Γιατί οι «δύσκολοι» σκύλοι δεν είναι αυτό που νομίζουμε – Ο μύθος της φυλής

Πολλές φορές, πιστεύουμε ότι ορισμένοι σκύλοι γεννιούνται πεισματάρηδες, αλλά αγνοούμε πως η συμπεριφορά τους είναι ο καθρέφτης των εμπειριών και της ψυχικής τους ασφάλειας.

«Συχνά, όταν ένας σκύλος δυσκολεύεται στην εκπαίδευση, η πρώτη σκέψη είναι ότι «φταίει η φυλή». Ότι κάποιοι σκύλοι είναι πεισματάρηδες, ανεξάρτητοι ή «μη εκπαιδεύσιμοι» από τη φύση τους», αναφέρει ο επαγγελματίας εκπαιδευτής σκύλων, Γιώργος Περατινός.

Στην πραγματικότητα όμως, διευκρινίζει ο εκπαιδευτής, οι περισσότερες σοβαρές δυσκολίες στην εκπαίδευση δεν σχετίζονται τόσο με τη γενετική ταυτότητα ενός σκύλου. Άλλα με τις εμπειρίες του, το περιβάλλον στο οποίο ζει και την ψυχική του κατάσταση.

Ένας σκύλος που μεγάλωσε απομονωμένος ή με αρνητικές εμπειρίες δυσκολεύεται να διαχειριστεί τον κόσμο γύρω του

Κάθε σκύλος έχει διαφορετικές ανάγκες, διαφορετικούς ρυθμούς μάθησης και διαφορετικές συναισθηματικές δυσκολίες

Υπάρχουν σκύλοι που δεν μπορούν να μάθουν εύκολα όχι επειδή δεν θέλουν, αλλά επειδή βρίσκονται σε διαρκή κατάσταση άγχους, φόβου ή υπερδιέγερσης. Και όσο περισσότερο παρερμηνεύουμε αυτή τη δυσκολία ως «κακή συμπεριφορά», τόσο περισσότερο απομακρυνόμαστε από την πραγματική κατανόηση του προβλήματος.

Η ελλιπής κοινωνικοποίηση αφήνει βαθύ αποτύπωμα

Η κοινωνικοποίηση, εξηγεί ο κύριος Περατινός, δεν είναι απλώς το να «γνωρίσει ο σκύλος άλλους σκύλους». Είναι η σταδιακή και ασφαλής έκθεση σε εικόνες, ήχους, ανθρώπους, επιφάνειες, μετακινήσεις, ερεθίσματα και καταστάσεις, που θα αποτελέσουν την καθημερινότητά του.

Συνεχίζει λέγοντας ότι ένας σκύλος που μεγάλωσε απομονωμένος ή με αρνητικές εμπειρίες, συχνά, δυσκολεύεται να διαχειριστεί τον κόσμο γύρω του. Μπορεί να φοβάται τους ξένους, να αντιδρά έντονα σε θορύβους, να πανικοβάλλεται σε βόλτες ή να αδυνατεί να συγκεντρωθεί, όταν βρίσκεται εκτός σπιτιού.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η εκπαίδευση δεν ξεκινά από τις εντολές. Ξεκινά από την αίσθηση ασφάλειας. Ένας σκύλος που αισθάνεται ότι απειλείται ή βρίσκεται συνεχώς σε εγρήγορση δεν μπορεί να επεξεργαστεί πληροφορίες, να συγκεντρωθεί ή να μάθει με σταθερό τρόπο.

Οι αντιδραστικοί σκύλοι δεν είναι απαραίτητα «επιθετικοί»

Πολλοί σκύλοι, λέει ο κύριος Περατινός, χαρακτηρίζονται γρήγορα ως επιθετικοί, ενώ στην πραγματικότητα είναι αντιδραστικοί. Δηλαδή, αντιδρούν υπερβολικά σε ερεθίσματα που δεν μπορούν να διαχειριστούν συναισθηματικά.

Ένας σκύλος που γαβγίζει υστερικά, όταν βλέπει άλλους σκύλους, μπορεί να μην προσπαθεί να επιβληθεί, αλλά να προσπαθεί να αυξήσει την απόσταση επειδή φοβάται.

Ένας σκύλος που πετάγεται προς ανθρώπους στη βόλτα, μπορεί να βρίσκεται σε κατάσταση πανικού και όχι κυριαρχίας.

Η αντιδραστικότητα, εξηγεί ο εκπαιδευτής, είναι συχνά αποτέλεσμα συσσωρευμένου στρες, έλλειψης σωστής καθοδήγησης ή επαναλαμβανόμενων εμπειριών, που φόρτισαν συναισθηματικά τον σκύλο. Και εδώ βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις. Ένας σκύλος που βρίσκεται διαρκώς πάνω από το «όριο αντοχής» του, δυσκολεύεται εξαιρετικά να μάθει νέες συμπεριφορές.
Δεν είναι ότι αρνείται να συνεργαστεί. Είναι ότι το νευρικό του σύστημα βρίσκεται σε κατάσταση επιβίωσης.

Ο φόβος είναι κακός δάσκαλος

«Οι φοβικοί σκύλοι συχνά παρεξηγούνται. Κάποιοι τους θεωρούν κακομαθημένους» άλλοι «υπερβολικά ευαίσθητους». Όμως ο φόβος αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο ένας σκύλος αντιλαμβάνεται τον κόσμο», τονίζει ο κύριος Περατινός.

Ένας φοβικός σκύλος, μπορεί να χρειάζεται πολύ περισσότερο χρόνο για να εμπιστευτεί ανθρώπους ή καταστάσεις. Μπορεί να «παγώνει», να αποφεύγει, να τρέμει ή να αντιδρά απρόβλεπτα, όταν πιέζεται.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, η πίεση για γρήγορα αποτελέσματα, συνήθως, επιδεινώνει το πρόβλημα.

Η πραγματική πρόοδος, κάνει σαφές ο κύριος Περατινός, έρχεται, όταν ο άνθρωπος μάθει να «διαβάζει» τα μικρά σημάδια δυσφορίας. Και να «χτίζει» σταδιακά αυτοπεποίθηση αντί για υπακοή μέσω πίεσης.

Υπάρχουν περιβάλλοντα που επηρεάζουν τις δυνατότητες του σκύλου

Μερικές φορές, το πρόβλημα, ενημερώνει ο εκπαιδευτής, δεν βρίσκεται ούτε στον σκύλο ούτε στην εκπαίδευση, αλλά στο ίδιο το περιβάλλον στο οποίο καλείται να ζήσει.

Ένας ιδιαίτερα ευαίσθητος σκύλος που ζει σε ένα θορυβώδες αστικό περιβάλλον με συνεχή ερεθίσματα, ένταση, πολυκοσμία και ελάχιστες στιγμές ηρεμίας, μπορεί να βρίσκεται μόνιμα σε υπερφόρτωση.

Αντίστοιχα, λέει ο κύριος Περατινός, ένας σκύλος με χαμηλή ανθεκτικότητα στο στρες, μπορεί να δυσκολεύεται αφάνταστα σε σπίτια με έντονες συγκρούσεις, φωνές ή απρόβλεπτη καθημερινότητα.

Πολλές οικογένειες προσπαθούν ειλικρινά, αλλά χωρίς να το καταλαβαίνουν, ζητούν από τον σκύλο τους να προσαρμοστεί σε συνθήκες που υπερβαίνουν τις ψυχολογικές του δυνατότητες. Και όσο περισσότερο ο σκύλος αποτυγχάνει να ανταποκριθεί, τόσο αυξάνεται η απογοήτευση και από τις δύο πλευρές.

Η θετική εκπαίδευση δεν είναι «χαλαρή» εκπαίδευση, αλλά ουσιαστική

«Μέσα σε όλα αυτά, η θετική εκπαίδευση αποτελεί τον πιο αποτελεσματικό και ουσιαστικό τρόπο εκπαίδευσης ενός σκύλου. Ιδιαίτερα, όταν μιλάμε για ζώα με φόβους, ανασφάλειες ή έντονη αντιδραστικότητα», επισημαίνει ο κύριος Περατινός.

Η εκπαίδευση που βασίζεται στην επιβράβευση, στην κατανόηση και στη συνεργασία δεν στοχεύει απλώς στο να «εκτελεί» ο σκύλος εντολές. Στοχεύει στο να δημιουργηθεί μία σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ σκύλου και κηδεμόνα. Μια σχέση, μέσα στην οποία ο σκύλος αισθάνεται ασφαλής, κατανοητός και συναισθηματικά σταθερός.

Όταν ένας σκύλος εκπαιδεύεται χωρίς φόβο και πίεση, ενισχύεται η αυτοπεποίθησή του. Μαθαίνει να σκέφτεται, να διαχειρίζεται καλύτερα το περιβάλλον του και να αναζητά καθοδήγηση από τον άνθρωπό του αντί να λειτουργεί με πανικό ή άμυνα.

Αντίθετα, τονίζει ο κύριος Περατινός, οι μέθοδοι που βασίζονται στην τιμωρία ή στον εκφοβισμό, μπορεί να καταστείλουν προσωρινά μια συμπεριφορά.
Όμως, πολύ συχνά αυξάνουν το άγχος, την ανασφάλεια και τη συναισθηματική πίεση του σκύλου. Και ένας σκύλος που φοβάται δεν εκπαιδεύεται πραγματικά – απλώς προσπαθεί να αποφύγει τις συνέπειες.

Η εκπαίδευση δεν είναι μόνο τεχνική, είναι σχέση

«Στους «εύκολους» σκύλους, η εκπαίδευση μπορεί να μοιάζει γραμμική: δείχνεις, επαναλαμβάνεις, επιβραβεύεις και ο σκύλος μαθαίνει. Όμως, στους πιο «δύσκολους» σκύλους, η διαδικασία γίνεται πολύ πιο βαθιά και σύνθετη», διευκρινίζει ο κύριος Περατινός.
Απαιτεί υπομονή, κατανόηση, ρεαλιστικές προσδοκίες και κυρίως συναισθηματική ασφάλεια.

Πολλές φορές, η μεγαλύτερη πρόοδος δεν είναι ότι ο σκύλος έμαθε μια εντολή. Αλλά ότι κατάφερε να χαλαρώσει σε μια βόλτα, να περάσει δίπλα από έναν άνθρωπο χωρίς φόβο ή να διαχειριστεί μια κατάσταση, που παλαιότερα τον κατέρρεε. Αυτές οι μικρές νίκες, συνεχίζει ο εκπαιδευτής, συχνά δεν φαίνονται εντυπωσιακές προς τα έξω. Για έναν σκύλο όμως, που ζούσε σε διαρκή ένταση, είναι τεράστιες κατακτήσεις.

Η εκπαίδευση δεν έχει τέλος

Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που κάνουμε ως κηδεμόνες, αναφέρει ο κύριος Περατινός, είναι ότι αντιμετωπίζουμε την εκπαίδευση σαν έναν προσωρινό στόχο. Σαν κάτι που «τελειώνει» μετά από μερικούς μήνες μαθημάτων ή όταν ο σκύλος μάθει βασικές εντολές.

Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει ξεκάθαρο χρονικό πλαίσιο στην εκπαίδευση ενός σκύλου. Κάθε σκύλος έχει διαφορετικές ανάγκες, διαφορετικούς ρυθμούς μάθησης και διαφορετικές συναισθηματικές δυσκολίες.
Κάποιοι θα εξελιχθούν γρήγορα, ενώ άλλοι θα χρειαστούν πολύ περισσότερο χρόνο για να νιώσουν ασφάλεια και σταθερότητα. Και αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό.

Η εκπαίδευση, αποσαφηνίζει ο εκπαιδευτής, δεν είναι ένας προορισμός, αλλά μία διαρκής διαδικασία που εξελίσσεται σε όλη τη ζωή του σκύλου.
Οι εμπειρίες και οι ανάγκες αλλάζουν, το περιβάλλον διαφοροποιείται. Και ο άνθρωπος καλείται συνεχώς να στηρίζει, να καθοδηγεί και να ενισχύει τη σχέση, που έχει «χτίσει» με τον σκύλο του.

Το δέσιμο μεταξύ σκύλου και ανθρώπου είναι αυτό που μετράει

Γιατί στο τέλος, ο στόχος της εκπαίδευσης δεν είναι να έχουμε έναν σκύλο που απλώς υπακούει. Είναι να έχουμε έναν σκύλο που νιώθει ασφάλεια μέσα στον κόσμο και εμπιστοσύνη δίπλα στον άνθρωπό του, καταλήγει ο κύριος Περατινός.

Ο επαγγελματίας εκπαιδευτής σκύλων, Γιώργος Περατινός

⃰ Ο κύριος Γιώργος Περατινός εργάζεται ως επαγγελματίας εκπαιδευτής σκύλων τα τελευταία 12 χρόνια.

Ασχολείται ιδιαίτερα με επιθετικές -αντιδραστικές- φοβικές περιπτώσεις σκύλων.

Έχει «Diploma In Canine Behaviour And Training By Kynagon@giorgosperatinos», είναι KCAT Full Member (Kynagon Certified Animal Trainer) και«Pet Industry Advocacy International».

Και, όπως λέει: «Έχω ένα Λαμπραντόρ την Ρίβα, η οποία είναι σχεδόν πέντε ετών και είναι και η συνεργάτης μου σε όλες αυτές τις εκπαιδεύσεις. Σκοπός μου είναι πάντα, η ευζωία κατοικιδίων και κηδεμόνων χωρίς τη χρήση καμίας μορφής βίας».

Είναι ιδρυτής του Train Positive Canine Behavior And Training στη Θεσσαλονίκη.