Γιάγκος Πεσμαζόγλου: Οι σχέσεις μου με τον «Οικονομικό Ταχυδρόμο»

Η επαινετική αναφορά του Παύλου Παλαιολόγου στον Γιάγκο Πεσμαζόγλου, στο προ ολίγων ωρών δημοσιευθέν άρθρο μας για την 47η επέτειο από την υπογραφή της συνθήκης εντάξεως της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, μας ώθησε να ανατρέξουμε στο Ιστορικό Αρχείο του Οργανισμού μας, προκειμένου να διερευνήσουμε περαιτέρω το ζήτημα της συνεισφοράς του Πεσμαζόγλου στη μακρόχρονη διαδικασία προσχώρησης της χώρας μας στην ΕΟΚ.

Αυτή ακριβώς η έρευνα μάς οδήγησε σε ένα δημοσίευμα του «Οικονομικού Ταχυδρόμου» που είχε κυκλοφορήσει στις 30 Απριλίου 1987. Το συγκεκριμένο τεύχος, πρέπει να σημειωθεί, ήταν επετειακού και πανηγυρικού χαρακτήρα, ένα πολυσέλιδο αφιέρωμα στις έξι δεκαετίες εκδοτικής ζωής του περίφημου «Οικονομικού».

«ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ», 30.4.1987, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» & «ΤΑ ΝΕΑ»

Στο πλαίσιο τής εν λόγω αφιερωματικής έκδοσης, ο γεννηθείς στη Χίο Γιάγκος (Ιωάννης) Πεσμαζόγλου (1918-2003), ο διακεκριμένος οικονομολόγος (καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας στη Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ, υπουργός Οικονομικών στην κυβέρνηση εθνικής ενότητας του 1974, υποδιοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος), ο εκ των κορυφαίων διανοουμένων (τακτικό μέλος και πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών), είχε παραχωρήσει στους υπευθύνους του «Οικονομικού» μια ενδιαφέρουσα συνέντευξη, από την οποία προέρχονται οι ακόλουθες ερωταποκρίσεις:

Είναι γνωστό ότι κατά τη διάρκεια των τελευταίων τριάντα πέντε χρόνων έχετε αναλάβει πολύπλευρες ευθύνες σε νευραλγικούς τομείς της οικονομικής και της πολιτικής ζωής της χώρας (σ.σ. την περίοδο εκείνη ο Πεσμαζόγλου ήταν ανεξάρτητος βουλευτής, εκλεγείς με το ψηφοδέλτιο της ΝΔ το 1985). Ποιες ήταν διαχρονικά οι σχέσεις σας με τον «Οικονομικό»; Πώς εκτιμάτε τη συνεισφορά του σ’ αυτήν την περίοδο; 

Κατά την άσκηση των λειτουργημάτων και των ευθυνών μου ήταν πάντα στενή, άμεση ή έμμεση, η επικοινωνία μου με τη διεύθυνση και το επιτελείο του «Οικονομικού Ταχυδρόμου». Στα τελευταία 30-35 χρόνια μπορούμε να διακρίνουμε τρεις φάσεις κατά τις οποίες οι αναλύσεις και κρίσεις του «Οικονομικού Ταχυδρόμου» αποτέλεσαν συμβολή στην άσκηση της οικονομικής πολιτικής.

Την πρώτη φάση, από τις αρχές της δεκαετίας του ’50 έως τα μέσα της δεκαετίας του ’60, τη χαρακτηρίζει η αποφασιστική μεταπολεμική σταθεροποίηση και κινητοποίηση της ελληνικής οικονομίας. […] Στη φάση εκείνη ο «Οικονομικός Ταχυδρόμος» πρόσφερε μια σημαντική ενημέρωση, αλλά και υποστήριξη των κρίσιμων αποφάσεων και των αντίστοιχων χειρισμών.

Η δεύτερη φάση συνδέεται με τις διαπραγματεύσεις για την ελληνική συμμετοχή στην πορεία προς την οικονομική ενότητα της Ευρώπης. Οι σχετικές συνεννοήσεις είχαν αρχίσει το 1957 στο Παρίσι στο πλαίσιο του Οργανισμού Ευρωπαϊκής Οικονομικής Συνεργασίας (ΟΕΟΣ) — όπως λεγόταν τότε ο πρόδρομος του σημερινού Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), που ιδρύθηκε το 1962. Αλλά οι συστηματικές διαπραγματεύσεις της Ελλάδας απ’ ευθείας με την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ) άρχισαν το Σεπτέμβριο του 1959, για να καταλήξουν στο τέλος Μαρτίου 1961 στην υπογραφή του Σχεδίου Συμφωνίας, που θεμελίωσε τις σχέσεις της Ελλάδας με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Κατά τις πολύπλοκες και δύσκολες εκείνες διαπραγματεύσεις ο «Οικονομικός Ταχυδρόμος» παρουσίασε αντικειμενικά, με ακρίβεια και έμφαση τις εξειδικευμένες ελληνικές διεκδικήσεις και ανέλυσε τη σημασία και τις προεκτάσεις των ρυθμίσεων που τελικά συμφωνήθηκαν.

Μια τρίτη φάση αφορά τις εμπειρίες κατά τη δικτατορία και την οικονομική πολιτική μετά το 1974. Στην επταετία ο «Οικονομικός Ταχυδρόμος» επισήμανε τις εξελίξεις και τα προβλήματα με άρθρα τεχνικού χαρακτήρα. Τις δύσκολες αποφάσεις της κυβέρνησης εθνικής ενότητας του 1974 για τη δημοσιονομική και οικονομική εξυγίανση, τις παρουσίασε ο «Οικονομικός Ταχυδρόμος» με σοβαρές αναλύσεις και κριτικά σχόλια.

Υπάρχει κάποιο θέμα για το οποίο θα διακρίνατε μια εντελώς ιδιαίτερη συνεισφορά του «Οικονομικού Ταχυδρόμου»; 

Θεωρώ ιδιαίτερα σημαντική τη συμβολή του «Οικονομικού Ταχυδρόμου» στη θεμελίωση και ανάπτυξη των σχέσεων της Ελλάδας με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Παρουσίασε με πληρότητα και ακρίβεια την πορεία των διαπραγματεύσεων 1959-61 για τη σύνδεση και 1976-79 για την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Ανέλυσε την εξέλιξη των σχέσεων αυτών αντιπαραθέτοντας σωστά επιχειρήματα σε ανεύθυνες απόψεις που κατά καιρούς υποστηρίχθηκαν και εξακολουθούν να προβάλλονται. Μετά την πλήρη συμμετοχή της Ελλάδας από το 1981 είναι σημαντική η προσπάθεια του «Οικονομικού Ταχυδρόμου» να παρουσιάζει συστηματικά και με υπεύθυνα κείμενα τις εξελίξεις μέσα στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και τις επιπτώσεις τους για την Ελλάδα.

Τα κύρια άρθρα και σημειώματα, καθώς και οι επισκοπήσεις του «Οικονομικού Ταχυδρόμου», στα τελευταία χρόνια απέκτησαν πρόσθετη αμεσότητα και ενάργεια. Επί πλέον συνδυάζονται με αναφορές σε ξένες εμπειρίες και αποκαλύπτουν αντιθέσεις, ανακολουθίες και αντιφάσεις στις εξαγγελίες και τα μέτρα οικονομικής πολιτικής. Σε μια περίοδο που χαρακτηρίζεται από μεγάλη σύγχυση και ρευστότητα, το έργο αυτό του «Οικονομικού Ταχυδρόμου» αποτελεί κρίσιμη συμβολή, γιατί συμβάλλει σε κριτικές διεργασίες και στην αποκρυστάλλωση ασφαλέστερων σκέψεων και σαφέστερων θέσεων για τα χρόνια που έρχονται.