Παύλος Μάτεσις: Πολλοί οι ασχημονούντες και οι βοώντες

[…]

Ο συγγραφέας Παύλος Μάτεσις πιστεύει ότι αιώνες τώρα η γλώσσα περισώζεται και διασώζεται από τους ολίγους. Θεωρεί πως το γενικό τοπίο είναι απογοητευτικό και ότι το γενικά χαμηλό επίπεδο είναι γεγονός. Και προσθέτει:

«Αλλά δεν με ανησυχεί ούτε με φοβίζει: πάντα ήταν χαμηλό το γενικό επίπεδο. Πολλοί οι ασχημονούντες και οι βοώντες. Αλλά οι ολίγοι θεραπεύουν τη γλώσσα. Και ο χρόνος, το μέγα κόσκινο, κρίνει».

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 24.3.1985, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Η εμπειρία του Παύλου Μάτεσι στις μεταφράσεις και ιδιαίτερα σ’ αυτές των θεατρικών κειμένων είναι τραυματική.

«Πριν από χρόνια, μια πρωταγωνίστρια μού ζήτησε να της μεταφράσω επειδή είστε καθωσπρέπει και εγώ θέλω μία μετάφραση της δικής μου κοινωνικής θέσεως. Ως ικανός δολοπλόκος, εγώ οδήγησα τη συνεργασία σε ναυάγιο ζητώντας, εκτός από τα νόμιμα ποσοστά μου, και επίδομα ανθυγιεινής εργασίας».

«ΤΟ ΒΗΜΑ», 24.3.1985, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Όλα αυτά, ωστόσο, είναι για τον συγγραφέα «κατανοήσιμα, συμπαθή και προπαντός ανώδυνα». Ο κίνδυνος εντείνεται σε ορισμένες μεταφράσεις κλασικών έργων. Ο Παύλος Μάτεσις περιγράφει τη «φρίκη» που ένιωσε κάμποσες φορές στην Επίδαυρο ακούοντας μεταφράσεις με πλαδαρό ή κανέναν ρυθμό, με ανυπαρξία αίσθησης μέτρου, ρήματα όπως το «αφροδίτεψες», φράσεις όπως ο «Ποσειδώνας της θάλασσας» (υπάρχει και ορεινός;) και άλλα αντίστοιχα.

Γι’ αυτό και δηλώνει πως μετάφραση είναι η άκρη του παγόβουνου, πως δεν είναι δυνατόν να καταπιάνεσαι με ένα κείμενο αν δεν γνωρίζεις την εποχή, την ιστορία, την ιδιοσυγκρασία του λαού που γέννησαν το μεταφραστέο έργο. Ούτε να μεταφράζεις μιούζικαλ, αν δεν γνωρίζεις περί μπουρλέσκ.

Κατά την άποψή του, η μετάφραση πρέπει να γίνεται από συγγραφείς.

«Όσο για την επίμαχη ερώτηση τις πταίει; η ευθύνη μοιράζεται στους μεταφραστές, στους θιασάρχες και στις χαμηλές αμοιβές. Είναι δείγμα μιας γενικής χαλάρωσης, μια και η γενικά ακολουθούμενη γραμμή της ελάχιστης δυνατής προσπάθειας είναι εμφανής παντού».

*Απόσπασμα από δημοσίευμα του «Βήματος» που είχε κυκλοφορήσει την Κυριακή 24 Μαρτίου 1985. Το άρθρο, που έφερε την υπογραφή της καλλιτεχνικής συντάκτριας Ελένης Πετάση, είχε τον τίτλο «Θεατρική μετάφραση, μια ανθυγιεινή εργασία» και τον υπέρτιτλο «Τρεις ειδικοί μιλούν για τη μεταφορά του δραματικού λόγου από μια γλώσσα σε άλλη».

Ο ένας από τους τρεις αυτούς ειδικούς ήταν ο Παύλος Μάτεσις (οι άλλοι δύο ήταν οι επίσης σπουδαίοι μεταφραστές και κορυφαίοι του πνεύματος Μάριος Πλωρίτης και Θανάσης Βαλτινός). Είχε κληθεί και εκείνος να απαντήσει στα δύσκολα ερωτήματα που προκύπτουν από το μεταφραστικό εγχείρημα, από το απαιτητικό και εξαντλητικό παιχνίδι των λέξεων.

Ο συγγραφέας Παύλος Μάτεσις γεννήθηκε στο χωριό Λάμπεια (Δίβρη) Ηλείας τον Ιανουάριο του 1933 και απεβίωσε στην Αθήνα στις 20 Ιανουαρίου 2013.