Τεχνητή Νοημοσύνη: Μήπως τελικά η υπερβολική διαφήμιση κάνει κακό στη Δημοκρατία

Τα τελευταία χρόνια μιλάμε για την Τεχνητή Νοημοσύνη σαν να είναι κάτι που μας συμβαίνει. Παίρνει δουλειές, αναδιαμορφώνει την εργασία, θα σώσει τον κόσμο, θα καταστρέψει την ανθρωπότητα, κινείται πολύ γρήγορα για να την καταλάβει κάποιος από εμάς…

Πριν αναπτύξουμε το οτιδήποτε, καλό θα είναι να θυμηθούμε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι μια δύναμη της φύσης. Είναι ένα σύστημα, χτισμένο από ανθρώπους.

Οι θέσεις σχετικά με τη συζήτηση για την Τεχνητή Νοημοσύνη καλύπτουν πραγματικά ένα ευρύ φάσμα. Σε μια πρόσφατη εργασία, ερευνητές από το London School of Economics εξετάζουν  αυτές τις συζητήσεις και αναρωτιόνται: πώς παρουσιάζεται η Τεχνητή Νοημοσύνη στον δημόσιο διάλογο και με ποιες πολιτικές επιπτώσεις;

Δοκιμή τεσσάρων ισχυρισμών σχετικά με την Τεχνητή Νοημοσύνη

Οι ερευνητές εξετάζουν τέσσερα σύνολα λόγων, που διατυπώνονται κυρίως από επιδραστικούς σχολιαστές τεχνολογίας:

• η Τεχνητή Νοημοσύνη μοιάζει κάπως με την ανθρώπινη νοημοσύνη και επηρεάζει την «ανθρωπότητα»,
• ιδέες γύρω από την «εξουσία» της Τεχνητής Νοημοσύνης,
• δηλώσεις σχετικά με τις οικονομικές επιπτώσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης και
• αυτοπεποίθηση στις δηλώσεις σχετικά με την ανάγκη να δράσουμε «επειγόντως» ως απάντηση στις εξελίξεις της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Σύμφωνα πάντα με την έρευνα αυτοί οι ισχυρισμοί είναι προβληματικοί δύο λόγους: πρώτον, είναι ανακριβείς από τεχνολογικής άποψης· δεύτερον, οι ευρείες επιπτώσεις τους στη δημοκρατική διακυβέρνηση συσκοτίζονται.

Πάρτε για παράδειγμα τους ισχυρισμούς ότι τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης πλησιάζουν περισσότερο στο να αντιστοιχούν στις ανθρώπινες δυνατότητες σε ορισμένους τομείς και μάλιστα τις ξεπερνούν σε άλλους. Από τεχνικής άποψης, η ιδέα ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μοιάζει με την ανθρώπινη νοημοσύνη με ουσιαστικό τρόπο είναι ψευδής. Σε αντίθεση με τη δημοφιλή πεποίθηση, μοντέλα όπως το ChatGPT δεν «μαθαίνουν» συνεχώς.

Επειδή λειτουργούν με σταθερές παραμέτρους (βάρη), οι αλληλεπιδράσεις δεν αφήνουν κανένα ίχνος στο υποκείμενο μοντέλο. Αυτό διαφέρει πολύ από τις βιολογικές διαδικασίες μάθησης, οι οποίες περιλαμβάνουν συνεχείς, δυναμικές αλληλεπιδράσεις με το περιβάλλον που παράγουν διαρκείς αλλαγές στη νευρωνική συνδεσιμότητα.

Μια ψευδής ισοδυναμία

Από μια κριτική αναλυτική οπτική γωνία, η ιδέα ότι η ανθρώπινη και η μηχανική νοημοσύνη μπορούν και πρέπει να συγκριθούν είναι εξίσου προβληματική, επειδή δημιουργεί μια ψευδή ισοδυναμία μεταξύ της ανθρώπινης λήψης αποφάσεων και της λήψης αποφάσεων μέσω υπολογιστή. Αυτή η ψευδής ισοδυναμία μπορεί να γίνει η βάση για μια σειρά αμφίβολων πρακτικών, όπως η αντικατάσταση της (λανθασμένης) ανθρώπινης κρίσης με (υποτιθέμενα ανώτερη, αλλά όχι λιγότερο λανθασμένη) μηχανική κρίση.

Οι ισχυρισμοί ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ένα ζήτημα που επηρεάζει την «ανθρωπότητα» είναι εξίσου πολιτικά προβληματικοί, επειδή αποκρύπτουν τον τρόπο με τον οποίο διαφορετικές ομάδες επηρεάζονται από την Τεχνητή Νοημοσύνη. Ορισμένες θέσεις εργασίας διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο από άλλες, και ορισμένες ομάδες (συνήθως, αυτές που έχουν ήδη περιθωριοποιηθεί) είναι πιο πιθανό να επηρεαστούν αρνητικά από την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Η μη αναγνώριση των διαφορετικών επιπτώσεων της Τεχνητής Νοημοσύνης παρεμποδίζει την ικανότητα πολιτικής κινητοποίησης αυτών των ομάδων. Ο προσδιορισμός μιας ομάδας πολιτών είναι απαραίτητος για την αρθρώση πολιτικών προβλημάτων και λύσεων. Το να υπονοούμε ότι η «ανθρωπότητα» βρίσκεται σε αυτό μαζί αναιρεί την ίδια την ύπαρξη του είδους των διαιρέσεων γύρω από τις οποίες θα μπορούσε κανείς να κινητοποιηθεί.

Προβλήματα αντιπροσώπευσης

Θα πρέπει επίσης να είμαστε επιφυλακτικοί με τους ισχυρισμούς ότι οι τεχνολογίες Τεχνητής Νοημοσύνης πρόκειται να αποκτήσουν την ικανότητα να λαμβάνουν αυτόνομες αποφάσεις. Αυτοί οι ισχυρισμοί συχνά παρουσιάζουν αντικρουόμενες απόψεις σχετικά με τον ρόλο των ανθρώπων στην ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Αφενός, η Τεχνητή Νοημοσύνη παρουσιάζεται συχνά ως αυτοαναπτυσσόμενη και διατρέχει συνεχή κίνδυνο διαφυγής από τον ανθρώπινο έλεγχο. Από την άλλη πλευρά, η ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης γίνεται επίσης μια ευκαιρία για την επαναβεβαίωση της ανθρώπινης δράσης και την υπαγόρευση του μέλλοντός της. Η απόδοση ιδιοτήτων δράσης στην Τεχνητή Νοημοσύνη είναι αμφισβητήσιμη από τεχνολογική άποψη, επειδή υπερεκτιμά την ικανότητά της να παράγει πραγματικά νέο περιεχόμενο ή να γενικεύει εκτός των δεδομένων εκπαίδευσης.

Από πολιτική άποψη, αυτός ο σύνθετος συνδυασμός μηχανικής δράσης και ανθρώπινης αντίδρασης είναι επίσης προβληματικός. Η απόδοση της δράσης στην Τεχνητή Νοημοσύνη αποκρύπτει τους τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι εμπλέκονται στην ανάπτυξή της.

Ταυτόχρονα, η παρουσίαση της ανθρώπινης δράσης ως καθαρά αντιδραστικής προωθεί μια μορφή πολιτικής που αφήνει περιορισμένο περιθώριο για πολιτική επιλογή. Επειδή λαμβάνει την πολιτική ατζέντα ως εξωτερικά καθορισμένη, την απομακρύνει από το πεδίο της δημοκρατικής διαβούλευσης: η τεχνολογία εξελίσσεται προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση και η πολιτική, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και οι πολίτες πρέπει να την αποδεχτούν και να ανταποκριθούν σε αυτήν με προκαθορισμένους όρους.

Τεχνητή Νοημοσύνη και οικονομία

Έπειτα, υπάρχουν οι οικονομικοί ισχυρισμοί που διατυπώνονται σχετικά με την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Οι συζητήσεις σχετικά με την Τεχνητή Νοημοσύνη τείνουν να παρουσιάζουν την ανάπτυξη της τεχνολογίας ως ουσιαστικά συνδεδεμένη με μια συγκεκριμένη αντίληψη για το τι είναι και τι θα έπρεπε να είναι η οικονομική πραγματικότητα. Αυτές οι υποθέσεις είναι προβληματικές στο βαθμό που αντανακλούν άκριτα βασικούς πυλώνες μιας συγκεκριμένης μορφής φιλελεύθερου καπιταλισμού και τις τάσεις αποπολιτικοποίησής του.

Για παράδειγμα, η ιδέα ότι οι αγορές που καθοδηγούνται από τον ανταγωνισμό θα πρέπει να λειτουργούν ως σημείο αναφοράς έναντι του οποίου θα πρέπει να μετράται η επιτυχία, η νομιμότητα ή η ορθότητα μειώνει το περιθώριο εξέτασης των άλλων κριτηρίων που θα έπρεπε να έχει κανείς κατά νου κατά την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών.

Ομοίως, το γεγονός ότι μια πολύ συγκεκριμένη αντίληψη για το τι συνιστά «καλή» ή «υπεύθυνη» οικονομική πρακτική είναι παγιωμένη είναι προβληματικό στο βαθμό που η οικονομική πρακτική και θεωρία, όπως όλα τα άλλα, υπόκεινται σε αλλαγές με την πάροδο του χρόνου.

Ο μύθος του επείγοντος

Το τελευταίο, και ίσως το πιο σημαντικό, σύνολο ισχυρισμών που μας απασχολεί είναι οι χρονικές υποθέσεις που γίνονται σχετικά με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Ο δημόσιος διάλογος σχετικά με την Τεχνητή Νοημοσύνη υποδεικνύει μια αίσθηση επιτάχυνσης, επείγοντος και χρονικής γραμμικότητας. Η Τεχνητή Νοημοσύνη παρουσιάζεται ως μια δύναμη σε κίνηση, η οποία ήδη αλλάζει τις κοινωνίες και θα το κάνει ακόμη πιο ριζικά στο μέλλον. Ο ισχυρισμός μιας ξαφνικής επιτάχυνσης προετοιμάζει το έδαφος για αιτήματα για επείγουσα δράση ώστε να επιταχυνθεί ή να σταματήσει εν τη γενέσει της.

Πολλοί από αυτούς τους ισχυρισμούς δεν δικαιολογούνται πλήρως από τεχνική άποψη, επειδή σε μεγάλο βαθμό υπερεκτιμούν την ταχύτητα με την οποία αναπτύσσεται η Τεχνητή Νοημοσύνη και δημιουργούν αφηγήσεις βεβαιότητας όπου η επιστημονική γνώση είναι σημαντικά λιγότερο σίγουρη.

Για παράδειγμα, πολλοί ισχυρισμοί σχετικά με την ικανότητα βελτίωσης της Τεχνητής Νοημοσύνης φαίνεται να βασίζονται στην ιδέα ότι η αύξηση του μεγέθους των μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης («κλιμάκωση») θα μπορούσε να αντιμετωπίσει διάφορες υπάρχουσες προκλήσεις στον τομέα. Η πραγματικότητα, ωστόσο, παρουσιάζει μια λιγότερο αισιόδοξη εικόνα, ιδίως δεδομένων των τεράστιων υπολογιστικών πόρων που απαιτούνται για το είδος της κλιμάκωσης που προβλέπεται.

Αντίθετα, τα σίγουρα χρονοδιαγράμματα και η αντιληπτή επείγουσα ανάγκη για δράση φαίνεται να καθοδηγούνται από πολιτικές – ακόμη και ιδεολογικές – προσπάθειες να μετακινηθεί το παρόν προς το μέλλον που προβλέπουν. Αυτό το μέλλον, προς το καλύτερο ή το χειρότερο, είναι ένα με την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Τεχνητή Νοημοσύνη και δημοκρατία

Αυτή η κατάληψη του μέλλοντος, και οι επικλήσεις στο επείγον που τη συνοδεύουν, θα πρέπει να μας ανησυχούν. Η υποβάθμιση του μέλλοντος σε ένα μέλλον όπου η Τεχνητή Νοημοσύνη θα αναλάβει τον έλεγχο υποδηλώνει ότι μόνο ένα μέλλον είναι εφικτό. Από δημοκρατική άποψη, αυτό μειώνει τον χώρο για επιλογή μεταξύ πολιτικών εναλλακτικών λύσεων. Η επίκληση στο επείγον μειώνει περαιτέρω τον χώρο για να φανταστούμε, πόσο μάλλον να επιφέρουμε, εναλλακτικά μέλλοντα.

Η παρουσίαση κάποιου προβλήματος ως προβλήματος που χρήζει επείγουσας αντιμετώπισης μειώνει τον χώρο για διαβουλευτικές, «αργές» διαδικασίες λήψης αποφάσεων και για την ίδια τη δημοκρατική επιλογή. Οι λόγοι περί Τεχνητής Νοημοσύνης που επισημαίνουν την ανάγκη επείγουσας αντιμετώπισης των προβλημάτων ή των ευκαιριών που προκαλεί η Τεχνητή Νοημοσύνη μειώνουν τον χώρο για να οριστεί συλλογικά ποιο είναι το πρόβλημα που χρήζει αντιμετώπισης, πώς πρέπει να αντιμετωπιστεί και ποιος είναι ο καταλληλότερος για να το αντιμετωπίσει.

Συνεπώς, θα πρέπει να παραμείνουμε επικριτικοί απέναντι στην υπερβολική διαφήμιση της Τεχνητής Νοημοσύνης. Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει γίνει κάτι περισσότερο από αυτό που θα έπρεπε να δικαιολογούν οι τεχνικές της προδιαγραφές.

Είναι πλέον μια κινητοποιητική πολιτική έννοια: μια ιδέα που χρησιμοποιείται για να ωθήσει την πολιτική ανάπτυξη σε μια συγκεκριμένη, όχι απαραίτητα κατανοητή και όχι απαραίτητα επιλεγμένη κατεύθυνση. Δυστυχώς, αυτό γίνεται με τρόπο που περιορίζει τον χώρο για δημοκρατική εμπλοκή και έλεγχο της ίδιας της τεχνολογίας.