Παγκόσμιος κίνδυνος πείνας από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ – Η απειλή μιας νέας επισιτιστικής κρίσης

Η συνεχιζόμενη κρίση στα Στενά του Ορμούζ απειλεί να προκαλέσει ένα παγκόσμιο ντόμινο ελλείψεων και αυξήσεων τιμών στα τρόφιμα. Καθώς η ροή πετρελαίου, φυσικού αερίου και λιπασμάτων διακόπτεται, το κόστος παραγωγής τροφίμων εκτοξεύεται, πιέζοντας αγρότες και καταναλωτές σε όλο τον κόσμο. Οι πρώτες επιπτώσεις ήδη φαίνονται στις καλλιέργειες και στις τιμές των βασικών αγαθών, ενώ οι εκτιμήσεις διεθνών οργανισμών προειδοποιούν για έναν αυξανόμενο κίνδυνο επισιτιστικής ανασφάλειας που μπορεί να επηρεάσει δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους.

Ένας αποκλεισμός ήταν ήδη αρκετά σοβαρός. Το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ από το Ιράν έχει οδηγήσει σε άνοδο των τιμών στο πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τα λιπάσματα, μεταξύ άλλων βασικών εμπορευμάτων. Στις 13 Απριλίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες ξεκίνησαν έναν δικό τους αποκλεισμό, σταματώντας τα λίγα πλοία που το Ιράν άφηνε να περάσουν, κάτι που πιθανότατα θα επιδεινώσει το πρόβλημα.

Το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα (WFP, υπηρεσία του ΟΗΕ) εκτιμά ότι αν ο αποκλεισμός συνεχιστεί μέχρι τα μέσα του έτους, επιπλέον 45 εκατομμύρια άνθρωποι θα κινδυνεύσουν

Οι τιμές των βασικών αγαθών αυξάνονται ξανά, προς δυσαρέσκεια όχι μόνο των οδηγών αλλά και των αγροτών, που χρειάζονται λιπάσματα για τα χωράφια τους και ντίζελ για τα τρακτέρ τους. Ορισμένοι μειώνουν τις καλλιέργειες ή τη χρήση λιπασμάτων, κάτι που αναπόφευκτα οδηγεί σε μικρότερες σοδειές αργότερα μέσα στη χρονιά. Οι τιμές των τροφίμων αρχίζουν ήδη να ανεβαίνουν. Το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα (WFP, υπηρεσία του ΟΗΕ) εκτιμά ότι αν ο αποκλεισμός συνεχιστεί μέχρι τα μέσα του έτους, επιπλέον 45 εκατομμύρια άνθρωποι θα κινδυνεύσουν, πέρα από τα περισσότερα από 300 εκατομμύρια που ήδη δυσκολεύονται να τραφούν. Αν το καιρικό φαινόμενο Ελ Νίνιο ενισχυθεί τους επόμενους μήνες, όπως θεωρούν πιθανό πολλοί επιστήμονες, η κατάσταση μπορεί να χειροτερέψει ακόμη περισσότερο, σε ορισμένες από τις φτωχότερες περιοχές του κόσμου μπορεί να υπάρξουν υπερβολικές βροχοπτώσεις και αλλού ξηρασία, με αποτέλεσμα αποτυχία των καλλιεργειών, σύμφωνα με τον Economist.

Η αρχή της εξελισσόμενης κρίσης είναι οι υψηλότερες τιμές ενέργειας. Αυτές επηρεάζουν κάθε στάδιο της παραγωγής τροφίμων: σπορά, συγκομιδή, επεξεργασία, μεταφορά. Στις πλούσιες χώρες, η ενέργεια μπορεί να αντιστοιχεί έως και στο μισό του μεταβλητού κόστους της γεωργίας, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας. Οι παγκόσμιοι δείκτες τιμών τροφίμων συνήθως ακολουθούν τις τιμές του αργού πετρελαίου, έστω και με καθυστέρηση. Ένας αγρότης στην Καλιφόρνια αναφέρει ότι το ντίζελ για τα τρακτέρ του έχει φτάσει τα 6,13 δολάρια το γαλόνι, από 3,41 πριν ξεκινήσουν οι συγκρούσεις, με αποτέλεσμα να καλλιεργεί λιγότερο σέλερι αυτή την άνοιξη.

Σοβαρές συνέπειες

Η τιμή των λιπασμάτων, που σε μεγάλο βαθμό παράγονται με φυσικό αέριο, αυξάνεται επίσης. Ο Περσικός Κόλπος είναι ίσως πιο κρίσιμος για τα λιπάσματα απ’ ό,τι για την ενέργεια. Από εκεί προέρχεται το 30–35% του παγκόσμιου εμπορίου ουρίας και περίπου 20–30% της αμμωνίας. Περίπου το 30% του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων περνά από το Ορμούζ. Ο πόλεμος έχει διακόψει αυτή τη ροή. Εκατομμύρια τόνοι έχουν μείνει εγκλωβισμένοι, ενώ μεγάλες παραγωγικές μονάδες έχουν σταματήσει τη λειτουργία τους.

Άλλοι προμηθευτές δεν μπορούν να καλύψουν το κενό: η Ρωσία αντιμετωπίζει επιθέσεις στις υποδομές της, η Κίνα περιορίζει τις εξαγωγές της, ενώ σε χώρες όπως η Ινδία και το Μπανγκλαντές η έλλειψη αερίου μειώνει την παραγωγή. Δεν υπάρχει παγκόσμιο σύστημα αποθεμάτων λιπασμάτων όπως υπάρχει για το πετρέλαιο. Οι τιμές της ουρίας και της αμμωνίας έχουν εκτοξευθεί, ενώ η προσιτότητα των λιπασμάτων έχει πέσει στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων ετών.

Η συγκυρία είναι κρίσιμη, καθώς πολλές περιοχές του βόρειου ημισφαιρίου βρίσκονται σε περίοδο σποράς. Οι αγρότες ήδη προσαρμόζουν τις καλλιέργειές τους σε λιγότερο απαιτητικές επιλογές. Για τους μικρούς αγρότες στις φτωχές χώρες, όμως, οι συνέπειες είναι πολύ σοβαρότερες, καθώς δεν μπορούν να αντέξουν το κόστος των λιπασμάτων και μειώνουν τις αποδόσεις τους.

Πού είναι πιο έντονες οι επιπτώσεις

Οι επιπτώσεις είναι ιδιαίτερα έντονες στην Ασία και την Αφρική, που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τα λιπάσματα του Κόλπου. Οι κυβερνήσεις προσπαθούν να βρουν εναλλακτικές προμήθειες, αλλά αυτό γίνεται με υψηλότερο κόστος.

Το αποτέλεσμα είναι αυτό που περιγράφεται ως μια «αργή μηχανή λιμού». Ήδη ανθρωπιστικές αποστολές δυσκολεύονται να παραδώσουν τρόφιμα, καθώς οι μεταφορές έχουν εκτραπεί και το κόστος έχει αυξηθεί σημαντικά. Οι περικοπές στην ανθρωπιστική βοήθεια από τις πλούσιες χώρες επιδεινώνουν ακόμη περισσότερο την κατάσταση.

Οι αυξημένες τιμές καυσίμων σημαίνουν και μειωμένα γεύματα για τους φτωχότερους. Σε ορισμένες περιοχές, το κόστος του μαγειρικού αερίου έχει εκτοξευθεί, οδηγώντας ανθρώπους ακόμη και στο να παραλείπουν γεύματα.

Αν η διακοπή των ροών μέσω του Ορμούζ συνεχιστεί για μήνες, οι παγκόσμιες τιμές τροφίμων μπορεί να αυξηθούν σημαντικά. Οι πιο φτωχές χώρες θα πληγούν δυσανάλογα, ενώ η επισιτιστική κρίση θα εξαπλωθεί παγκοσμίως, χωρίς να περιορίζεται σε μία μόνο περιοχή.

Αν δεν αποκατασταθεί σύντομα η ροή πετρελαίου και λιπασμάτων, η κρίση θα μπορούσε να αποδειχθεί εξίσου σοβαρή ή και χειρότερη από προηγούμενες παγκόσμιες επισιτιστικές κρίσεις.