Αγορά εργασίας: Μειώνονται οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού – Λιγότερες προσλήψεις

Μολονότι οι επίσημοι δείκτες της ανεργίας στην Ευρωζώνη κινούνται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, οι οικονομολόγοι της Κομισιόν προειδοποιούν ότι κάτι αλλάζει στην αγορά εργασίας – όχι προς το καλύτερο.

Νέα ανάλυση, που συνυπογράφει ο επικεφαλής της Διεύθυνσης Οικονομικών και Χρηματοδοτικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, συνιστά προσοχή στα σημάδια επιβράδυνσης στη δυναμική της απασχόλησης. Καταρχάς έχουμε μείωση των κενών θέσεων εργασίας. Οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού έχουν επιστρέψει στα προ-πανδημίας επίπεδα

Παράλληλα έχουμε κάμψη στο ρυθμό νέων προσλήψεων, ιδίως για όσους έχουν «αδύναμη σύνδεση με την αγορά εργασίας». Ο όρος αναφέρεται σε άτομα που είτε είναι μακροχρόνια άνεργοι ή αποθαρρημένοι και παύουν να ψάχνουν για δουλειά.

Νέα σοκ

Μέχρι στιγμής η χαλάρωση στην αγορά εργασίας δεν έχει μεταφραστεί σε υψηλότερα ποσοστά ανεργίας. Όμως πληθαίνουν τα σημάδια ότι πλησιάζουμε σε σημείο καμπής. Το πώς θα κινηθεί η αγορά εργασίας εξαρτάται και από τα νέα γεωπολιτικά και οικονομικά σοκ και πώς επηρεάζουν την ζήτηση εργατικού δυναμικού.

Μιλώντας για «σοκ» οι οικονομολόγοι της Κομισιόν δεν αναφέρονται ρητά στην άνοδο του πληθωρισμού και την επιβράδυνση της ανάπτυξης που φέρνει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή. Η λέξη «στασιμοπληθωρισμός» συνεχίζει να είναι σχεδόν απαγορευμένη, αν κρίνουμε από το πώς την αποκηρύσσουν μετά βδελυγμίας ανώτατα στελέχη της ΕΚΤ, όπως ο κεντρικός τραπεζίτης της Γαλλίας. Όμως το φάντασμά του πλανιέται επίμονα πάνω από την Ευρωζώνη, και η σκιά του μεγαλώνει όσο ο πόλεμος παρατείνεται

Η άνοδος και η πτώση της έλλειψης εργατικών χεριών

Μετά την πανδημία του covid-19  και την άρση των περιοριστικών μέτρων υπήρξε άνθηση στην αγορά εργασίας στη Ευρώπη, η οποία τροφοδοτήθηκε από την έκρηξη στη ζήτηση εργατικού δυναμικού.

Η προσφορά στην αγορά εργασίας προσαρμόστηκε αργά στην αυξημένη ζήτηση. Μία από τις αιτίες είναι ότι κατά τη διάρκεια της πανδημίας υπήρξαν διαταραχές στην ενδοκοινοτική κινητικότητα. Λόγω των περιορισμών στις μετακινήσεις, οι εργάτες πιο δύσκολα πήγαιναν από τη μια χώρα της ΕΕ στην άλλη για να καλύψουν ανάγκες της αγοράς. Παράλληλα μειώθηκε η μετανάστευση από τρίτες χώρες. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα μια ταχεία σύσφιξη των αγορών εργασίας, που χαρακτηρίστηκε από απότομη αύξηση της έλλειψης εργατικού δυναμικού. Οι επιχειρήσεις, σχεδόν σε όλους τους τομείς, είχαν δυσκολία εύρεσης εργατικού δυναμικού.

Μείωση μισθών – αύξηση κερδών

Η ενεργειακή κρίση του 2022 και η επακόλουθη αύξηση των πληθωριστικών πιέσεων δεν μείωσαν αμέσως τη ζήτηση εργατικών χεριών, αλλά μάλλον την ενίσχυσαν. Δεδομένου ότι οι μισθοί τείνουν να ανταποκρίνονται λιγότερο γρήγορα από τις τιμές στις πληθωριστικές διαταραχές, οι πραγματικοί μισθοί αρχικά υστέρησαν έναντι του πληθωρισμού στα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ.

Η μείωση των πραγματικών μισθών στήριξε τα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων σε ένα πλαίσιο σχετικά ισχυρών εταιρικών ισολογισμών. Η πτώση των πραγματικών μισθών και τα υψηλά κέρδη στήριξαν τη ζήτηση εργασίας, και οι εταιρείες συνέχισαν να αναφέρουν εκτεταμένη έλλειψη εργατικού δυναμικού παρά την εξασθένιση της οικονομικής δραστηριότητας.

Αντιστροφή της δυναμικής

Από το 2023, η δυναμική αντιστράφηκε. Η αύξηση των πραγματικών μισθών έγινε θετική στα περισσότερα κράτη μέλη, υποστηριζόμενη από την αποδυνάμωση των πληθωριστικών πιέσεων, ενώ η παραγωγικότητα συνέχισε να παραμένει στάσιμη.  Αυτή η σχετική αύξηση του κόστους εργασίας μείωσε τη ζήτηση εργασίας.

Ταυτόχρονα, η προσφορά εργασίας αυξήθηκε, υποστηριζόμενη από μια ισχυρή αύξηση της καθαρής εισροής μεταναστών, που συνδέεται εν μέρει με την αυξημένη εισροή Ουκρανών προσφύγων.

Επιφυλακτικό κλίμα

Ο συνδυασμός μειωμένης ζήτησης και αυξημένης προσφοράς εργασίας οδήγησε σε απότομη πτώση των δεικτών έλλειψης εργατικού δυναμικού, σχεδόν ταυτόχρονα σε όλα τα κράτη μέλη και τους τομείς. Η πτωτική τάση συνεχίστηκε το 2025, υποστηριζόμενη από αυξημένες οικονομικές και γεωπολιτικές εντάσεις και ένα πιο επιφυλακτικό επενδυτικό περιβάλλον.

Γιατί το ποσοστό ανεργίας δεν έχει αυξηθεί (ακόμα);

Συνήθως μια απότομη μείωση των κενών θέσεων εργασίας αναμένεται να συνοδεύεται από αύξηση της ανεργίας. Ωστόσο ποσοστά ανεργίας στην ΕΕ παρέμειναν μεσοσταθμικά σχεδόν αμετάβλητα την τελευταία τριετία. Στην Ελλάδα μάλιστα υπήρξε σταθερή πτώση στα επίσημα ποσοστά ανεργίας, τα οποία όμως ξεκίνησαν από πολύ πιο υψηλό επίπεδο (σχεδόν διπλάσια από την ΕΕ το 2023).

Οι οικονομολόγοι χαρακτηρίζουν «ιδιαίτερα εντυπωσιακή» την απουσία μεταβολών στην ανεργία. Πόσο μάλλον όταν το ποσοστό συμμετοχής στην αγορά εργασίας στην ΕΕ συνέχισε να αυξάνεται κατά την περίοδο αυτή, γεγονός που ασκεί μηχανικά ανοδική πίεση στο ποσοστό ανεργίας.

Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι οι συνθήκες που επικρατούσαν στην αγορά εργασίας όταν άρχισε αυτή η αντιστροφή, ήταν ξεχωριστές. Τα ποσοστά κενών θέσεων εργασίας βρίσκονταν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, ενώ τα ποσοστά ανεργίας ήταν σχετικά χαμηλά.

Σημείο καμπής

Η πιθανότητα για έναν υποψήφιο εργαζόμενο να βρει δουλειά, μετά από μια δεδομένη προσπάθεια αναζήτησης, αυξάνεται ως συνέπεια των κενών θέσεων εργασίας, αλλά με φθίνοντα ρυθμό.

Κατά συνέπεια, μια μείωση των κενών θέσεων εργασίας, ξεκινώντας από ένα πολύ υψηλό επίπεδο,   έχει σχετικά μικρή επίδραση στην πιθανότητα εύρεσης εργασίας και αντίστοιχα μικρή επίδραση στο ποσοστό ανεργίας.

Ωστόσο, εάν η ζήτηση εργατικών χεριών εξασθενήσει περαιτέρω, η μείωση των κενών θέσεων θα μπορούσε να συνοδεύεται όλο και περισσότερο από σταδιακή αύξηση της ανεργίας, και η αγορά εργασίας θα δείξει σημάδια κάμψης

Πρόωρα προειδοποιητικά σημάδια;

Μέχρι στιγμής, οι παραδοσιακοί προπορευόμενοι δείκτες ανεργίας – όπως η ανεργία των νέων ή η βραχυπρόθεσμη ανεργία – παραμένουν σταθεροί.

Ωστόσο, άλλοι δείκτες, όπως τα ποσοστά πρόσληψης για όσους βρίσκονται πολύ μακριά από την αγορά εργασίας, δείχνουν σημάδια επιδείνωσης, σε συνάρτηση με την αποδυνάμωση της συνολικής ζήτησης εργασίας.

 Μείωση νέων προσλήψεων

Όταν η ζήτηση εργασίας αποδυναμώνεται, οι επιχειρήσεις αρχικά προσαρμόζονται επιβραδύνοντας τις προσλήψεις αντί να αυξήσουν τις απολύσεις.

Οι τριμηνιαίες ροές μισθωτής απασχόλησης υποδηλώνουν επιβράδυνση των νέων προσλήψεων, η οποία οφείλεται κυρίως στη μείωση του ρυθμού μετάβασης από τον μη-ενεργό πληθυσμό στην απασχόληση. Η επιβράδυνση του ρυθμού μετάβασης από την ανεργία στην απασχόληση είναι πιο πρόσφατη και λιγότερο σαφής.

Αυτό συνάδει με την άποψη ότι οι αναζητούντες εργασία με την πιο αδύναμη σύνδεση με την αγορά εργασίας είναι οι πρώτοι που επηρεάζονται από την επιβράδυνση της ζήτησης εργασίας. Το ποσοστό αποχώρησης (από την απασχόληση στην ανεργία) παραμένει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, αντανακλώντας ενδεχομένως και διαρθρωτικές αλλαγές στο εργατικό δυναμικό. Οι εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας και με υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο είναι λιγότερο πιθανό να χάσουν τη θέση εργασίας τους.

Τι θα ακολουθήσει;

Οι εξελίξεις στην αγορά εργασίας θα εξαρτηθούν από τον τρόπο με τον οποίο οι νέες διαταραχές θα επηρεάσουν τη ζήτηση εργασίας στο μέλλον. Εάν η ζήτηση εξασθενήσει, η έλλειψη εργατικού δυναμικού είναι πιθανό να μειωθεί περαιτέρω, αλλά με πιο μέτριο ρυθμό σε σύγκριση με τους προηγούμενους μήνες. Αντιθέτως η ανεργία