Εσείς θα βλέπατε την ταινία «Θα παντρευτώ μια πόρνη για να κάνω οικονομία»;

Ένας τίτλος μπορεί να κάνει μια ταινία να μοιάζει μυστηριώδης, κομψή ή εμβληματική. Μπορεί όμως και να μπερδέψει όποιον δεν γνωρίζει ήδη το περιεχόμενό της. Αυτό ακριβώς συμβαίνει, με χιουμοριστική υπερβολή, στην περίπτωση του «Ο Διάβολος φοράει Prada 2»: ένας τίτλος διάσημος για το δυτικό κοινό, αλλά όχι απαραίτητα αυτονόητος για κάθε αγορά.

Στο Βιετνάμ, σύμφωνα με τον Guardian, το πρόβλημα λύθηκε με τον πιο απλό τρόπο. Η ταινία φέρεται να κυκλοφορεί ως «Η γυναίκα που αγαπά τα είδη πολυτελείας 2» — ένας τίτλος που αφήνει στην άκρη το λογοπαίγνιο, τον «διάβολο» και την πολιτισμική αναφορά, για να πει στον θεατή αμέσως τι πρόκειται να δει: μια ιστορία γύρω από τη μόδα, την πολυτέλεια και, φυσικά, μια συνέχεια.

Και ίσως εκεί βρίσκεται όλη η γοητεία αυτών των αλλαγών. Σε άλλες χώρες, οι τίτλοι δεν προσπαθούν πάντα να κρατήσουν το ύφος του πρωτότυπου. Συχνά γίνονται πιο άμεσοι, πιο παράξενοι ή απλώς πιο αστείοι. Από τον «Bad Santa» που στην Τσεχία έγινε «Ο Άγιος Βασίλης είναι διεστραμμένος», μέχρι το «Pretty Woman» που στην Κίνα αποδόθηκε ως «Θα παντρευτώ μια πόρνη για να κάνω οικονομία», οι ξένες αγορές έχουν κατά καιρούς χαρίσει σε γνωστές ταινίες τίτλους που δύσκολα ξεχνιούνται.

Βέβαια, ακόμη και το «Η γυναίκα που αγαπά τα είδη πολυτελείας 2» δεν είναι τέλειο. Δεν διευκρινίζει ποια ακριβώς γυναίκα αγαπά τα είδη πολυτελείας, αφού αυτό θα μπορούσε να ισχύει για περισσότερες από μία ηρωίδες. Και, με την ίδια λογική, θα μπορούσε να σταθεί πάνω από δεκάδες άλλες ταινίες, από το «Breakfast at Tiffany’s» και το «Confessions of a Shopaholic» μέχρι το «Sex and the City», το «The Bling Ring» ή τη «Μαρία Αντουανέτα». Αλλά αυτό μάλλον δεν χαλάει τη γοητεία του. Αντιθέτως, την κάνει ακόμη καλύτερη.

Από τον «κακό Άγιο Βασίλη» στον «διεστραμμένο Άγιο Βασίλη»

Το «Η γυναίκα που αγαπά τα είδη πολυτελείας 2» αξίζει άνετα μια θέση στη μεγάλη κατηγορία των ταινιών που απέκτησαν καλύτερο τίτλο σε άλλη γλώσσα. Και η κατηγορία αυτή είναι εντυπωσιακά πλούσια. Πολλές ταινίες, για διάφορους λόγους, κυκλοφόρησαν με διαφορετικό όνομα σε άλλες αγορές. Συχνά, ο νέος τίτλος ήταν πιο άμεσος, πιο αστείος ή απλώς πιο αποτελεσματικός.

Το «Bad Santa», για παράδειγμα, λέει αρκετά, αλλά όχι τα πάντα. Είναι ο Άγιος Βασίλης «κακός» επειδή είναι ανήθικος; Επειδή είναι ανίκανος; Επειδή απλώς δεν κάνει σωστά τη δουλειά του; Η Τσεχία, σύμφωνα με το άρθρο, έλυσε την ασάφεια με έναν τίτλο που μεταφράζεται ως «Ο Άγιος Βασίλης είναι διεστραμμένος». Εκεί δεν υπάρχει περιθώριο παρεξήγησης. Ξέρεις ακριβώς τι είδους ταινία πας να δεις.

Η Γερμανία έχει επίσης παράδοση στις εύστοχες –ή έστω απολαυστικά παράξενες– μετονομασίες. Το «Annie Hall» έγινε «Η νευρωτική της πόλης», ενώ το «Airplane!» μετατράπηκε σε «Το απίστευτο ταξίδι με ένα τρελό αεροπλάνο». Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του «Die Hard With a Vengeance», που αποδόθηκε ως «Πέθανε αργά, τώρα περισσότερο από ποτέ» –ένας τίτλος που, όπως σχολιάζει ο Στιούαρτ Χέριτεϊτ, μοιάζει περισσότερο με διαφήμιση τράπεζας για στεγαστικά δάνεια στην εποχή της Covid παρά με τίτλο ταινίας.

Η Ασία και οι τίτλοι που δεν αφήνουν τίποτα στη φαντασία

Αν όμως υπάρχει μια περιοχή όπου οι εναλλακτικοί τίτλοι αποκτούν πραγματικά διαστάσεις μικρής τέχνης, αυτή είναι η Ασία. Στην Κίνα, το «Deep Impact» έγινε «Μεγάλη σύγκρουση ουρανού και γης», το «Knocked Up» έγινε «Μία νύχτα, μεγάλη κοιλιά», ενώ το «Pretty Woman» κυκλοφόρησε με τον αφοπλιστικό τίτλο «Θα παντρευτώ μια πόρνη για να κάνω οικονομία».

Δεν σημαίνει βέβαια ότι όλες οι επιλογές ήταν αλάνθαστες. Η μετονομασία του «The Full Monty» σε «Έξι γυμνά γουρούνια» ίσως να δημιούργησε λάθος προσδοκίες σε όσους περίμεναν όντως γυμνά γουρούνια. Παρ’ όλα αυτά, δύσκολα μπορεί κανείς να αρνηθεί ότι τέτοιοι τίτλοι έχουν κάτι το ακαταμάχητο: είναι κυριολεκτικοί, παράλογοι και απολύτως αξιομνημόνευτοι.

Όταν ο τίτλος προδίδει την ταινία

Υπάρχει, ωστόσο, και το σημείο όπου η υπερβολική σαφήνεια γίνεται πρόβλημα. Το «Thelma and Louise» μπορεί να είναι ένας γενικός τίτλος – ποια είναι η Θέλμα και η Λουίζ και γιατί πρέπει να μας ενδιαφέρουν; – αλλά παραμένει σαφώς προτιμότερος από τον πλήρη μεξικανικό τίτλο, ο οποίος περιλαμβάνει υπότιτλο που μεταφράζεται ως «Ένα απρόσμενο τέλος».

Εκεί πια η περιγραφή αγγίζει το spoiler. Είναι σαν να μετονόμαζε κανείς την «Έκτη Αίσθηση» σε «Το αγόρι που έβλεπε φαντάσματα» ή τους «Συνήθεις Ύποπτους» σε «Ο Κέβιν Σπέισι ήταν ο Κάιζερ Σόζε από την αρχή». Κάποια πράγματα καλό είναι να τα ανακαλύπτει ο θεατής μόνος του.

Ο μύθος του «Mr Kiss Kiss Bang Bang»

Αξίζει επίσης να ξεκαθαριστεί ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα, που όμως δεν είναι ακριβώς αληθινό. Για χρόνια κυκλοφορούσε η ιστορία ότι σε ορισμένες χώρες οι ταινίες του Τζέιμς Μποντ ήταν γνωστές ως «Mr Kiss Kiss Bang Bang». Ο μύθος ήταν εύκολο να πιάσει, γιατί δύσκολα βρίσκει κανείς πιο σύντομη και εύστοχη περιγραφή του 007.

Στην πραγματικότητα, όμως, καμία ταινία του Μποντ δεν είχε αυτόν τον τίτλο. Η φράση επινοήθηκε από έναν Ιταλό δημοσιογράφο που έγραψε για τον χαρακτήρα το 1962. Παρ’ όλα αυτά, αποδείχθηκε αρκετά δυνατή ώστε να δώσει τίτλο σε τραγούδι του σάουντρακ του «Thunderball» και, αργότερα, στην ταινία «Kiss Kiss Bang Bang» του 2005 με τον Ρόμπερτ Ντάουνι Τζούνιορ.

Κάποιες φορές, οι αγγλικοί τίτλοι τα κάνουν χειρότερα

Το παιχνίδι, βέβαια, δεν λειτουργεί μόνο προς μία κατεύθυνση. Υπάρχουν και περιπτώσεις όπου οι αγγλόφωνες αγορές πήραν έναν τίτλο με ενδιαφέρον και τον φόρτωσαν με περιττή σοβαροφάνεια. Το «La Vie d’Adèle», για παράδειγμα, έγινε «Blue Is the Warmest Colour», ένας τίτλος που ακούγεται σαν ατάκα που θα ψιθύριζε η Νικόλ Κίντμαν σε μια ακατανόητη διαφήμιση αρώματος.

Κάτι ανάλογο συνέβη και με τη σουηδική ρομαντική κομεντί του 1998 «Show Me Love». Ο αγγλικός τίτλος μοιάζει εντελώς γενικός, ειδικά αν σκεφτεί κανείς ότι ο πρωτότυπος ήταν πολύ πιο αιχμηρός και συγκεκριμένος: «Fucking Åmål».

Η γυναίκα που αγαπά τα είδη πολυτελείας να επιστρέψει και τρίτη φορά

Προς το παρόν, πάντως, ο βιετναμέζικος τίτλος του «Ο Διάβολος φοράει Prada 2» αξίζει τον μικρό του θρίαμβο. Είναι απλός, ξεκάθαρος και αφοπλιστικά λειτουργικός. Αν η ταινία βγάλει αρκετά χρήματα ώστε να υπάρξει και τρίτο μέρος, ίσως η πιο τίμια λύση να είναι η προφανής: «Η γυναίκα που αγαπά τα είδη πολυτελείας 3».

Τουλάχιστον έτσι κανείς δεν θα μπορεί να πει ότι δεν ήξερε τι πάει να δει.