Ο Γιώργος Κοροπούλης και οι «Αναμνήσεις από τη ζωή του Παπαδιαμάντη» ως αντίδοτο στη γενικευμένη λήθη

Ο Γιώργος Κοροπούλης έχει καταταχθεί συχνά στη χορεία των ποιητών που επιδίωξαν από τα τέλη του περασμένου αιώνα να επαναφέρουν ορισμένες βασικές όψεις του λυρισμού στην ελληνική ποίηση, ξεκινώντας από την επιμονή στο μέτρο και τη ρίμα.

Ωστόσο, αυτή η έμφαση – και ο Κοροπούλης είναι εξαιρετικός τεχνίτης του μέτρου, ακόμη και στις πιο σύνθετες εκδοχές του, όπως και της ρίμας ή του διασκελισμού – δεν σημαίνει ότι έχουμε να κάνουμε στο έργο του με «παραδοσιακή» ποίηση, ένα είδος μορφικού ιστορικισμού.

Αντιθέτως, ο Κοροπούλης χρόνια τώρα πειραματίζεται, με υποδειγματικά μοντερνιστικό τρόπο,  με την ίδια τη μορφή του κειμένου. Αυτό φαίνεται από τον τολμηρό τρόπο με τον οποίο στα βιβλία του συνδυάζει διαφορετικά κειμενικά είδη: δοκίμιο, σχόλιο, δική του ποίηση, μεταφρασμένη ποίηση, μεταφρασμένα άλλα κείμενα, σε ένα μοντάζ συχνά «ασεβές» αλλά παρ’ όλα αυτά συνεκτικό και υποβλητικό. Υπογραμμίζει έτσι και τον ούτως ή άλλως πολυφωνικό χαρακτήρα της ποίησης, το γεγονός ότι κάθε κείμενο είναι ένα παλίμψηστο πολλών γραφών.

Το βιβλίο του Αναμνήσεις από τη ζωή του Παπαδιαμάντη που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Sestina είναι τυπικά μια επανέκδοση ενός βιβλίο του 2015, όμως περιλαμβάνει και αρκετό επιπλέον υλικό.

Η αφετηρία του βιβλίου, που αφορά τις αναμνήσεις του ίδιου του Κοροπούλη από την παλαιοημερολογίτικη θρησκοληψία που σφράγισε τα παιδικά του χρόνια, δίνει τη θέση της σε ένα νήμα που εξετάζει, πέραν όλων των άλλων, την εξέλιξη της μορφής της ορθόδοξης υμνογραφίας, ως βασικού εξελικτικού σταδίου του ποιητικού λυρισμού, με έμφαση στον καθοριστικό ρόλο του Ρωμανού Μελωδού.

Για τον Κοροπούλη, η υμνογραφία αποτελεί μια κορυφαία στιγμή ποιητικής πληρότητας, συνδυάζοντας αισθητικότητα και πνευματικότητα με έναν τρόπο που δεν μπορούν εύκολα να φτάσουν άλλες μορφές ποιητικότητας, καθώς έχει «έναν απόηχο τελετουργίας, θεατρικότητας, μουσικής από καθημερινές ομιλίες – κι εμφανώς τείνει να μεταθέσει εκτός κειμένου, ας πούμε, το κέντρο βάρους της, αποτελώντας κατά τούτο το όριο (lim) της αυθεντικής ποίησης εν γένει».

Ταυτόχρονα, αυτή η επιστροφή σε τέτοιες γενέθλιες στιγμές της ποίησης, αποτελεί και αφορμή για τον Κοροπούλη για να σχολιάσει, ενίοτε σκωπτικά, διάφορες τρέχουσες ιδεολογικές τάσεις, από τον «εκσυγχρονισμό», έως μια εκδοχή νεορθόδοξου συρμού.

Όλα αυτά συνδυάζονται με ποιητικά κείμενα του ίδιου του Κοροπούλη και ιδίως τη σύνθεση με τίτλο «Η κυρία με τη Στρυχνίνη», ένα εξαιρετικό επίτευγμα όπου συναντιούνται σε άψογη φόρμα, αναμνήσεις από την παιδική ηλικία, μεταγενέστερες διαψεύσεις, το βάρος τη συνάντησης με τη θρησκεία και η έξοδος προς την ποίηση.

Τα συμπληρωματικά κείμενα της τρέχουσας έκδοσης είναι επίσης ιδιαίτερα σημαντικά. Το Απόκρυφο Λαζάρου είναι μια ποιητική σύνθεση που συνδυάζει μεταφράσεις βιβλικών χωρίων και στίχουργήματα του Κοροπούλη, ενώ το Κουαρτέτο για το τέλος του χρόνου, δανείζεται τον τίτλο του από το ομώνυμο έργο του Ολιβιέ Μεσσιάν, αλλά κυρίως καθοδηγητικό νήμα έχει την αναμέτρηση με τον Προφήτη Ιεζεκιήλ, συμπεριλαμβανομένου ενός ποιητικού μοντάζ ανάμεσα σε βιβλικές μεταφράσεις και μεταφράσεις του Δάντη.

Ο Ιεζεκιήλ και ο τρόπος που αναμετρήθηκε με την Βαβυλώνια εξορία, που λειτουργεί μετωνυμικά για την τρέχουσα αλλοτρίωση εν μέσω «τέλους των ιδεολογιών», με έναν τρόπο δίνει και μια έξοδο σε όλη τις εντάσεις που διαπραγματεύεται το βιβλίο: την ένταση ανάμεσα στην απόρριψη της θρησκοληψίας και της εχθρότητας προς το σώμα και την αναζήτηση στην ποίηση ταυτόχρονα μιας λυτρωτικής πνευματικότητας και μιας μεταρσίωσης των εντάσεων της ζωής και του έρωτα, την ένταση ανάμεσα στην έξοδο προς την ποίηση και την καταφυγή ως άμυνα στην κριτική και το δοκίμιο, την ένταση ανάμεσα ανάμεσα σε ό,τι θα οριζόταν ως συλλογικό όραμα και τον κυνισμό της εποχής.

Φαίνεται αυτό στο πώς περιγράφει τελικά ο Κοροπούλης την επικαιρότητα του Ιεζεκιήλ: «Γιατί, εδώ στην εξορία, στη διαχωρισμένη δουλειά μας που μοιάζει να παράγει αντίγραφα, στον μολυσμένο τόπο όπου εγκλωβιστήκαμε, το όραμά του μοιάζει να αναγγέλλει την ανάκτηση μιας χαμένης μνήμης […] Καταμεσής στον τόπο της αιχμαλωσίας, της καταστολής, των μάταιων πικρών αναμνήσεων […] ο Ιεζεκιήλ υψώνει ένα όραμα που αντιστρατεύεται τη στρατηγική της επιβεβλημένης, γενικευμένης λήθης.