Ευγένιος Ευγενίδης: Η «Σπίθα», ο αδιάλειπτος αγώνας, οι διεθνείς επιτυχίες

Η Ελληνική Ναυτιλία έχασε μίαν από τας πλέον εκλεκτάς και χαρακτηριστικάς μορφάς της. Ο Ευγένιος Ευγενίδης απεβίωσεν εις το Μοντραί της Ελβετίας συνεπεία καρδιακής προσβολής, η οποία αποδίδεται κατά κύριον λόγον εις υπερκόπωσιν, διότι πλην του συνήθους μεγάλου φόρτου εργασίας και της δραστηριότητος την οποίαν άνευ διακοπής ανέπτυσσε επί μίαν πεντηκονταετίαν, είχεν αναλάβει και μίαν σημαντικήν αποστολήν εις το εξωτερικόν, σχετιζομένην με την όλην προσπάθειαν επαναπατρισμού τών υπό ξένην σημαίαν ελληνικών πλοίων. Ο θάνατος ευρήκε τον Ευγενίδην εις τας επάλξεις ενός αγώνος αντικειμενικός σκοπός του οποίου ήτο η λύσις ενός προβλήματος ζωτικής εθνικής σημασίας.

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 23.4.1954, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Ήτο ηλικίας 72 ετών, εγεννήθη εις το Σουφλί και εσπούδασεν εις την φημισμένην Ροβέρτειον σχολήν της Κωνσταντινουπόλεως. Αι γενναιόδωροι εκδηλώσεις αλληλεγγύης —που υπερέβησαν το δισεκατομμύριον— προς τους σεισμοπαθείς των Ιονίων Νήσων, καθώς και η ύψωσις της ελληνικής σημαίας εις το φορτηγόν τακτικής γραμμής «Αθήναι» και το υπερωκεάνειον «Ατλάντικ», έκαμαν γνωστόν και ιδιαιτέρως συμπαθή ανά το πανελλήνιον τον Ε. Ευγενίδην, ο οποίος υπήρξεν ο πρώτος που έσπευσε να ανταποκριθή εις την προσπάθειαν ανασυντάξεως της Ελληνικής Ναυτιλίας και αποκαταστάσεως της ελληνικής σημαίας εις τα φυσικά της πλαίσια.

Την πρώτην του εμφάνισιν εις τον τομέα των ναυτιλιακών επιχειρήσεων την έκαμε προ πενήντα ετών εις την Κωνσταντινούπολιν, και η πρώτη ναυτική μονάς του Ευγενίδη ήτο μία φορτηγίς υπό το όνομα «Σπίθα». Και εκείνη η «Σπίθα» υπήρξεν ο πυρήν τής εν συνεχεία δράσεώς του και των διεθνών επιτυχιών του. Η κατ’ εξοχήν ειδικότης του Ευγενίδη ήτο η οργάνωσις τακτικών επιβατηγών και φορτηγών γραμμών. Επέτυχε κατά την τελευταίαν δεκαετίαν να αναπτύξη εις εξαιρετικόν βαθμόν τας τακτικάς σουηδικάς γραμμάς εις την Μεσόγειον, διηύθυνε δε την σουηδικήν εταιρείαν «Χομ Λάιν», εις την δύναμιν της οποίας ανήκουν τα υπερωκεάνεια «Ιτάλια», «Μαριπόζα», «Χόμελαντ» και «Αργεντινή».

Διά της υπογραφής της συμβάσεως Ελληνικού Δημοσίου – Ευγενίδη, τον παρελθόντα Δεκέμβριον, το υπερωκεάνειόν του «Ατλάντικ» θα τεθή εις την γραμμήν Νέας Υόρκης – Πειραιώς από του προσεχούς Δεκεμβρίου. Ο Ευγενίδης επίστευεν ότι ούτω θα εξυπηρετείτο όχι μόνον το μεταναστευτικόν ρεύμα εξ Ελλάδος προς την Αμερικήν, αλλά κυρίως η τουριστική κίνησις από τον Νέον Κόσμον προς την πατρίδα του.

Ιδιαιτέρας σημασίας ήτο και η διά τού εκ των ιταλικών επανορθώσεων προερχομένου φορτηγού «Αθήναι» εγκαινίασις της τακτικής γραμμής Πειραιώς – Νοτίου Αμερικής. Η αντίδρασις την οποίαν συνήντησεν ο Ευγενίδης εκ μέρους τής υπό ιταλικόν έλεγχον «Μεσογειακής Κοινοπραξίας» ήτο ζωηρά. Αλλά ο Ευγενίδης ήτο μαχητής, προοδευτικός και ανήσυχος, όπως ήτο και ανθρωπιστής, διαπνεόμενος από αισθήματα στοργής και ενδιαφέροντος προς τους συνεργάτας του και το προσωπικόν των επιχειρήσεών του.

Ετιμήθη υπό του Βασιλέως διά του Μεγαλοσταύρου του Φοίνικος, εις αναγνώρισιν των υπηρεσιών του και της συμπαραστάσεώς του κατά την δοκιμασίαν εκ των σεισμών του 1953. Χαρακτηριστικόν είναι ότι όταν τον συνέχαιρον διά την γενναιόδωρον προσφοράν του, απαντούσεν ότι «αυτό που έκαμα ήτο το ελάχιστον. Κανονικά έπρεπε να πωλήσω και τα καράβια μου».

Ο Ευγενίδης έχαιρε μεγάλης εκτιμήσεως ιδίως εις την Σουηδίαν και την Φινλανδίαν. Εχρημάτισε γενικός πρόξενος της πρώτης και μεταπολεμικώς διωργάνωσε το φινλανδικόν περίπτερον εις την Έκθεσιν της Θεσσαλονίκης. Αυτός ήτο, εις αδράς γραμμάς, ο Ευγενίδης, την έλλειψιν του οποίου θα αισθάνεται πάντοτε η Ελληνική Ναυτιλία.

*Κείμενο που είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Το Βήμα» την Παρασκευή 23 Απριλίου 1954, την επαύριον του θανάτου του Ευγενίου Ευγενίδη.

Ο Ευγένιος Ευγενίδης, ο γεννήτορας του Ιδρύματος Ευγενίδου, είχε γεννηθεί στο Διδυμότειχο στις 22 Δεκεμβρίου 1882.

Πέρασε τα μαθητικά του χρόνια στην Κωνσταντινούπολη και μέχρι το 1922 είχε καταφέρει να αναδειχθεί σε έναν από τους πλέον αξιόλογους οικονομικούς παράγοντες της Πόλης χάρη στην οξυδέρκειά του, την εργατικότητά του και τις καρποφόρες επιχειρηματικές δραστηριότητές του (εισαγωγή ξυλείας, κατασκευή φορτηγίδων στον Κεράτιο κόλπο, ναυτιλιακή πρακτόρευση).

Μετά την Καταστροφή του ’22 ο Ευγενίδης εγκατέλειψε την Κωνσταντινούπολη και εγκαταστάθηκε στον Πειραιά.

Το 1923 το Σκανδιναβικό Πρακτορείο Εγγύς Ανατολής (είχε ιδρυθεί από τον Ευγενίδη στην Κωνσταντινούπολη το 1907), με έδρα του πλέον τον Πειραιά, ανέλαβε τη γενική πρακτόρευση της Σουηδικής Ανατολικής Γραμμής (Swedish Orient Line) για την Ελλάδα και την Εγγύς Ανατολή.

Το οργανωτικό δαιμόνιο και η επιχειρηματική ιδιοφυΐα του Ευγενίδη κατέστησαν πολύ σύντομα δυνατή την ισχυροποίηση των σχέσεων και την επέκταση των εμπορικών συναλλαγών μεταξύ της Ελλάδας και των σκανδιναβικών χωρών. Ο Ευγενίδης εξελίχθηκε μάλιστα στο μεγαλύτερο εισαγωγέα σκανδιναβικής ξυλείας στην Ελλάδα και στην Εγγύς Ανατολή.

Ο Δημήτριος Κωτσάκης και η Μαριάνθη Σίμου ξεναγούν τον Κωνσταντίνο Καραμανλή στο υπό ανέγερση κτίριο του Πλανηταρίου (1962)

Το 1925 το Σκανδιναβικό Πρακτορείο Εγγύς Ανατολής μετατράπηκε σε ανώνυμη εταιρεία και εγκατέστησε με την πάροδο του χρόνου πρακτορεία σε κάθε ελληνικό λιμάνι, αλλά και σε λιμάνια πολλών άλλων χωρών.

Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ο Ευγενίδης μετέφερε τις δραστηριότητές του στη Νότια Αφρική, αργότερα δε συνέχισε την εφοπλιστική δραστηριότητά του έχοντας ως έδρα την Ελβετία, όπου και απεβίωσε, στις 22 Απριλίου 1954.

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 2.5.1954, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Η τελευταία επιθυμία του, όπως αυτή αποτυπώθηκε στη διαθήκη του, ήταν η σύσταση ιδρύματος που θα είχε σκοπό «να συμβάλη εις την εκπαίδευσιν νέων ελληνικής ιθαγενείας εν τω επιστημονικώ και τεχνικώ πεδίω».

Το παρόν άρθρο δημοσιεύεται με αφορμή τη συμπλήρωση 70 ετών από συστάσεως του Ιδρύματος Ευγενίδου. Στις 10 Φεβρουαρίου 1956, κατόπιν διατάγματος που εξέδωσε ο βασιλιάς των Ελλήνων Παύλος, εγκρίθηκε η σύσταση κοινωφελούς ιδρύματος στην Αθήνα υπό την επωνυμία «Ίδρυμα Ευγενίδου». Αναλυτικές πληροφορίες για το Ίδρυμα Ευγενίδου και το Ευγενίδειο Πλανητάριο μπορείτε να βρείτε εδώ.