Ύστερα ήρθε η έκπληξη: Οι μέλισσες χρησιμοποιούν εργαλεία για να λύνουν προβλήματα

Σαν τους ανθρώπους και τους χιμπατζήδες, οι μέλισσες μπορούν να χειρίζονται αντικείμενα από το περιβάλλον τους για να πετυχαίνουν συγκεκριμένους στόχους, αποκαλύπτει νέα μελέτη, η πρώτη φορά που αυτή η ικανότητα επίλυσης προβλημάτων παρατηρείται σε έντομα.

Eρευνητές στη Φινλανδία υπέβαλαν μέλισσες σε μια δοκιμασία που επινόησε πριν από 100 και πλέον χρόνια ο ψυχολόγος Βόλφγκανγκ Κέλερ. Τα πειράματά του είχαν δείξει τότε ότι οι χιμπατζήδες μπορούν να τοποθετούν κουτιά το ένα πάνω στο άλλο για να ανέβουν πάνω τους και να πιάσουν μια μπανάνα.

Σε αυτή την περίπτωση, οι ερευνητές μελέτησαν βομβίνους του είδους Bombus terrestris, μεγαλόσωμες μέλισσες που υπάρχουν και στην Ελλάδα.

Χωρίς να έχουν υποβληθεί σε προηγούμενη εκπαίδευση, τα έντομα κατάφεραν να κυλήσουν ένα μπαλάκι φελιζόλ στη σωστή θέση, να ανέβουν πάνω του και να πιούν μια γουλιά ζαχαρόνερου από ένα λουλούδι που κρεμόταν από πάνω τους, αρκετά ψηλά για να μην μπορούν να το αγγίξουν αλλά υπερβολικά χαμηλά για να το φτάσουν πετώντας.

Τα ευρήματα καταρρίπτουν την άποψη ότι τα έντομα λειτουργούν μόνο με βάση το ένστικτο ή ότι μαθαίνουν αποκλειστικά μέσω δοκιμής και λάθους, λένε οι ερευνητές που υπογράφουν την εντυπωσιακή μελέτη στο περιοδικό Science.

Βομβίνος στέκεται πάνω στο μπαλάκι από φελιζόλ για να φτάσει το τεχνητό λουλούδι (Mikko Törmänen / University of Oulu)

«Το ζώο πρέπει να αντιληφθεί ότι ένα αντικείμενο μπορεί να μετακινηθεί και στη συνέχεια να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο για την επίτευξη ενός στόχου που διαφορετικά θα ήταν απρόσιτος. Αυτό που ξεχωρίζει στο συγκεκριμένο αποτέλεσμα είναι ότι αυτού του είδους η αυθόρμητη επίλυση προβλημάτων τεκμηριώνεται πλέον και σε ένα έντομο» δήλωσε ο Όλι Λούκολα του Πανεπιστημίου του Όουλου, τελευταίος συγγραφέας της δημοσίευσης.

Προτού υποβληθούν στη δοκιμασία, οι μέλισσες είχαν χωριστεί σε τρεις ομάδες. Η πρώτη είχε εξοικειωθεί μόνο με το μπαλάκι σε προηγούμενη φάση· η δεύτερη μόνο με το τεχνητό λουλούδι που περιείχε σαχαρόνερο· και η τρίτη είχε εξοικειωθεί και με τα δύο αλλά σε ξεχωριστές περιπτώσεις.

Μόνο τα έντομα που είχαν ξαναδεί και τα δύο αντικείμενα μπόρεσαν να λύσουν το πρόβλημα, κάτι εν πολλοίς αναμενόμενο. Στους ανθρώπους, το αντίστοιχο θα ήταν να δει κανείς για πρώτη φορά ένα σφυρί και ένα καρφί. Αν δεν γνωρίζει ποια είναι η χρησιμότητά τους, θα είναι πιο δύσκολο να καταλάβει πώς λειτουργούν σε συνδυασμό.

Οι ερευνητές χρειάστηκε να αποκλείσουν το ενδεχόμενο ότι τα έντομα πετύχαιναν απλά από τύχη. Στις μέλισσες είναι γνωστό ότι αρέσει να κυλούν μπάλες χωρίς συγκεκριμένο λόγο, οπότε μια εξήγηση θα ήταν ότι κινούνται τυχαία μέχρι να βρεθούν στη σωστή θέση.

Κι όμως, οι 23 από τους 30 βομβίνους του πειράματος βρήκαν το σωστό δρόμο ακόμα και όταν το μπαλάκι και το λουλούδι είχαν τοποθετηθεί σε ξεχωριστούς χώρους, χωρίς οπτική επαφή.

«Η ανάλυση της συμπεριφοράς των μελισσών σε ιδιαίτερα αυστηρά πειράματα ελέγχου μάς επέτρεψε να αποδείξουμε ότι δεν ανταποκρίνονταν απλώς σε οπτικά ερεθίσματα, ούτε μετακινούσαν την μπάλα χωρίς σκοπό» είπε ο Ακσέι Μπαμπόρε, πρώτος συγγραφέας της μελέτης.

Τα ευρήματα έρχονται να προστεθούν σε προηγούμενες μελέτες που έδειχναν ότι οι μέλισσες μπορούν να μάθουν να χρησιμοποιούν εργαλεία, να λύνουν παζλ και να συνεργάζονται –γνωσιακές ικανότητες που δεν θα περίμενε κανείς από ένα ζώο με τόσο μικρό εγκέφαλο.

«Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι ακόμη και οι μικροσκοπικοί εγκέφαλοι των εντόμων είναι σε θέση να παράγουν ευέλικτες λύσεις σε νέα προβλήματα, με μηχανισμούς που μόλις τώρα αρχίζουμε να κατανοούμε» δήλωσε ο Μπαμπόρε.

«Εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα, η έρευνα για την αυθόρμητη επίλυση προβλημάτων με τη χρήση αντικειμένων επικεντρώνεται κυρίως στα σπονδυλωτά» σημείωσε ο Λούκολα.

«Η μελέτη μας δείχνει ότι και τα έντομα πρέπει πλέον να θεωρούνται μέρος αυτής της συζήτησης».