Κατάσκοποι σε 4 τροχούς – Το αυτοκίνητό σας μεταδίδει τα δεδομένα σας σε τρίτους

Η αίσθηση της ελευθερίας όταν οδηγεί κανείς μόνος στον αυτοκινητόδρομο είναι πλέον μια ψευδαίσθηση: γεμάτα με κάμερες και αισθητήρες, τα σημερινά αυτοκίνητα συλλέγουν τεράστιους όγκους δεδομένων, τα οποία εν αγνοία του οδηγού διαβιβάζονται σε ασφαλιστικές εταιρείες και άλλους παραλήπτες που κανείς δεν γνωρίζει.

Η συλλογή και μετάδοση δεδομένων για τους επιβαίνοντες αναφέρεται μεν στους όρους χρήσης και την πολιτική ιδιωτικότητας των αυτοκινητοβιομηχανιών, στην πραγματικότητα όμως κανείς δεν μπαίνει στον κόπο να διαβάσει τα τεράστια και δυσνόητα κείμενα.

Το αυτοκίνητο μπορεί μεταξύ άλλων να παρακολουθεί τις διαδρομές σας, να καταγράφει ποιος άλλος βρίσκεται στο όχημα μαζί σας, τι ακούτε στο ραδιόφωνο, αν φοράτε τη ζώνη, αν οδηγείτε γρήγορα ή αν φρενάρετε απότομα.

Και ενώ οι αισθητήρες μπορούν να κάνουν την οδήγηση ασφαλή, τα δεδομένα μπορεί να έχουν μια πληθώρα διαφορετικών χρήσεων.

Οι κατασκευαστές διατηρούν το δικαίωμα να καταγράφουν το όνομα, την ηλικία, το βάρος, τις οικονομικές λεπτομέρειες, τις εκφράσεις του προσώπου, την ψυχοσύνθεση και άλλα χαρακτηριστικά.

Οι αυτοκινητοβιομηχανίες δεν είναι υποχρεωμένοι να αποκαλύπτουν σε ποιους πωλούν τα δεδομένα, σίγουρα όμως οι ασφαλιστικές εταιρείες είναι ένας από τους μεγαλύτερους πελάτες και ενίοτε χρησιμοποιούν τις πληροφορίες για να επιβάλλουν μεγαλύτερες χρεώσεις σε ορισμένους οδηγούς.

«Ο κόσμος θα σοκαριζόταν από τον αριθμό των σημείων δεδομένων που τα αυτοκίνητά τους συλλέγουν και μεταδίδουν σε άλλους, είτε σε κατασκευαστές είτε σε εφαρμογές τρίτων» δήλωσε στο BBC ο Ντάρελ Ουέστ, ανώτερος ερευνητής στο Κέντρο Τεχνολογικής Καινοτομίας του Brookings Institution στην Ουάσιγκτον.

Το ζήτημα αφορά τα περισσότερα σύγχρονα αυτοκίνητα που διαθέτουν σύνδεση στο Διαδίκτυο. Σύμφωνα με την συμβουλευτική εταιρεία McKinsey, το 50% των οχημάτων που κυκλοφορούσαν το 2021 ήταν συνδεδεμένα στο Διαδίκτυο, ποσοστό που εκτιμάται ότι θα εκτοξευτεί στο 95% έως το 2030.

Το Ίδρυμα Mozilla, δημιουργός του Firefox, εξέτασε το 2023 την πολιτική ιδιωτικότητας 25 αυτοκινητοβιομηχανιών. Καμία δεν ανταποκρινόταν στις προδιαγραφές ασφάλειας και ιδιωτικότητας που χρησιμοποιεί το ίδρυμα για να συγκρίνει διαφορετικούς κατασκευαστές. Οι ερευνητές του Mozilla ανέφεραν μάλιστα ότι τα αυτοκίνητα ήταν «η χειρότερη κατηγορία προϊόντων που έχουμε εξετάσει ποτέ για θέματα ιδιωτικότητας.

Σύμφωνα με την έκθεση του Mozilla, οι κατασκευαστές διατηρούν το δικαίωμα να καταγράφουν το όνομα, την ηλικία, το βάρος, τις οικονομικές λεπτομέρειες, τις εκφράσεις του προσώπου, την ψυχοσύνθεση και άλλα χαρακτηριστικά.

Η πολιτική της Kia, για παράδειγμα, αναφέρει ότι η εταιρεία μπορεί να συλλέγει ευαίσθητα δεδομένα για τη «σεξουαλική ζωή» και την υγεία των οδηγών. Εκπρόσωπος της Kia υποστήριξε ότι ουδέποτε συλλέχθηκαν πληροφορίες για την ερωτική ζωή των πελατών της. Η σχετική αναφορά, είπε, ουσιαστικά παραθέτει τον ορισμό της Καλιφόρνια για τα ευαίσθητα δεδομένα. Η Κia, πρόσθεσε, πουλάει δεδομένα σε ασφαλιστικές εταιρείες μόνο με τη συγκατάθεση του οδηγού.

Οι κάμερες και οι αισθητήρες υποτίθεται ότι συλλέγουν δεδομένα για την ασφάλεια του οδηγού. Μπορεί όμως να παραβιάζουν την ιδιωτική ζωή του.

Στην έκθεση του Ιδύματος Mozilla, οι 19 από τους 25 κατασκευαστές που εξετάστηκαν αναφέρουν στις πολιτικές χρήσεις ότι διατηρούν το δικαίωμα να πουλάνε τα δεδομένα που συλλέγονται.

Και πράγματι, αρμόδιες πολιτειακές και ομοσπονδιακές αρχές των ΗΠΑ προσέφυγαν κατά της General Motors κατηγορώντας την ότι πουλάει δεδομένα τοποθεσίας χωρίς συγκατάθεση. Άλλα παραδείγματα είναι η Honda και η Hyundai, οι οποίες έχουν κατηγορηθεί για ανάλογες πρακτικές από αμερικανούς γερουσιαστές.

«Παίρνουν όλες τις πληροφορίες που συγκεντρώνουν για σένα -και είναι πολλές πληροφορίες- και τις χρησιμοποιούν για να εξάγουν συμπεράσματα σχετικά με το ποιος είσαι, πόσο ευφυής είσαι, ποιο είναι το ψυχολογικό σου προφίλ, ποιες είναι οι πολιτικές σου πεποιθήσεις» είπε η Τζεν Κάλτραϊντερ, επικεφαλής της έρευνας του Mozilla.

Κανόνες για τη χρήση των δεδομένων δεν υπάρχουν, επισήμανε η ερευνήτρια. Δυνητικά, μπορούν να αξιοποιηθούν για την προβολή στοχευμένων διαφημίσεων ή να καταλήξουν στα χέρια υποψήφιων εργοδοτών που αποφασίζουν για προσλήψεις. Δυνητικά, οι αρχές επιβολής του νόμου μπορούν να αγοράζουν τα δεδομένα του οχήματος όταν δεν καταφέρουν να εκδώσουν ένταλμα έρευνας,

Στις ΗΠΑ, ένας οδηγός αυτοκινήτου της General Motors ζήτησε και έλαβε από την εταιρεία αντίγραφα των δεδομένων του, τα οποία όπως διαπίστωσε διαβιβάζονταν στην LexisNet, ένα πρακτορείο δεδομένων που αφορούν καταναλωτές.

Οι 130 σελίδες που έλαβε περιέγραφαν κάθε μετακίνηση που είχαν κάνει ο ίδιος και η σύζυγός τους σε διάστημα έξι μηνών. Όπως κατήγγειλε ο οδηγός στους New York Times, η ασφαλιστική εταιρεία του παραδέχτηκε ότι τα δεδομένα ήταν ένας λόγος που τα ασφάλιστρά του αυξήθηκαν κατά 21%.

Στην υπόθεση παρενέβη η αμερικανική Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου, η οποία απαγόρευσε στην GM να πουλά δεδομένα για πέντε έτη. Μετά την παρέλευση αυτού του διαστήματος, μπορεί να επιστρέψει στην πρακτική εφόσον λαμβάνει ρητή συγκατάθεση των οδηγών.

Η κατάσταση είναι ελαφρώς καλύτερη στην Ευρώπη, όπου ισχύουν ειδικοί κανόνες για κάποια ευαίσθητα δεδομένα. Οι καταναλωτές έχουν επίσης το δικαίωμα να λαμβάνουν αντίγραφα των δεδομένων και να ζητούν τη διαγραφή τους (οδηγίες για τους περισσότερους μεγάλους κατασκευαστές είναι διαθέσιμες εδώ).

Και πάλι, όμως, οι αυτοκινητοβιομηχανίες μπορούν να συλλέγουν δεδομένα εφόσον το αναφέρουν στην πολιτική ιδιωτικότητας.

«Οι Ευρωπαίοι εξακολουθούν να εξαρτώνται από τις πολιτικές απορρήτου» είπε η Κάλτραϊντερ. «Και πρέπει να αρκείσαι στη διαβεβαίωση ότι οι κανονισμοί θα τηρούνται και θα εφαρμόζονται, κάτι που δεν συμβαίνει πάντα  -ειδικά με τα αυτοκίνητα».

Και το πρόβλημα δεν αποκλείεται να διογκωθεί στο μέλλον, καθώς οι ΗΠΑ σύντομα θα υποχρεώσουν τις αυτοκινητοβιομηχανίες να εγκαθιστούν υπέρυθρες κάμερες που θα αναγνωρίζουν αν ο οδηγός είναι μεθυσμένος ή υπερβολικά κουρασμένος.

Τα δεδομένα αυτά θα συλλέγονται για λόγους ασφάλειας, όμως οι κατασκευαστές μπορεί να βρουν τρόπο να τα αξιοποιήσουν με άλλο τρόπο.