8η Μάρτη: Χρωστάμε στις φεμινίστριες

Κάθε φορά που μία γυναίκα που έχει δημόσιο λόγο απαντά πως δεν είναι φεμινίστρια, πως θεωρεί «παρωχημένη» τη συζήτηση, πως «θέλει ισότητα αλλά δεν…», πως «αν αξίζεις, είτε άνδρας είτε γυναίκα, θα πετύχεις», δεν εκφράζει απλά μια άποψη, περιφρονεί αιώνες γυναικείων αγώνων που της έδωσαν το δικαίωμα, τον χώρο και την ελευθερία, να εκφράζει αυτή την άποψή.

Γιατί αν δεν ήταν οι προνομιούχες – σε σύγκριση με τις άλλες- γυναίκες της τότε αστικής τάξης, οι ελληνίδες «σουφραζέτες» να διεκδικούν το δικαίωμα στη μόρφωση, την εργασία και την ψήφο τα τέλη του 19ου αιώνα, που θα βρισκόμασταν σήμερα; Χρειάστηκαν οι αγώνες της Αύρας Θεοδωροπούλου, της Καλλιρόης Παρρέν, της Ελένης Ουράνη, της Ελένης Παντελίδου και τόσων ακόμη, για να θεσπιστεί το δικαίωμα στο εκλέγειν και το εκλέγεσθαι το 1952.

Γιατί αν δεν ήταν οι καπνεργάτριες τη δεκαετία του 1930 κι αργότερα, να πρωτοστατήσουν σε μαζικότατες απεργίες για καλύτερους μισθούς, ίσες αμοιβές και καλύτερες εργασιακές συνθήκες, που θα ήμασταν;

Αν δεν ήταν οι αγώνες για σεξουαλική απελευθέρωση, οι διεκδικήσεις τρανς και λεσβιών γυναικών, οι μάχες για τη σωματική αυτοδιάθεση και τα ίσα δικαιώματα, πού θα ήμασταν; Αν δεν ήταν το αυτόνομο φεμινιστικό κίνημα της δεκαετίας του 1970 και τα φεμινιστικά περιοδικά που ακολούθησαν όπως η «Σκούπα», η «Σφίγγα» κι η «Κατίνα» να μιλήσουν για την γυναικεία χειραφέτηση και τη σεξουαλική απελευθέρωση και να ανοίξουν τελικά το δρόμο για την ριζική αναμόρφωση στο οικογενειακό δίκαιο το 1983 από την κυβέρνηση  Παπανδρέου πού θα ήμασταν; Αυτονόητα, δεν θα είχε καταργηθεί η προίκα, δεν θα είχε καταργηθεί η πατρική εξουσία, δεν θα μπορούσαμε καν να κρατήσουμε το δικό μας επώνυμο μετά τον γάμο.

Και βέβαια, αν δεν ήταν οι 500 φεμινίστριες που υπέγραψαν αναλαμβάνοντας μεγάλο προσωπικό κόστος, κείμενο που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Αντί» όπου δήλωναν ότι έχουν προχωρήσει σε άμβλωση ενώ ήταν παράνομο, ζητώντας την αποποινικοποίηση και ξεσκεπάζοντας το «κοινό μυστικό» των παράνομων και άρα επικίνδυνων και ακριβών αμβλώσεων που θα ήμασταν; Στο κείμενο τους, 500 γυναίκες πανεπιστημιακοί, δημοσιογράφοι, καλλιτέχνιδες έγραφαν «ΔΗΛΩΝΟΥΜΕ ΔΗΜΟΣΙΑ ότι έχουμε κάνει μία ή περισσότερες εκτρώσεις» και κατέληγαν  «Για να πάψει πια ο εμπαιγμός · Για να αποφασίζουμε εμείς πότε και αν θα κάνουμε παιδιά ·ΑΠΑΙΤΟΥΜΕ να ΚΑΤΑΡΓΗΘΕΙ ο νόμος που ποινικοποιεί τις εκτρώσεις.» Σημειωτέον, 7 από τις υπογράφουσες κλήθηκαν σε ανάκριση.

Τελικά, τρία χρόνια αργότερα, το 1986, το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση του γυναικείου σώματος νομοθετήθηκε από το ΠΑΣΟΚ παρά τις διαφωνίες της εκκλησίας και του συντηρητικού
κομματιού της κοινωνίας. Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός, πως 40 χρόνια μετά, τα επιχειρήματα όσων είναι σήμερα αντίθετοι είναι απαράλλαχτα με τα επιχειρήματα που ακούγονταν τότε στο κοινοβούλιο. Το δημογραφικό πρόβλημα, η υπογεννητικότητα και η δαιμονοποίηση της γυναίκας έδιναν κι έπαιρναν. Ενδεικτικό είναι το σχόλιο, του νεοδημοκράτη βουλευτή, Θ. Παπαδόπουλου που στη διάρκεια της σχετικής συζήτησης είχε πει: «(..)Να μην παρασύρεσθε απ’ αυτές τις μικρές μειοψηφίες των απελευθερωμένων δήθεν γυναικών, οι οποίες κάτω από την πίεση της σημερινής κουλτούρας καταπνίγουν το μητρικό τους φίλτρο…»

Σήμερα, 40 χρόνια μετά την νομική κατοχύρωση, αποκαλύπτεται πως η πραγματική πρόσβαση σε ασφαλείς και δωρεάν αμβλώσεις στο ΕΣΥ δεν είναι καθόλου δεδομένη. Τόσο το εμπεριστατωμένο ρεπορτάζ της Ευτυχίας Σουφλέρη (news247) όσο και το προγενέστερο ρεπορτάζ της Ναταλίας Διονυσιώτη (Εξελίξεις Τώρα, Mega) που έβρυθε καταγγελιών και μαρτυριών από μαίες, γιατρούς και γυναίκες αποδεικνύουν πως είναι πολλά τα βήματα που πρέπει να γίνουν ακόμη για την ουσιαστική κατοχύρωση του δικαιώματος σε δωρεάν και ασφαλείς αμβλώσεις στο ΕΣΥ, σε μία περίοδο που αντί γι’ αυτή τη συζήτηση, η δημόσια σφαίρα μονοπωλείται από ανακριβή στοιχεία, επινοημένα από εκκλησιαστικούς κύκλους για τον ετήσιο αριθμό αμβλώσεων που με μια απλή διαίρεση διαψεύδονται και στοχεύουν στη δημιουργία μιας εντύπωσης γυναικείας ασωτίας κι επιπολαιότητας.

Σήμερα, 74 χρόνια μετά την θέσπιση του δικαιώματος των γυναικών στο εκλέγειν και το εκλέγεσθαι, οι γυναίκες είναι μόλις το 23,3% στο κοινοβούλιο, δηλαδή κάτω από το 1/4, ποσοστό από τα χαμηλότερα στην ΕΕ. Προσοχή: σε καμία περίπτωση δεν υπονοείται πως οι γυναίκες πολιτικοί είναι φορείς μόνο του φύλου τους κι όχι της ιδεολογίας του κόμματος το οποίο εκπροσωπούν. Μάλιστα, το τελευταίο διάστημα παρατηρείται και μια οικειοποίηση μιας τάσης του φεμινισμού, που είναι αποκλειστικά λευκός και προνομιούχος από κομμάτι της παγκόσμιας ακροδεξιάς. Πέρα από τα εγχώρια παραδείγματα, κι η ιταλίδα πρωθυπουργός, Τζόρτζια Μελόνι κι η Άλις Βάιντελ, επικεφαλής του φιλοναζιστικού γερμανικού AFD φορούν τον μανδύα της ανεξάρτητης δυναμικής γυναίκας, τον οποίο όμως αναγνωρίζουν μόνο για τις συμπατριώτισσες τους κι όχι για όλες τις γυναίκες ανεξάρτητα από φυλή, χρώμα ή θρήσκευμα.

Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο, έχει σημασία να μην ξεχνάμε πως ο φεμινισμός χωρίς διαθεματικότητα που δεν αντιλαμβάνεται την πατριαρχία και τον καπιταλισμό ως ενιαίες και αδιαίρετες έννοιες, είναι κλειστό κλάμπ. Δεν είναι τυχαίο πως τρανς γυναίκες, μετανάστριες, λεσβίες, προσφύγισσες, αντιμετωπίζουν σταθερά πολλαπλάσιες διακρίσεις και βία και οι πιο ευάλωτες από αυτές αντιμετωπίζουν πρώτες τη βία της ακροδεξιάς.

Σήμερα, 43 χρόνια μετά την συνταγματική κατοχύρωση του ίσου μισθού για ίση εργασία, μετά από τόσους αγώνες, το μισθολογικό χάσμα, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, παραμένει καρφωμένο στο 13,4%.

Σήμερα, η δεύτερη βάρδια στο σπίτι παραμένει αυστηρά γυναικεία υπόθεση. Το «σπίτι» και ο φροντιστικός ρόλος παραμένουν γυναικείο μονοπώλιο. Σύμφωνα με δημογραφική έρευνα που εκπόνησε το Ινστιτούτο Δημογραφικών Σπουδών της Βαρκελώνης σε 74.630 άτομα, ζευγάρια με παιδιά ηλικίας κάτω των 18 ετών, σε 15 ευρωπαϊκές χώρες επιβεβαίωσε πως ο χρόνος που ασχολούνται με τα οικιακά οι γυναίκες, σε όλες τις χώρες είναι συντριπτικά περισσότερος από τον χρόνο που ασχολούνται οι άνδρες. Στη χώρα μας, σύμφωνα με την έρευνα, η μέση μητέρα ξοδεύει 4,7 ώρες την ημέρα για τις δουλειές του σπιτιού, ενώ ο μέσος πατέρας ξοδεύει μόλις το 1/5, ήτοι κάτι λιγότερο από μία ώρα, ημερησίως.

Κι αν αυτή είναι η τρέχουσα εικόνα, το μέλλον δεν προμηνύεται ευοίωνο αφού σύμφωνα με πρόσφατη παγκόσμια έρευνα που πραγματοποιήθηκε από  την Ipsos και το Global Institute for Women’s Leadership του King’s College London, το 1/3 των αγοριών και των ανδρών της Gen Z (1997-2012), πιστεύουν ότι μια γυναίκα πρέπει να υπακούει στον σύζυγο της. Τα ποσοστά αυτά είναι μεγαλύτερα κι από εκείνα των  boomers (1946-1964).

To 2025, το 72,3% των θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας ήταν γυναίκες σύμφωνα με την ΕΛΑΣ. Μιλάμε για 19.167 γυναίκες από ένα σύνολο 26.000 ατόμων, ενώ 5.500 γυναίκες εγκατέστησαν το panic button στο κινητό τους. Ακόμη και σήμερα, ο όρος «γυναικοκτονία» μπορεί να έχει κερδηθεί μετά από αγώνα κάποιων κυρίως γυναικών δημοσιογράφων στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, αλλά δεν έχει αναγνωριστεί ακόμη νομικά.

Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, ο φεμινισμός δεν είναι ένα μόνο πράγμα. Είναι αγώνας για ισότητα, για αυτοδιάθεση, για σεβασμό και καθημερινή αξιοπρέπεια: στη δουλειά, στο σπίτι, στον δρόμο, στον δημόσιο λόγο.

Κάθε φορά που κάποια διατείνεται ότι δεν είναι φεμινίστρια, έχει σημασία να θυμάται πως όλα τα δικαιώματα που σήμερα απολαμβάνει, κατακτήθηκαν με αγώνα που έδωσαν αυτές οι «υπερβολικές», οι «δύσκολες», οι «ευερέθιστες», οι «ευαίσθητες», οι «γκρινιάρες», οι μαχητικές, οι δυναμικές, οι ασυμβίβαστες, οι αναπολογητικές φεμινίστριες. Κι απ’όλα εκείνα που σήμερα διεκδικούμε, θα επωφεληθούν κι εκείνες που σήμερα ξορκίζουν τον φεμινισμό.