Οι άνθρωποι του Έπσταϊν: Ποιοι εκτέθηκαν, πώς «την πάτησαν» και γιατί;

Η υπόθεση του Τζέφρι Έπσταϊν δεν είναι μόνο ένα σκάνδαλο που αφορά έναν καταδικασμένο παιδοβιαστή με ισχυρές γνωριμίες. Είναι μια υπόθεση που δείχνει πώς ένα σύστημα σεξουαλικής εκμετάλλευσης μπόρεσε να συνυπάρξει για χρόνια με την πολιτική, τον επιχειρηματικό κόσμο, τα πανεπιστήμια και τη βιομηχανία της μόδας, χωρίς η παρουσία του να θεωρείται αυτομάτως ασύμβατη με την κοινωνική ή θεσμική ισχύ.

Αυτό που προκάλεσε η δημοσιοποίηση των λεγόμενων «αρχείων Έπσταϊν» δεν ήταν απλώς ντροπή ή δημόσια αμηχανία. Ήταν μια αλυσιδωτή έκθεση σχέσεων, συναναστροφών, ανταλλαγών και διευκολύνσεων που πολλοί πίστευαν ότι θα έμεναν για πάντα στο παρασκήνιο.

Το παράδοξο της υπόθεσης είναι ότι, ενώ στο κέντρο της βρίσκονται γυναίκες, ανήλικες, trafficking, καταγγελίες κακοποίησης και ένα σύστημα πρόσβασης σε ευάλωτα πρόσωπα ως ένδειξη ισχύος, οι περισσότεροι ισχυροί δεν εκτέθηκαν πρωτίστως γι’ αυτά. Εκτέθηκαν για όσα προσπάθησαν να υποβαθμίσουν ή να κρύψουν: emails, οικονομικές σχέσεις, μισές αλήθειες, επαφές που αποσιωπήθηκαν, έγγραφα που διέρρευσαν και την αδυναμία τους να εξηγήσουν γιατί συνέχισαν να σχετίζονται με τον Έπσταϊν μετά το 2008, όταν η καταδίκη του δεν άφηνε πια κανένα περιθώριο άγνοιας.

Ποιοι «δούλευαν» γύρω από τον Έπσταϊν και πώς λειτουργούσε το σύστημα

Δεν γίνεται να καταλάβει κανείς ποιοι «την πάτησαν» αν δεν εξηγήσει πρώτα ποιοι συγκροτούσαν τον μηχανισμό γύρω από τον Έπσταϊν. Ο ίδιος ήταν το κέντρο: ο άνθρωπος με τα χρήματα, τις διασυνδέσεις, τα σπίτια, το ιδιωτικό νησί, το αεροπλάνο και την ικανότητα να κινείται ανάμεσα σε δισεκατομμυριούχους, πολιτικούς και ακαδημαϊκούς.

Δίπλα του, όμως, υπήρχε ο απαραίτητος ανθρώπινος μηχανισμός. Η Γκισλέιν Μάξγουελ ήταν η βασική συνεργός του και η μόνη κεντρική φιγούρα του συστήματος που καταδικάστηκε ποινικά το 2021 για τον ρόλο της στη στρατολόγηση και κακοποίηση ανήλικων κοριτσιών. Η καταδίκη της είναι το μόνο σημείο στο οποίο το σύστημα τιμωρήθηκε ευθέως ως κύκλωμα. Όλα τα υπόλοιπα βρίσκονται σε πιο «γκρίζες» αποχρώσεις.

Κάτω από τη Μάξγουελ εμφανίζονται γυναίκες που παρουσιάζονταν ως «βοηθοί», «συνεργάτιδες» ή πρόσωπα με επαγγελματικό ρόλο, αλλά από τις μαρτυρίες προκύπτει ότι στην πράξη λειτουργούσαν μέσα σε καθεστώς εξάρτησης. Η περίπτωση της Σβετλάνα Ποζιντάεβα είναι ενδεικτική. Η ίδια περιγράφει ότι ο Έπσταϊν είχε τον έλεγχο της μετανάστευσής της, των οικονομικών της, της στέγασής της και της καθημερινότητάς της, ενώ —όπως συμβαίνει συχνά σε υποθέσεις trafficking— πιεζόταν να του γνωρίζει και άλλες γυναίκες. Το σημαντικό εδώ δεν είναι μόνο η προσωπική της μαρτυρία. Είναι η εικόνα ενός συστήματος που μεταμφιέζει την κακοποίηση σε εργασία, δικτύωση, βοήθεια ή υποτιθέμενη κοινωνική άνοδο.

Αυτό συνδέεται άμεσα με τον χώρο της μόδας. Η Σάρα Ζιφ, ιδρύτρια της Model Alliance και πρώην μοντέλο, υποστηρίζει ότι η βιομηχανία λειτουργούσε σε ορισμένες περιπτώσεις ως «αγωγός» προς ισχυρούς άνδρες. Η υπόθεση της Φέιθ Κέιτς, επί δεκαετίες επικεφαλής της Next Management, είναι κεντρική σε αυτή την ανάλυση. Τα emails που έχουν έρθει στο φως δείχνουν μια σχέση πολύ στενότερη από μια απλή κοινωνική γνωριμία. Η Κέιτς όχι μόνο διατηρούσε προσωπική επαφή με τον Έπσταϊν και του έστελνε μηνύματα αφοσίωσης ακόμη και μετά την καταδίκη του, αλλά σε ορισμένες ανταλλαγές φαίνεται να ανταποκρίνεται σε αιτήματα για γυναίκες. Bέβαια, αυτό δεν αποδείχθηκε ποινικά ως συμμετοχή στο κύκλωμα, αλλά ίσως δίνει ένα ενδεικτικό στοιχείο για το πώς δούλευε ο μηχανισμός πρόσβασης.

Φωτογραφία που ήρθε στο φως με τη δημοσιοποίηση των αρχείων Έπσταϊν από το Υπουγργείο Διακιοσύνης των ΗΠΑ

«Δεν ήξερα», τέλος

Το 2008 είναι η κρισιμότερη χρονολογία στην υπόθεση. Από εκεί και μετά, κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί σοβαρά ότι δεν ήξερε ποιος ήταν ο Έπσταϊν. Από εκεί και πέρα, κάθε δείπνο, κάθε επίσκεψη στο σπίτι του, κάθε ταξίδι με το αεροπλάνο του, κάθε ανταλλαγή email, κάθε ιδιωτική συνάντηση αποκτά άλλο βάρος. Αυτό είναι το σημείο στο οποίο «καίγονται» πολλοί από όσους σήμερα προσπαθούν να εμφανίσουν τη σχέση τους ως αφελή ή καθαρά επαγγελματική. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι τον γνώριζαν. Είναι ότι πολλοί συνέχισαν να διατηρούν επαφές μαζί του αφού ήταν ήδη δημόσια γνωστό τι είχε κάνει.

Στον επιχειρηματικό κόσμο, αυτό φαίνεται καθαρά. Ο Πίτερ Άτια, συνεργάτης του CBS News, παραιτήθηκε στις 23 Φεβρουαρίου αφού αποκαλύφθηκαν επανειλημμένες επισκέψεις του στην κατοικία του Έπσταϊν στη Νέα Υόρκη και χυδαία μηνύματα στα οποία συζητούσαν για γυναίκες. Ο ίδιος ζήτησε συγγνώμη, μιλώντας για «ντροπιαστικά, άκομψα και αδικαιολόγητα» σχόλια. Ο Σουλτάν Αχμέντ Μπιν Σουλαγέμ, διευθύνων σύμβουλος της DP World, παραιτήθηκε στις 13 Φεβρουαρίου, ενώ στα αρχεία καταγράφεται μακροχρόνια σχέση, επίσκεψη στο νησί του Έπσταϊν και email του 2019 με αναφορά σε «βίντεο βασανιστηρίων». Εδώ δεν μιλάμε για απλή κοινωνική επαφή. Μιλάμε για ανθρώπους που εμφανίζονται να διατηρούν επαφές με περιεχόμενο σκοτεινό, σεξουαλικά βίαιο ή τουλάχιστον αποκαλυπτικό για το είδος του περιβάλλοντος στο οποίο κινούνταν.

Οι επιχειρηματίες που «έπεσαν» χωρίς να κατηγορηθούν για το κύκλωμα

Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι ο Λέον Μπλακ, συνιδρυτής της Apollo Global Management. Αποχώρησε από τη θέση του διευθύνοντος συμβούλου τον Ιανουάριο του 2021, αφού εξωτερική έρευνα για λογαριασμό της Apollo διαπίστωσε ότι είχε πληρώσει στον Έπσταϊν 158 εκατομμύρια δολάρια για φορολογικό και περιουσιακό σχεδιασμό. Η έρευνα δεν βρήκε εμπλοκή του στα εγκλήματα του Έπσταϊν.

Ο Μπόργκε Μπρέντε, διευθύνων σύμβουλος του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, παραιτήθηκε στις 26 Φεβρουαρίου μετά από εσωτερική έρευνα για τρία επαγγελματικά δείπνα και ανταλλαγή μηνυμάτων με τον Έπσταϊν. Ο Μπραντ Καρπ, πρόεδρος της Paul Weiss, παραιτήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου, καθώς τα αρχεία έδειξαν επικοινωνία με τον Έπσταϊν για πελάτες, για τα νομικά του προβλήματα και για χάρες προς την οικογένειά του. Ο Τόμας Πρίτζκερ, εκτελεστικός πρόεδρος της Hyatt Hotels, αποσύρθηκε στις 16 Φεβρουαρίου, παραδεχόμενος «σοβαρό λάθος κρίσης». Η Κάθριν Ρούμλερ, νομική σύμβουλος της Goldman Sachs, υπέβαλε παραίτηση στις 12 Φεβρουαρίου, όταν αποκαλύφθηκε ότι είχε ανταλλάξει εκατοντάδες email με τον Έπσταϊν, είχε δεχθεί δώρα και παρέμενε στενή συνεργάτιδά του ακόμη και μετά τη σύλληψή του το 2019. Ο Τζες Στέιλι, πρώην διευθύνων σύμβουλος της Barclays και πρώην στέλεχος της JPMorgan, είχε ήδη παραιτηθεί από το 2021, όμως τα emails που δημοσιοποιήθηκαν το 2026 ενίσχυσαν την εικόνα στενής και συστηματικής επικοινωνίας.

Φωτογραφία που ήρθε στο φως με τη δημοσιοποίηση των αρχείων Έπσταϊν από το Υπουγργείο Διακιοσύνης των ΗΠΑ

Σε άλλες περιπτώσεις, η συνέπεια δεν ήταν άμεση παραίτηση, αλλά δημόσια έκθεση. Ο Ρίτσαρντ Μπράνσον εμφανίζεται σε φωτογραφία σε τροπικό νησί και σε email του 2013 απαντά στον Έπσταϊν με αναφορά σε «χαρέμι». Ο Σεργκέι Μπριν εμφανίζεται επίσης σε φωτογραφία σε τροπικό νησί με γυναίκες που έχουν καλυμμένα πρόσωπα. Ο Μπιλ Γκέιτς συναντήθηκε πολλές φορές με τον Έπσταϊν από το 2011 και ταξίδεψε με το αεροπλάνο του, ενώ στις 24 Φεβρουαρίου αναγκάστηκε να ζητήσει συγγνώμη από εργαζομένους του ιδρύματός του. Ο Ριντ Χόφμαν παραδέχθηκε δημόσια ότι μετανιώνει για τη σχέση του, αφού επισκέφθηκε το νησί του Έπσταϊν το 2014 και προσφέρθηκε να τον βοηθήσει να διαχειριστεί την αρνητική δημοσιότητα. Αυτές οι περιπτώσεις είναι κρίσιμες όχι γιατί απέφεραν κατηγορίες, αλλά γιατί αποκαλύπτουν πόσο απλωμένο ήταν το πλέγμα νομιμοποίησης γύρω από τον Έπσταϊν.

Η πολιτική: όταν η σχέση μετατρέπεται σε ποινικό ή θεσμικό πρόβλημα

Στην πολιτική και στη δημόσια σφαίρα, οι συνέπειες ήταν συχνά βαρύτερες. Ο Θόρμπγιορν Γιάγκλαντ, πρώην πρωθυπουργός της Νορβηγίας, βρέθηκε αντιμέτωπος με κατηγορίες στις 11 Φεβρουαρίου, καθώς τα αρχεία δείχνουν ότι σχεδίαζε ταξίδι στο ιδιωτικό νησί του Έπσταϊν το 2014 και προγραμμάτιζε συναντήσεις μαζί του ακόμη και το 2018. Ο Πίτερ Μάντελσον, πρώην πρέσβης του Ηνωμένου Βασιλείου στις ΗΠΑ, συνελήφθη στις 23 Φεβρουαρίου και αφέθηκε ελεύθερος εν αναμονή περαιτέρω έρευνας. Στην περίπτωσή του, όμως, η υπόθεση δεν αφορά μόνο στενή και πολυετή σχέση, συμβολή στο βιβλίο γενεθλίων του 2003 και επίσκεψη στο νησί. Η βρετανική αστυνομία ερευνά αν διαβίβασε εμπιστευτική κυβερνητική αλληλογραφία στον Έπσταϊν, ενώ υπάρχει και η αναφορά μεταφοράς χρημάτων προς τον ίδιο. Άρα, εδώ η πτώση δεν αφορά απλώς μια «κακή παρέα», αλλά το ενδεχόμενο να έβαλε τον Έπσταϊν μέσα σε κύκλους κρατικής πληροφόρησης.

Ακόμη βαρύτερη είναι η περίπτωση του Άντριου Μάουντμπάτεν-Γουίνδσορ, πρώην πρίγκιπα Άντριου. Συνελήφθη στις 19 Φεβρουαρίου και αφέθηκε επίσης ελεύθερος εν αναμονή έρευνας. Η εκτεταμένη σχέση του με τον Έπσταϊν είχε ήδη οδηγήσει σε δημόσια κατάρρευση: φωτογραφίες, καταγγελίες της Βιρτζίνια Τζουφρέ, εξωδικαστικός συμβιβασμός το 2022, απώλεια ρόλων και τίτλων. Όμως τώρα η υπόθεση συνδέεται και με έρευνα για παράβαση καθήκοντος και διαβίβαση εμπιστευτικών εγγράφων. Αυτό είναι αποκαλυπτικό για το πώς λειτουργεί η υπόθεση συνολικά: η κοινωνική και ηθική κατάρρευση ήρθε από τη σύνδεση με το περιβάλλον εκμετάλλευσης, αλλά η νομική πίεση εστιάζει σε άλλα, θεσμικά αδικήματα.

Ο Άλεξ Ακόστα, πρώην υπουργός Εργασίας των ΗΠΑ, είχε παραιτηθεί ήδη από τον Ιούλιο του 2019, όχι επειδή διατηρούσε προσωπική σχέση με τον Έπσταϊν, αλλά επειδή βρέθηκε στο στόχαστρο για τη διαχείριση της υπερβολικά επιεικούς συμφωνίας του 2008 ως ομοσπονδιακός εισαγγελέας στο Μαϊάμι. Ο Μίροσλαβ Λάιτσακ, σύμβουλος εθνικής ασφάλειας της Σλοβακίας και πρώην αξιωματούχος του ΟΗΕ, παραιτήθηκε από τη θέση του τον Ιανουάριο, δηλώνοντας ο ίδιος ότι τα μηνύματα που αντάλλασσε με τον Έπσταϊν για γυναίκες έδειχναν «κακή κρίση». Ο Τζορτζ Μίτσελ, επίτιμος πρόεδρος του Mitchell Institute και πρώην γερουσιαστής των ΗΠΑ, παραιτήθηκε στις αρχές Φεβρουαρίου. Ο Τέριε Ροντ-Λάρσεν, διευθύνων σύμβουλος του International Peace Institute, είχε παραιτηθεί ήδη από το 2020, μετά την αποκάλυψη σχέσεων και δωρεών του Έπσταϊν προς τον οργανισμό, αλλά και προσωπικού δανείου πολλών χιλιάδων δολαρίων.

Μπιλ Γκέιτς, Άντριου Μάουντμπατεν Ουίνδσορ, Φωτογραφία που ήρθε στο φως με τη δημοσιοποίηση των αρχείων Έπσταϊν από το Υπουγργείο Διακιοσύνης των ΗΠΑ

Οι ακαδημαϊκοί και το «ξέπλυμα» μέσω κύρους

Στον ακαδημαϊκό χώρο, οι συνέπειες ήταν πιο «ήσυχες», αλλά εξίσου αποκαλυπτικές. Ο Ρίτσαρντ Άξελ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, ανακοίνωσε την παραίτησή του στις 24 Φεβρουαρίου. Ο Τζόιτσι Ίτο, διευθυντής του MIT Media Lab, είχε παραιτηθεί ήδη από το 2019. Ο Ζακ Λανγκ, επικεφαλής του Ινστιτούτου του Αραβικού Κόσμου, παραιτήθηκε στις αρχές Φεβρουαρίου. Ο Ντέιβιντ Ρος, πρόεδρος στη Σχολή Οπτικών Τεχνών Νέας Υόρκης, παραιτήθηκε στις 3 Φεβρουαρίου. Ο Λάρι Σάμερς, καθηγητής στο Χάρβαρντ και πρώην υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, ανακοίνωσε την αποχώρησή του στις 25 Φεβρουαρίου. Ο Μάρτιν Νόβακ, καθηγητής στο Χάρβαρντ, τέθηκε σε άδεια επίσης στις 25 Φεβρουαρίου.

Στις περισσότερες από αυτές τις περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν είναι μια άμεση κατηγορία για συμμετοχή στο σύστημα, αλλά η νομιμοποίηση που του προσέφεραν. Ο Έπσταϊν δεν αποκτούσε μόνο πρόσβαση σε λεφτά και πολιτική επιρροή. Αποκτούσε και κύρος. Η σχέση του με πανεπιστημιακούς, νομπελίστες, διευθυντές ιδρυμάτων και καθηγητές κορυφαίων πανεπιστημίων τον καθιστούσε λιγότερο απειλητικό, πιο «κανονικό», πιο αποδεκτό. Αυτό ακριβώς περιγράφει και η μαρτυρία της Ποζιντάεβα για τον Λέον Μπότσταϊν, πρόεδρο του Bard College: η παρουσία τέτοιων ανθρώπων έδινε την αίσθηση ότι αν αυτοί βρίσκονταν δίπλα στον Έπσταϊν, τότε ίσως δεν ήταν τόσο κακός όσο φαινόταν.

Η κοινωνία

Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο της υπόθεσης Έπσταϊν είναι ότι σχεδόν κανείς δεν χρειαζόταν να είναι άμεσα συνεργός για να γίνει μέρος του συστήματος. Αρκούσε να είναι παρών, να δίνει κύρος, να μη ρωτά, να συνεχίζει μετά το 2008, να κάνει πως δεν βλέπει. Γι’ αυτό και οι περισσότεροι «την πάτησαν» όχι επειδή αποδείχθηκε ότι συμμετείχαν άμεσα στο κύκλωμα εκμετάλλευσης, αλλά επειδή αποδείχθηκε ότι κινούνταν μέσα στο περιβάλλον του, το τροφοδοτούσαν με χρήμα, κύρος, πρόσβαση ή ανοχή.

Με αυτή την έννοια, η υπόθεση δεν αποκαλύπτει μόνο ένα έγκλημα. Αποκαλύπτει πώς λειτουργεί η εξουσία όταν δεν αμφισβητεί τον εαυτό της. Και δείχνει ότι η δικαιοσύνη, η πολιτική λογοδοσία και η κοινωνική καταδίκη δεν κινούνται πάντα πάνω στην ίδια γραμμή.

Η δικαιοσύνη τιμωρεί ό,τι μπορεί να αποδείξει. Η κοινωνία, όμως, καταλαβαίνει πότε ένα σύστημα βρωμάει ολόκληρο.