι γεγονός ότι ο ΟΗΕ, οι θυγατρικές του οποίου παρέχουν διεθνώς πολλές, ποικίλες και σημαντικές υπηρεσίες διεθνώς, δεν έχει υπάρξει ιδιαίτερα αποτελεσματικός στη διαχείριση και στην επίλυση κρίσεων.

Έχει πάντως διαδικασίες με ευρεία διεθνή συμμετοχή και αποδοχή. Εάν ο κ. Τραμπ επιχειρεί δια του Συμβουλίου του να υποκαταστήσει τον ΟΗΕ, προς τον οποίο πολύ μικρή εκτίμηση τρέφει, δεν είναι σαφές.

Πιστεύω πως θα κριθεί από το μέγεθος της διεθνούς συμμετοχής στο Συμβούλιο, που μέχρι στιγμής φαίνεται να χωλαίνει (βλέπε στάση Ευρωπαίων, Κίνας, Καναδά) και από την αποτελεσματικότητα του Συμβουλίου αρχικά στη Γάζα και μελλοντικά σε άλλη αποστολή που ενδέχεται να αναλάβει.

Αυτό που είναι σαφές και από την εις το διηνεκές προεδρία του, είναι πως ο κ. Τραμπ βλέπει το Συμβούλιο σαν σημαντικό όχημα της ιστορικής του καταξίωσης, φιλοδοξία για την οποία έχει υπάρξει άπόλυτα διαφανής.

Μπαίνουμε σε μια εποχή όπου ΗΠΑ και ΕΕ ανταγωνίζονται τόσο ώστε να βρεθούν αντιμέτωπες;

Δεν χωρά αμφιβολία ότι αυτά που χαρακτήριζαν τις διατλαντικές σχέσεις έχουν αλλάξει. Οι Αμερικανοί από ετών μιλούσαν για στροφή προς τον Ειρηνικό και εξέφραζαν συνήθως σε χαμηλούς τόνους ενόχληση για την υποτονική συμμετοχή των Ευρωπαϊκών κρατών στην άμυνα τους, με το βάρος να πέφτει δυσανάλογα στις ΗΠΑ.

Με την παρούσα Αμερικανική Διοίκηση τέτοιες θέσεις εκφράζονται πλέον σε επίσημα κείμενα. Από πλευράς αμυντικού δόγματος έμφαση δίνεται στην αμερικανική ήπειρο και δευτερευόντως στην Ασία, ενώ η Ευρώπη γίνεται αποδέκτης μάλλον απαξιωτικών αναφορών.

Οι οικονομικές σχέσεις Ευρώπης-ΗΠΑ πέφτουν τελευταία θύμα της απρόβλεπτης και κυκλοθυμικής χρήσης του όπλου των δασμών από τον Αμερικανό Πρόεδρο, πράγμα που θα συνεχιστεί εκτός εάν η αναμενόμενη συναφής απόφαση του αμερικανικού Ανωτάτου Δικαστηρίου θέσει στην πολιτική αυτή ικανούς φραγμούς.

Άρα και στον αμυντικό και στον οικονομικό τομέα τα πράγματα αλλάζουν με απρόβλεπτους ρυθμούς. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες φαίνεται να συνειδητοποιούν ότι πρέπει να υπάρξει κατά το δυνατόν ταχεία προσαρμογή στη νέα πραγματικότητα.

Βέβαια αναπόφευκτα η προσαρμογή αυτή πρέπει να είναι μεν αποφασιστική και με σαφές πρόγραμμα και σχεδιασμό αλλά και να  ακολουθήσει την τακτική του «σπεύδειν βραδέως».

Στον αμυντικό τομέα η Ευρώπη έχει δρόμο να διανύσει για να κλείσει την απόσταση στην πολεμική βιομηχανία, στις κοινές αμυντικές προμήθειες, στις δομές, στις πληροφορίες, στον σχεδιασμό.

Οι οικονομίες με την άλλη πλευρά του Ατλαντικού έχουν τέτοια διασύνδεση που απότομη και ασχεδίαστη ρήξη θα είχε εξαιρετικά δυσάρεστα αποτελέσματα, ενώ πρέπει να αναπληρωθεί κατά το δυνατόν και το συγκριτικό τεχνολογικά μειονέκτημα της Ευρώπης. Γενικότερα οι διασυνδέσεις είναι τέτοιες και στο διμερές πλαίσιο (βλέπε σχέσεις Ελλάδος-ΗΠΑ) που εάν φτάσουμε στο διαζύγιο, αυτό θα πρέπει να πραγματοποιηθεί σε χρόνο πρόσφορο και με τρόπο κατά το δυνατόν συναινετικό.