Αγορά εργασίας: CEOs… από απελπισία – Πώς η AI γκρεμίζει την παραδοσιακή ιδέα της καριέρας

Η γενιά Z αντιμετωπίζει μεγάλες προκλήσεις μπαίνοντας στην αγορά εργασίας, που βρίσκεται στη χειρότερη δυνατή της στιγμή. Οι θέσεις εισαγωγικού επιπέδου συρρικνώνονται λόγω ΑΙ, οι προσλήψεις βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2020 και τα πτυχία δεν εγγυώνται πλέον την πολυπόθητη συνέντευξη.

Οι περισσότεροι εξακολουθούν να αποζητούν έναν σταθερό μισθό και ασφάλιση υγείας

Μπροστά σε αυτό το αδιέξοδο, όλο και περισσότεροι νέοι παρακάμπτουν εντελώς τη συμβατική ανέλιξη, όχι πάντα από επιλογή αλλά από ανάγκη. Η ειρωνεία είναι ότι η ίδια τεχνολογία που τους κλείνει πόρτες, τους ανοίγει άλλες, καθώς τα εργαλεία ΑΙ τους επιτρέπουν να κάνουν μόνοι τους αυτό που κάποτε απαιτούσε ολόκληρες ομάδες.

Και ενώ η τεχνητή νοημοσύνη φαίνεται να εξαλείφει σταδιακά τις εισαγωγικές θέσεις εργασίας, η παραδοσιακή ιδέα της καριέρας μέσα από την υπαλληλική σχέση χάνεται και μαζί το όνειρο για μια καλή δουλειά, μακριά από τα ρίσκα της επιχειρηματικότητας. Έτσι, δεν είναι λίγοι οι εκπρόσωποι της γενιάς Z που αποφασίζουν να γίνουν κατευθείαν CEOs… από απελπισία.

Το φαινόμενο αυτό δεν περιορίζεται στις ΗΠΑ. Στην Ευρώπη, και ιδίως στις χώρες όπως η Ελλάδα όπου οι ονομαστικές αυξήσεις μισθών εξανεμίζονται από τον πληθωρισμό και την υψηλή φορολογία, η αίσθηση ότι η μισθωτή εργασία δεν οδηγεί πουθενά ενισχύει ακόμα περισσότερο αυτή την τάση.

Το σοκ μετά τις σπουδές

Η Άσλεϊ Τέρελ πήρε το πτυχίο της στη Διοίκηση Επιχειρήσεων από το Πανεπιστήμιο της Χαβάης το 2024 και σχεδίαζε να βρει δουλειά στο μάρκετινγκ ή σε εταιρεία τεχνολογίας. Ωστόσο, έπειτα από μήνες προσπαθειών η μόνη προσφορά που έλαβε ήταν να εργαστεί σε γνωστή αλυσίδα με οικοδομικά υλικά και εργαλεία. «Ήταν πραγματικά σοκ», λέει η ίδια στον Guardian.

Μέσα στην πίεση μιας αβέβαιης οικονομίας και των πρόσφατων γεωπολιτικών εξελίξεων, η γενιά Z εμφανίζεται η πιο απαισιόδοξη για τις επαγγελματικές της προοπτικές. Οι θέσεις εισαγωγικού επιπέδου είναι οι πιο ευάλωτες στην AI, με αποτέλεσμα πολλοί να βλέπουν την καριέρα τους να μπλοκάρει προτού καν ξεκινήσει.

Το ποσοστό ανεργίας για Αμερικανούς ηλικίας 22 έως 27 ετών βρίσκεται τώρα στο υψηλότερο επίπεδο μετά την πανδημία. «Η αγορά εργασίας έχει πραγματικά βαλτώσει και ειδικά οι entry-level υποψήφιοι δυσκολεύονται πολύ αυτή τη στιγμή», εξηγεί ο Ντάνιελ Ζάο, επικεφαλής οικονομολόγος της Glassdoor. Ως αποτέλεσμα, πολλοί καταλήγουν να κάνουν δουλειές που ποτέ δεν φαντάζονταν έπειτα από τετραετείς σπουδές, όπως το λιανικό εμπόριο ή η μερική απασχόληση. Ακόμα χειρότερα, κάποιοι παραμένουν άνεργοι για μήνες ή χρόνια μετά την αποφοίτησή τους.

Ωστόσο, υπάρχουν και εκείνοι που βλέπουν το ποτήρι μισογεμάτο και αποφασίζουν να ακολουθήσουν διαφορετική προσέγγιση: όταν δεν υπάρχουν δουλειές, τις δημιουργείς ο ίδιος. Αυτή τη στάση υιοθέτησε και η Άσλεϊ, η οποία είχε ξεκινήσει ένα κανάλι στο YouTube ως φοιτήτρια και αποφάσισε να χτίσει πάνω σε αυτό φτιάχνοντας βίντεο για εταιρείες.

Αρχικά, έστελνε απευθείας μηνύματα σε εταιρείες που της άρεσαν προσφέροντάς τους περιεχόμενο – μερικές φορές δωρεάν. Δύο χρόνια αργότερα, με ένα χαρτοφυλάκιο βίντεο στο ενεργητικό της, ανέλαβε ένα τοπικό αποστακτήριο. Στη διαδρομή, απέκτησε περισσότερους πελάτες με τους οποίους συνεχίζει να συνεργάζεται σε branded περιεχόμενο. «Κανείς δεν μου πρόσφερε κάτι σαν αυτό που ήθελα πραγματικά, οπότε απλώς προσπάθησα να δω τι μπορώ να κάνω μόνη μου» λέει η ίδια.

Ψάχνοντας τη λύση

Για μια γενιά που θέλει περισσότερο νόημα, μεγαλύτερη ευελιξία αλλά και ταύτιση με τη δουλειά της, η σημερινή αγορά εργασίας έχει αποδειχθεί απογοητευτική. Αυτή η αίσθηση γίνεται εντονότερη λόγω της έκρηξης της ΑΙ. Ορισμένοι, ωστόσο, βλέπουν ότι τα «έξυπνα» μοντέλα μπορούν να τους βοηθήσουν να ξεκινήσουν τις δικές τους επιχειρήσεις, αναπληρώνοντας δεξιότητες που οι ίδιοι δεν έχουν ακόμα και επιτρέποντάς τους να διεκπεραιώνουν περισσότερα πράγματα ταυτοχρόνως.

Όπως σημειώνει ο Τζόζεφ Φούλερ, καθηγητής του Χάρβαρντ και συνδιευθυντής του Project on Workforce, ξαφνικά πρέπει να βρεις πώς θα φτάσεις από το πρώτο στο τέταρτο σκαλοπάτι και ένας τρόπος είναι να φτιάξεις τη δική σου σκάλα…

Ο Σουχίτ Αγκάργουαλ αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας το 2025, ελπίζοντας να χρησιμοποιήσει το πτυχίο του στα Εφαρμοσμένα Μαθηματικά για να εξασφαλίσει δουλειά στην Google. Υπέβαλε αίτηση περισσότερες από έξι φορές τόσο για πρακτική άσκηση όσο και για θέση εργασίας, αλλά δεν έφτασε ποτέ ούτε σε συνέντευξη. Τότε άρχισε να χρησιμοποιεί εργαλεία ΑΙ, συμπεριλαμβανομένου του Claude Code, για να αναλάβει μεγαλύτερες ευθύνες από αυτές που θα μπορούσε να διαχειριστεί μόνος του.

Οι αιτίες για την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί είναι σύνθετες, περιλαμβάνοντας ένα αβέβαιο πολιτικό κλίμα, μια ασταθή παγκόσμια οικονομία και αναδυόμενες τεχνολογικές αναταράξεις.  «Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τους πρόσφατους πτυχιούχους, επειδή πολλές από τις θέσεις εισαγωγικού επιπέδου περιλαμβάνουν σημαντικές ποσότητες ρουτίνας γνωστικής εργασίας», λέει ο Φούλερ.

Πρόσφατη έκθεση του Εργαστηρίου Ψηφιακής Οικονομίας του Πανεπιστημίου Στάνφορντ διαπίστωσε «σημαντική μείωση» στην entry-level απασχόληση σε τομείς εκτεθειμένους στην ΑΙ, όπως εξυπηρέτηση πελατών, καταχώριση δεδομένων και προγραμματισμός. Οι επιπτώσεις φαίνεται να είναι μεγαλύτερες στους λεγόμενους «εργαζόμενους γνώσης», που είναι πιθανό να έχουν πανεπιστημιακό πτυχίο, σύμφωνα με την έκθεση.

Οι κίνδυνοι

Η ίδρυση εταιρείας δεν είναι πανάκεια, καθώς η επιχειρηματικότητα συνοδεύεται από σημαντικούς οικονομικούς κινδύνους. Εξάλλου, οι περισσότερες startups δεν λαμβάνουν χρηματοδότηση και καταλήγουν σε αποτυχία και απογοήτευση των ιδρυτών τους.

Ακόμα και τα επιτυχημένα εγχειρήματα απαιτούν από τους ιδρυτές να ζουν με λιτό τρόπο για πολλά χρόνια. Αντί να εργάζονται 9 με 5, πολλοί βρίσκονται σε εγρήγορση 24 ώρες το 24ωρο, επτά ημέρες την εβδομάδα. Σε μια αβέβαιη αγορά, όμως, οι νέοι λένε ότι προσφέρει ένα ξεχωριστό πλεονέκτημα, αυτό της αίσθησης ελέγχου. Αλλά αρκεί αυτό και για πόσο;

«Για τους γονείς ή τους παππούδες μας, η δουλειά ήταν το έπαθλο, γιατί αν είχες καλή δουλειά, μπορούσες να αγοράσεις σπίτι, να έχεις καλό αυτοκίνητο, να πας διακοπές. Οι άνθρωποι δεν απολύονταν τυχαία ούτε έπαιρνε τη θέση τους η ΑΙ», λέει η Σόλα Γουέστ, που έχει τώρα δική της συμβουλευτική εταιρεία. «Πλέον δεν υπάρχει εγγυημένο αποτέλεσμα με καμία δουλειά και το να εργάζεσαι για τον εαυτό σου τουλάχιστον σου δίνει κάποιο έλεγχο πάνω στη μοίρα σου», προσθέτει.

Η ιδέα της σταθερότητας εξακολουθεί να έλκει, ωστόσο. Η Άσλεϊ Τέρελ δεν σταμάτησε να αναζητά πλήρη απασχόληση διότι θα ήθελε έναν σταθερό μισθό και ασφάλιση υγείας που να παρέχεται από τον εργοδότη. Οι εργαζόμενοι της γενιάς Z είναι γεγονός ότι πλοηγούνται σε μια μεταβαλλόμενη οικονομία και οι επιλογές τους θα μπορούσαν να αποτελέσουν οδηγό για το πώς θα πρέπει όλοι οι υπόλοιποι να προσαρμοστούν σύντομα.

Σε άρθρο γνώμης στους New York Times, ο Ανίς Ραμάν, ανώτατο στέλεχος του LinkedIn, σημειώνει ότι η επίλυση της κρίσης εισαγωγικού επιπέδου εργαζομένων είναι «το πρώτο βήμα για να διορθωθεί ολόκληρη η εργασία». Και αργά ή γρήγορα, συμπληρώνει ο ίδιος, όλες οι δουλειές μας πρόκειται να αντιμετωπίσουν το ίδιο κύμα αλλαγής.