Η Βρετανία βγαίνει διαιρεμένη μετά τις εκλογές – Τα κόμματα υπέρ της ανεξαρτησίας ενισχύονται διαρκώς

Βαθιά διαίρεση είναι το αποτέλεσμα των εκλογών στη Βρετανία, μετά την ήττα των Εργατικών. Τρία από τα τέσσερα έθνη του Ηνωμένου Βασιλείου για πρώτη φορά θα κυβερνηθούν από κόμματα που υποστηρίζουν την ανεξαρτησία τους. Οι εθνικιστές στην Ουαλία, τη Σκωτία και τη Βόρεια Ιρλανδία βγήκαν ενισχυμένοι –και μπορεί να φταίει και ο Νάιτζελ Φάρατζ γι’ αυτό.

Σύμφωνα με την ανάλυση του Reuters για τις εκλογές, είναι μάλλον απίθανο να διαλυθεί η Βρετανία στα εξ ων συνετέθη. Οι δημοσκοπήσεις έδειξαν ότι οι ψηφοφόροι στη Βρετανία είχαν άλλα κίνητρα όταν ψήφιζαν τα εθνικιστικά κόμματα. Αλλά η κεντρική κυβέρνηση στο Λονδίνο έχει μπροστά της πολλές δυσκολίες πλέον.

«Σεισμική αλλαγή»

Στη Βόρεια Ιρλανδία, η προερχόμενη από το Σιν Φέιν πρωθυπουργός Μισέλ Ο’Νιλ, μίλησε για σεισμική αλλαγή στη Βρετανία. Το κόμμα της επιθυμεί την απόσχιση από το Ηνωμένο Βασίλειο και την ένωση με την Ιρλανδία.

Σχολιάζοντας τις βουλευτικές εκλογές στη Σκωτία και την Ουαλία, είπε ότι το αποτέλεσμα «είναι ξεκάθαρο σημάδι ότι η εποχή του Γουέστμινστερ φτάνει στο τέλος της για τους ανθρώπους εδώ και τους ανθρώπους στη Σκωτία και την Ουαλία».

Από την προεκλογική εκστρατεία του Τζον Σουίνι στη Σκωτία / REUTERS/Lesley Martin/File Photo

Και οι τρεις αυτές χώρες είχαν συγκρουστεί πολλές φορές με την Αγγλία πριν συμπήξουν το Ηνωμένο Βασίλειο. Στη Βόρεια Ιρλανδία, οι οπαδοί της ένωσης με το υπόλοιπο νησί και οι φιλοβρετανοί «νομιμοφρονητές» είχαν εμπλακεί σε έναν 30ετή πόλεμο, που έληξε το 1998. Κόμματα που εκπροσωπούν και τις δύο πλευρές κυβερνούν πλέον μαζί βάσει μιας ειρηνευτικής συμφωνίας κατανομής της εξουσίας. Ωστόσο, το 2022 οι εθνικιστές του Σιν Φέιν κέρδισαν τις περισσότερες έδρες και εξέλεξαν τον πρώτο υπουργό για πρώτη φορά το 2024.

Στη Σκωτία, οι εθνικιστές υπέρ της ανεξαρτησίας κυβερνούν από το 2007, παρόλο που οι Σκωτσέζοι ψήφισαν απέρριψαν τη ανεξαρτησία σε δημοψήφισμα το 2014. Κατάφεραν να διατηρήσουν την εξουσία στις εκλογές της Παρασκευής, παρά τα σκάνδαλα που είχαν αποδυναμώσει την ηγεσία τους τα τελευταία χρόνια.

Και στην Ουαλία, το εθνικιστικό κόμμα Plaid Cymru οδεύει προς το να γίνει το μεγαλύτερο κόμμα στη συνέλευση της Ουαλικής Γερουσίας για πρώτη φορά. Οι ψηφοφόροι εγκατέλειψαν τόσο τους Εργατικούς όσο και τους Συντηρητικούς, που κυβερνούν τη Βρετανία περίπου έναν αιώνα.

Και στην Αγγλία, το λαϊκιστικό κόμμα Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ ήταν ο ουσιαστικός νικητής των τοπικών εκλογών, τον αγγλικό εθνικισμό να κυριαρχεί στη ρητορική του. Επίσης, πήγε πολύ καλά και στις Σκωτία και Ουαλία. Η καταδίκη του «πολιτικού κατεστημένου» βρήκε κι εκεί ευήκοα ώτα.

Φόβος απόσχισης

Ο Τζορτζ Φουλκς, πρώην υπουργός Σκωτίας στην κυβέρνηση του Τόνι Μπλερ, βλέπει έναν πολύ σοβαρό κίνδυνο. Το εκλογικό σώμα είναι θυμωμένο. Αιτίες, η στασιμότητα στην οικονομία, η παρατεταμένη κρίση κόστους ζωής, η διαδεδομένη αντίληψη ότι οι καλύτερες μέρες στη Βρετανία έχουν περάσει. Έτσι, όσοι μιλούν για αλλαγή του status quo κερδίζουν ψήφους.

Μπέλφαστ, Βόρεια Ιρλανδία / REUTERS/Cathal McNaughton/File Photo

«Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος να καταλήξουμε να υπνοβατούμε προς το τέλος του Ηνωμένου Βασιλείου», είπε. «Μόλις αυτά τα πράγματα αποκτήσουν δυναμική, είναι δύσκολο να σταματήσουν».

Για τον Φουλκς, υπάρχει τρόπος να αποφευχθεί η διάλυση στη Βρετανία. Η κεντρική κυβέρνηση στο Λονδίνο να πάει σε μια νέα συνταγματική διευθέτηση. Να θεσμοθετηθεί  ένα νέο κοινοβούλιο που θα αποτελείται από τα τέσσερα έθνη. Διαφορετικά, είναι πιθανό να αποχωρήσει ένα από αυτά την επόμενη δεκαετία.

Παρ’ όλα αυτά, οι εθνικιστές –για την ώρα- δεν έχουν τη δυναμική για να το πετύχουν.

Σκωτία, Ουαλία, Βόρεια Ιρλανδία

Ο ηγέτης της Σκωτίας Τζον Σουίνι δεν αναμενόταν να κερδίσει την πλειοψηφία των 65 εδρών στο σκωτσέζικο κοινοβούλιο. Τελικά, τα κατάφερε. Και ίσως προχωρήσει σε δεύτερο δημοψήφισμα για απόσχιση.

Στην Ουαλία, όπου οι Εργατικοί είναι το μεγαλύτερο κόμμα εδώ και έναν αιώνα, το Plaid Cymru (Κόμμα της Ουαλίας) αναμένεται να σχηματίσει κυβέρνηση μειοψηφίας πρώτη φορά από την ίδρυση του κοινοβουλίου το 1999. Και έτσι να δώσει στους ντόπιους μεγαλύτερη επιρροή στις δικές τους υποθέσεις. Αξιωματούχοι του κόμματος δήλωσαν ότι δεν θα πιέσουν για δημοψήφισμα στην πρώτη θητεία. Αλλά θα το εξετάσουν αν υπάρξει δεύτερη.

Στη Βόρεια Ιρλανδία, οι όροι της ειρηνευτικής συμφωνίας της Μεγάλης Παρασκευής του 1998 υποχρεώνουν την κεντρική κυβέρνηση στη Βρετανία να προκηρύξει δημοψήφισμα εάν φαίνεται πιθανό ότι η πλειοψηφία θα υποστηρίξει μια ενωμένη Ιρλανδία. Αλλά οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι δεν υπάρχει ελπίδα να περάσει.

Γιατί ο Φάρατζ «σπρώχνει» προς την ανεξαρτησία

Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις στη Βρετανία, η υποστήριξη για την ανεξαρτησία ανέρχεται σε περίπου 50% στη Σκωτία, περίπου 40% στη Βόρεια Ιρλανδία και περίπου 25% στην Ουαλία. Αλλά οι ψηφοφόροι υποστήριξαν αυτά τα κόμματα εν μέρει για άλλους λόγους.

Ο Νάιτζελ Φάρατζ / REUTERS/Jack Taylor

Η ανεξαρτησία ήταν μόνο το έκτο πιο σημαντικό ζήτημα για τους Σκωτσέζους, πίσω από την οικονομία, την υγεία, τη μετανάστευση, την εκπαίδευση και τη στέγαση. Στην Ουαλία, η ανεξαρτησία ήταν το 14ο πιο σημαντικό ζήτημα.

Ωστόσο, οι πολιτικοί του Εθνικού Κόμματος Σκωτίας (SNP) και του Plaid πιστεύουν ότι η προοπτική νίκης του Φάρατζ στις γενικές εκλογές το 2029 στη Βρετανία, μπορεί να οδηγήσει τους Σκωτσέζους και τους Ουαλούς στην ανεξαρτησία. Ο λαϊκιστής Φάρατζ, με την αντιμεταναστευτική ρητορική, τον λαϊκιστικό αγγλικό εθνικισμό, ενώνει τους ανθρώπους ενάντια στο όραμά του για το Ηνωμένο Βασίλειο.

Ο συνασπισμός των «Κελτών» στη Βρετανία

Ωστόσο, είναι περισσότερο άμεσος ο «κίνδυνος» οι «Κέλτες», Ιρλανδοί, Σκωτσέζοι και Ουαλοί να συνασπιστούν. Και διεκδικήσουν περισσότερες εξουσίες για τις αποκεντρωμένες κυβερνήσεις. Για τις δαπάνες, τη φορολογία, την κοινωνική πρόνοια κ.λπ.

Ο Σκωτσέζος Τζον Σουίνι έστειλε μήνυμα αδελφικού χαιρετισμού στο τελευταίο συνέδριο του Σιν Φέιν. Και ο  Sinn Fein, ενώ ο Ρεν Απ Γέρβερθ του Plaid, ορκίστηκε ότι η κυβέρνηση στη Βρετανία θα αναγκαστεί «να καθίσει και να ακούσει» τα κόμματα που είναι αποφασισμένα να «αλλάξουν την ιστορία του έθνους μας και μάλιστα αυτών των νησιών».

Ο Άντριου Μπλικ, καθηγητής Πολιτικής στο King’s College του Λονδίνου εκτιμά ότι μια «κελτική συμμαχία» μπορεί να αποδειχθεί δύσκολη στη συνεργασία. «Μπορεί να βρίσκονται διαρκώς σε σύγκρουση. Αλλά θα το δούμε», είπε.

• Με στοιχεία από το Reuters