Τον Κώστα Αξελό τίμησε την Πέμπτη το Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών

38

Εξήντα χρόνια έχουν περάσει από τότε που ο φιλόσοφος Κώστας Αξελός, μαζί με άλλους νέους, επέβαινε στο κατάστρωμα του πορτογαλέζικου καραβιού Ματαρόα από τον Πειραιά για Παρίσι, στη μοναδική διέξοδο σωτηρίας από τις σίγουρες θανατικές καταδίκες που τους επιφύλασσε το ελληνικό κράτος στα τέλη του 1945.

Συνεπιβάτες σε αυτό το πλοίο ήταν ο ανθός της ελληνικής νεολαίας κι ανάμεσά τους και οι άλλοι δύο Έλληνες, μετέπειτα στοχαστές του Παρισιού, ο Κορνήλιος Καστοριάδης και ο Κώστας Παπαϊωάννου, που μαζί με πολλούς ακόμα (Μακρής, Ξενάκης, Κρανάκη) είχαν εξασφαλίσει, με την βοήθεια του Οκτάβιου Μερλιέ, υποτροφία από την γαλλική κυβέρνηση.

Ο Κ.Αξελός υπήρξε αναμφίβολα «εκείνος που αφομοιώθηκε πιο γρήγορα και πιο θεαματικά στο νέο του πνευματικό περιβάλλον στο μεταπολεμικό Παρίσι, όπου η ατμόσφαιρα ήταν διαποτισμένη από τον Χέγκελ και τον Μαρξισμό, την φαινομενολογία και τον Χάιντεγκερ, τον Νίτσε ..» λέει ο Φώτης Τερζάκης στο βιβλίο του «Το πνεύμα στην εξορία».

Στα ογδόντα του χρόνια σήμερα ο Κώστας Αξελός και μέσα από το τελευταίο βιβλίο του «Αυτή η διερώτηση», που κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις της Εστίας, βρέθηκε την Πέμπτη στην Αθήνα για μια διάλεξη στο Γαλλικό Ινστιτούτο, σε μια κατάμεστη αίθουσα, όπου το κοινό είχε συγκεντρωθεί για να ακούσει τον Έλληνα στοχαστή να μιλά για «Το αίνιγμα της απάντησης» και να διαπιστώσει ότι το έργο του Κώστα Αξελού παραμένει ακόμα ανοιχτό.

Το αίνιγμα της ερώτησης-απάντησης, λέει ο Αξελός, «είναι μπροστά μας, προσανατολισμένο σε ένα μέλλον» κι όλη η φιλοσοφική του σκέψη διαφεύγει στον χώρο της ποίησης, του ανοίγματος και του τι είναι κόσμος. Η απάντηση στα μεγάλα ερωτήματα ισχύει μόνο όταν ξεδιπλώνονται σαν ερωτηματική απάντηση και η κύρια απάντηση παραμένει δημιουργική. Έτσι μόνο ανοίγεται ένας δρόμος που οδηγεί στο παν, στο όλο και στο τίποτα» λέει ο Αξελός και μας καλεί «να διατρέξουμε αυτόν το δρόμο με ανήσυχη γαλήνη, με ποιητική χαρά που περιέχει τη δημιουργική λύπη».

Ο κόσμος στην φιλοσοφική σκέψη του Αξελού δεν είναι ένα σύνολο. Ξεδιπλώνεται σαν το άνοιγμα, σαν χρόνος, σαν παιχνίδι. Το παιχνίδι δεν υπακούει σε εξωτερικό νόημα, περιέχει και συντρίβει όλα τα νοήματα. Και το ερώτημα; Το ερώτημα αντιστοιχεί σε ένα αίνιγμα. Το αίνιγμα δεν είναι το τάδε ή το δείνα, φυσικό ή ανθρώπινο αίνιγμα. Προτείνεται στον άνθρωπο, όταν αυτός του ανοίγεται.

Εμείς οι άνθρωποι, οι θνητοί ρωτάμε τον κόσμο που μας ρωτάει. Δεν υπάρχει άνθρωπος χωρίς τον κόσμο και αντίστροφα. Ένα παιχνίδι τους συνδέει και τους αποσυνδέει. «Στα μεγάλα αινίγματα-ερωτήματα» λέει ο Αξελός «δόθηκαν σημαντικές απαντήσεις. Η πλανητική τεχνική που κυριαρχεί σήμερα στην πλανητική εποχή είναι από τα κεντρικότερα ερωτήματα-ανοίγματα».

Η φιλικότητα, όπως την καθορίζει ο Έλληνας στοχαστής, παίζει καταλυτικό ρόλο χωρίς όμως να αποτελεί την τελευταία απάντηση. «Η ερωτηματική σκέψη του αινίγματος διαπνέεται από φιλικότητα, δεν ζητά κυριαρχία, ιδιοκτησία και μας προτείνει φιλικότητα, ως προς τον εαυτό μας, ως προς τον κόσμο. Η ερώτηση δεν περιμένει ανταλλάγματα. Ακόμα και στην καταστροφή, να μην την βλέπουμε σαν κάτι έξω από εμάς, δεν είμαστε αμέτοχοι και μπορούμε να σταθούμε απέναντί της με περισότερη φιλικότητα».

Με την φιλοσοφία τι γίνεται σήμερα; «Συμμαζεύεται στις φιλοσοφικές έρευνες και δίνει λαβή σε ατέλειωτα σχόλια, σκορπίζεται σε διάφορες επιστήμες, αντικαθίσταται από τη σκέψη που δεν είναι πια μεταφυσική, ποιητική» διαπιστώνει ο Αξελός. «Είναι και μένει μετεωρική μεταξύ υπερκατοικημένης γης και άδειου από θεούς ουρανού. Δεν φαίνεται να την έχουν σήμερα ζωντανή ανάγκη και ικανοποιείται από τις επιστημονίζουσες θεωρίες και από έναν ακατάπαυστο, πολυποίκιλο δημοσιογραφισμό».

Ο Κώστας Αξελός έκλεισε τη διάλεξή του με το σημείο απ όπου ξεκίνησε, με την ρήση του Περίανδρου του Κορίνθιου «Μελέτα το παν», παραφράζοντάς την σε «Μελέτα το άνοιγμα».

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ,ΑΠΕ