WSJ: Η Ευρώπη επιταχύνει το εφεδρικό σχέδιο για «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ» σε περίπτωση αποχώρησης των ΗΠΑ

Ένα εφεδρικό σχέδιο για να διασφαλιστεί ότι η Ευρώπη μπορεί να αμυνθεί χρησιμοποιώντας τις υπάρχουσες στρατιωτικές δομές του ΝΑΤΟ, εάν οι ΗΠΑ αποχωρήσουν κερδίζει έδαφος στη Γηραιά Ήπειρο. Σύμφωνα με αποκλειστικό ρεπορτάζ της Wall Street Journal, το σχέδιο προχωράει μετά την αποδοχή της Γερμανίας, που μέχρι πρόσφατα αντιστεκόταν στην προσέγγιση «προχωράμε μόνοι μας».

Σύμφωνα με την εφημερίδα, οι αξιωματούχοι που εργάζονται στα σχέδια, τα οποία ορισμένοι αξιωματούχοι αποκαλούν «Ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ», επιδιώκουν να προσελκύσουν περισσότερους Ευρωπαίους στους ρόλους διοίκησης και ελέγχου της συμμαχίας και να συμπληρώσουν τα στρατιωτικά μέσα των ΗΠΑ με ευρωπαϊκά.

Ανεπίσημα σχέδια

Τα σχέδια προχωρούν ανεπίσημα μέσω παράλληλων συζητήσεων και συναντήσεων εντός και γύρω από το ΝΑΤΟ. Αλλά δεν προορίζονται να ανταγωνιστούν την τρέχουσα συμμαχία, δήλωσαν οι συμμετέχοντες. Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι στοχεύουν στη διατήρηση της αποτροπής έναντι της Ρωσίας, της επιχειρησιακής συνέχειας και της πυρηνικής αξιοπιστίας. Και αυτό, ακόμη και αν η Ουάσιγκτον αποσύρει τις δυνάμεις της από την Ευρώπη ή αρνηθεί να την υπερασπιστεί, όπως απειλεί ο Ντόναλντ Τραμπ.

Τα σχέδια, που εκπονήθηκαν για πρώτη φορά πέρυσι. Επιταχύνθηκαν αφότου ο Τραμπ απείλησε να καταλάβει τη Γροιλανδία από τη Δανία. Πλέον αποκτούν νέα επείγουσα σημασία εν μέσω της αντιπαράθεσης για την άρνηση της Ευρώπης να υποστηρίξει τον πόλεμο στο Ιράν.

REUTERS/Jonathan Ernst

Τεράστια πρόκληση

Ολόκληρη η δομή του ΝΑΤΟ βασίζεται στην αμερικανική ηγεσία σχεδόν σε κάθε επίπεδο. Από την εφοδιαστική και τις πληροφορίες έως την ανώτατη στρατιωτική διοίκηση της συμμαχίας.

Οι Ευρωπαίοι προσπαθούν τώρα να επωμιστούν περισσότερες από αυτές τις ευθύνες, τις οποίες ο Τραμπ ζητούσε εδώ και καιρό. Η συμμαχία θα είναι «περισσότερο υπό ευρωπαϊκή ηγεσία», δήλωσε πρόσφατα ο γενικός γραμματέας, Μαρκ Ρούτε.

Αλλά τώρα οι Ευρωπαίοι λαμβάνουν μέτρα με δική τους πρωτοβουλία, λόγω της αυξανόμενης εχθρότητας του Τραμπ. Τις τελευταίες ημέρες, ο Τραμπ χαρακτήρισε τους Ευρωπαίους συμμάχους «δειλούς» και αποκάλεσε το ΝΑΤΟ χάρτινη τίγρη.

«Μια μετατόπιση βάρους από τις ΗΠΑ προς την Ευρώπη συνεχίζεται και θα συνεχιστεί… ως μέρος της στρατηγικής άμυνας και εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ», δήλωσε ο πρόεδρος της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ. Σύμφωνα με τον Φινλανδό πρόεδρο, που μετέχει στις συζητήσεις, «το πιο σημαντικό είναι να κατανοήσουμε ότι συμβαίνει και επίσης να το κάνουμε με έναν πολύ διαχειριζόμενο και ελεγχόμενο τρόπο, αντί [οι ΗΠΑ] απλώς να αποσυρθούν γρήγορα».

Όταν ο Τραμπ απείλησε να αποχωρήσει από το ΝΑΤΟ λόγω της άρνησης των συμμάχων να υποστηρίξουν την εκστρατεία του στο Ιράν, ο Στουμπ του τηλεφώνησε. «Το βασικό μήνυμα προς τους Αμερικανούς φίλους μας είναι ότι μετά από όλες αυτές τις δεκαετίες είναι καιρός η Ευρώπη να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για την ασφάλεια και την άμυνά της», δήλωσε.

Η γερμανική μεταστροφή

Σύμφωνα με την εφημερίδα, ο αποφασιστικός πολιτικός παράγοντας ήταν η ιστορική αλλαγή στο Βερολίνο. Η Γερμανία φιλοξενεί πυρηνικά όπλα των ΗΠΑ και έχει αποφύγει εδώ και καιρό να αμφισβητήσει τον ρόλο της Αμερικής ως εγγυητή της ευρωπαϊκής ασφάλειας.

Στα τέλη του 2025, ο Φρίντριχ Μερτς άρχισε να επανεκτιμά αυτή την μακροχρόνια άποψη αφού κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο Τραμπ ήταν έτοιμος να εγκαταλείψει την Ουκρανία. Ανησυχούσε ότι ο Τραμπ συγχέει τους όρους θύμα και επιτιθέμενος στον πόλεμο. Και εκτίμησε ότι δεν υπήρχαν πλέον σαφείς αξίες που να καθοδηγούν την πολιτική των ΗΠΑ εντός του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με ανθρώπους του περιβάλλοντός του.

REUTERS/Ints Kalnins

Παρά ταύτα, ο Γερμανός ηγέτης δεν ήθελε να αμφισβητήσει δημόσια τη συμμαχία. Αντίθετα, οι Ευρωπαίοι θα έπρεπε να αναλάβουν μεγαλύτερο ρόλο. Ιδανικά, οι ΗΠΑ θα παρέμεναν στη συμμαχία, αλλά το μεγαλύτερο μέρος της άμυνας θα αφηνόταν στους Ευρωπαίους, σύμφωνα με τις πηγές.

Ο Γερμανός υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους δήλωσε ότι οι τρέχουσες συζητήσεις εντός του ΝΑΤΟ δεν είναι πάντα εύκολες. Αλλά αν οδηγήσουν σε αποφάσεις, αυτό θα δημιουργούσε μια ευκαιρία για την Ευρώπη. Αποκάλεσε το ΝΑΤΟ «αναντικατάστατο τόσο για την Ευρώπη όσο και για τις ΗΠΑ».

«Να αναλάβουμε ευθύνη»

«Είναι όμως επίσης σαφές ότι εμείς οι Ευρωπαίοι πρέπει να αναλάβουμε μεγαλύτερη ευθύνη για την άμυνά μας, και αυτό κάνουμε», είπε ο Πιστόριους. «Το ΝΑΤΟ πρέπει να γίνει πιο ευρωπαϊκό για να παραμείνει διατλαντικό». Η μετατόπιση της Γερμανίας ξεκλείδωσε ευρύτερη συμφωνία μεταξύ άλλων. Δηλαδή Βρετανίας, Γαλλίας, Πολωνίας, των σκανδιναβικών χωρών και του Καναδά. Τώρα παρουσιάζουν το σχέδιο έκτακτης ανάγκης ως έναν συνασπισμό των προθύμων εντός του ΝΑΤΟ.

«Λαμβάνουμε προφυλάξεις και έχουμε άτυπες συνομιλίες με μια ομάδα ομοϊδεατών συμμάχων και θα συμβάλουμε στην κάλυψη του κενού εντός του ΝΑΤΟ όταν απαιτηθεί», δήλωσε η πρέσβης της Σουηδίας στη Γερμανία, Βερόνικα Βαντ-Ντάνιελσον.

Αξιωματούχοι λένε ότι η επαναφορά της στρατιωτικής θητείας είναι μια άλλη πτυχή κρίσιμη για την επιτυχία του σχεδίου. Πολλά έθνη την εγκατέλειψαν μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.

Οι εμπλεκόμενοι αξιωματούχοι θέλουν να επιταχύνουν την παραγωγή ζωτικού εξοπλισμού στην Ευρώπη σε τομείς όπου η Ευρώπη υστερεί σε σχέση με τις ΗΠΑ. Όπως ο ανθυποβρυχιακός πόλεμος, οι διαστημικές και αναγνωριστικές δυνατότητες, ο ανεφοδιασμός εν πτήσει και η αεροπορική κινητικότητα.

Δυσκολίες στην υλοποίηση

Ενώ η ευρωπαϊκή προσπάθεια σηματοδοτεί μια θεμελιώδη ανατροπή στη σκέψη, η υλοποίηση της φιλοδοξίας θα είναι δύσκολη. Ο Ανώτατος Συμμαχικός Διοικητής για την Ευρώπη είναι πάντα Αμερικανός. Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι δεν έχουν καμία πρόθεση να παραιτηθούν από αυτή τη θέση.

Κανένα ευρωπαϊκό μέλος δεν έχει επαρκές κύρος εντός του ΝΑΤΟ για να αντικαταστήσει τις ΗΠΑ στη στρατιωτική ηγεσία. Κυρίως επειδή μόνο οι ΗΠΑ μπορούν να παρέχουν την πυρηνική ομπρέλα σε ολόκληρη την ήπειρο. Οι Ευρωπαίοι αναλαμβάνουν περισσότερους ηγετικούς ρόλους, αλλά εξακολουθούν να μην έχουν κρίσιμες δυνατότητες λόγω ετών μειωμένων δαπανών και εξάρτησης από τις ΗΠΑ.

Ο εξευρωπαϊσμός του ΝΑΤΟ «θα έπρεπε να είχε ήδη γίνει», δήλωσε ο απόστρατος Αμερικανός ναύαρχος Τζέιμς Φόγκο. Είπε ότι οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν πολλούς επαγγελματίες αξιωματικούς και ηγέτες.

Η μετάβαση βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Ένας αυξανόμενος αριθμός βασικών θέσεων διοίκησης του ΝΑΤΟ κατέχεται πλέον από Ευρωπαίους. Πολλές σημαντικές ασκήσεις που πραγματοποιήθηκαν πρόσφατα ή έχουν προγραμματιστεί για τους επόμενους μήνες θα καθοδηγηθούν από ευρωπαϊκές δυνάμεις. Ιδίως στη Σκανδιναβία, όπου η συμμαχία συνορεύει με τη Ρωσία.

Ένα ιδιαίτερα δύσκολο κενό είναι στις πληροφορίες και την πυρηνική αποτροπή. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι λένε ότι καμία αναδιάταξη στρατευμάτων δεν μπορεί να αντικαταστήσει γρήγορα τα συστήματα δορυφόρων, επιτήρησης και προειδοποίησης πυραύλων των ΗΠΑ. Αυτά αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της αξιοπιστίας του ΝΑΤΟ, αφήνοντας τη Γαλλία και τη Βρετανία υπό πίεση να επεκτείνουν τόσο τον πυρηνικό όσο και τον στρατηγικό ρόλο τους στις πληροφορίες.

Η μετατόπιση της Γερμανίας άνοιξε τον δρόμο για το πιο ευαίσθητο στοιχείο της κυρίαρχης ευρωπαϊκής άμυνας: την αντικατάσταση της πυρηνικής ομπρέλας των ΗΠΑ. Αφού ο Τραμπ απείλησε να εισβάλει στη Γροιλανδία, Μερτς και Μακρόν άνοιξαν στη συνέχεια συζητήσεις σχετικά με το εάν η πυρηνική αποτροπή της Γαλλίας θα μπορούσε να επεκταθεί και σε άλλα ευρωπαϊκά έθνη.