Χάρβαρντ και Έπσταϊν: Το δίκτυο σχέσεων που άντεξε και μετά την καταδίκη του μαστροπού ανηλίκων

«Είναι τρομακτικό να διδάσκεσαι από ανθρώπους που είχαν δεσμούς με τον Έπσταϊν», δήλωσε μια φοιτήτρια. Η φράση αυτή συμπυκνώνει το κλίμα που επικρατεί σήμερα στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, καθώς νέες αποκαλύψεις —βασισμένες σε εκτενή έρευνα των New York Times και σε πρόσφατα αποχαρακτηρισμένα κυβερνητικά έγγραφα— φωτίζουν σε βάθος τις σχέσεις του καταδικασμένου για σεξουαλικά εγκλήματα σε βάρος ανηλίκων Τζέφρι Έπσταϊν με κορυφαία μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας, ακόμη και μετά την καταδίκη του.

Από τη φυλακή… ξανά στο Χάρβαρντ

Τον Ιούλιο του 2009, ο Έπσταϊν αποφυλακίστηκε από τη φυλακή της κομητείας Παλμ Μπιτς, αφού εξέτισε 13 μήνες φυλάκισης για αποπλάνηση ανήλικης και εμπλοκή σε κύκλωμα πορνείας. Την ίδια ημέρα, από την πολυτελή παραθαλάσσια έπαυλή του, έστειλε email στον καθηγητή ψυχολογίας Στίβεν Κόσλιν: «σπίτι και ελέυθερος».

Η απάντηση ήταν ενθουσιώδης: «ΓΕΙΑ ΣΟΥ Τζέφρι!!!!! ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΥΠΕΡΟΧΟ!».

Το μήνυμα αυτό, που αποκαλύπτεται για πρώτη φορά, δείχνει πόσο γρήγορα ο Έπσταϊν επιδίωξε —και κατάφερε— να επανασυνδεθεί με το Χάρβαρντ, έναν θεσμό που είχε μετατραπεί για εκείνον σε βασικό πυλώνα κύρους, επιρροής και αποκατάστασης της εικόνας του.

Ένα δίκτυο που άντεξε στο σκάνδαλο

Για περισσότερα από δέκα χρόνια, ο Έπσταϊν είχε χτίσει μια ιδιότυπη παρουσία στο πανεπιστήμιο. Χάρη στα χρήματά του και στην ικανότητά του να κερδίζει την εμπιστοσύνη ισχυρών προσωπικοτήτων, δεν ήταν απλώς δωρητής, αλλά και ένας αυτοπροβαλλόμενος «ερευνητής».

Η εσωτερική έρευνα του 2020 στο Χάρβαρντ είχε ήδη αναδείξει μέρος αυτών των σχέσεων. Όμως τα νέα έγγραφα αποκαλύπτουν ότι το δίκτυο ήταν πολύ πιο εκτεταμένο — και ότι αρκετοί καθηγητές συνέχισαν να τον αντιμετωπίζουν ως ισότιμο συνομιλητή ακόμη και μετά την καταδίκη του και την απαγόρευση των δωρεών του.

Η έρευνα του πανεπιστημίου είχε επιβάλει κυρώσεις στον μαθηματικό Μάρτιν Νοβάκ κυρίως για τη στενή και παρατεταμένη συνεργασία του με τον Τζέφρι Έπσταϊν – ακόμη και μετά την καταδίκη του τελευταίου – και οδήγησε στο κλείσιμο του προγράμματος εξελικτικής δυναμικής που εκείνος διηύθυνε και χρηματοδοτούσε ο Έπσταϊν. Ωστόσο, δεν διερεύνησε σε βάθος άλλες κρίσιμες διασυνδέσεις.

Μάρτιν Νόβακ

Οι «τυφλές γωνίες» της έρευνας

Μεταξύ αυτών, οι δεσμοί με τον οικονομολόγο και πρώην πρόεδρο του πανεπιστημίου Λόρενς (Λάρι) Σάμερς, ο οποίος αναφέρθηκε μόλις μία φορά στην έκθεση.

Επίσης, δεν εξετάστηκαν επαρκώς δωρεές προς μη κερδοσκοπικό οργανισμό της συζύγου του, Ελίζα Νιου.

Κατά την ίδια την έρευνα, αρκετοί πανεπιστημιακοί παραδέχθηκαν ότι είχαν επισκεφθεί τον Έπσταϊν σε κατοικίες του στη Νέα Υόρκη, τη Φλόριντα, το Νέο Μεξικό ή τις Παρθένες Νήσους, ότι τον είχαν δει στη φυλακή ή σε καθεστώς ημιελευθερίας, ή ότι είχαν ταξιδέψει με τα ιδιωτικά του αεροσκάφη. Παρ’ όλα αυτά, η έκθεση σημείωνε ότι αυτές οι επαφές «δεν παραβίαζαν τους κανονισμούς».

Ο καθηγητής Νομικής Λόρενς Λέσιγκ κατηγόρησε το πανεπιστήμιο ότι απέφυγε να εμβαθύνει: «Ήθελαν να ελαχιστοποιήσουν την αμηχανία», δήλωσε.

Λόρενς Σάμερς

Η στρατηγική των δωρεών και της επιρροής

Η σχέση του Έπσταϊν με το Χάρβαρντ ξεκίνησε ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, όταν κορυφαία στελέχη του πανεπιστημίου τον προσέγγισαν ως πιθανό δωρητή. Η πρώτη του δωρεά έγινε το 1998 και έως τη σύλληψή του το 2006 είχε προσφέρει 22 δωρεές συνολικού ύψους 8,4 εκατομμυρίων δολαρίων — περισσότερα από όσα είχε δώσει σε οποιοδήποτε άλλο πανεπιστήμιο και περίπου δεκαπλάσια από τα ποσά που κατευθύνθηκαν στο MIT.

Δεν απέκτησε ποτέ κτίριο στο όνομά του, αλλά πέτυχε κάτι εξίσου σημαντικό: πρόσβαση στην ελίτ της επιστημονικής κοινότητας.

Παρά το γεγονός ότι δεν είχε ολοκληρώσει πανεπιστημιακές σπουδές, κορυφαίοι επιστήμονες συναντιούνταν μαζί του τακτικά. Ο ίδιος έδειχνε —ή τουλάχιστον προσποιούνταν— έντονο ενδιαφέρον για αντικείμενα όπως η κβαντική πληροφορική, η θεωρία χορδών, η κοσμολογία, η νευροεπιστήμη, η βιοφυσική και τα θεμέλια της ηθικής.

Το 2009 έψαχνε συγγραφέα για να δώσει μορφή στις ιδέες του, φτάνοντας να ζητά συστάσεις ακόμη και από δημοσιογράφους.

Ο ρόλος του Κόσλιν και η «ακαδημαϊκή νομιμοποίηση»

Ο Κόσλιν αποτέλεσε κεντρικό πρόσωπο στη νομιμοποίηση του Έπσταϊν στο Χάρβαρντ. Με δωρεά 200.000 δολαρίων, ο Έπσταϊν χρηματοδότησε την έρευνά του και το 2005 απέκτησε επίσημο ρόλο ως επισκέπτης ερευνητής.

Ο καθηγητής τον χαρακτήρισε «μοναδικό συνεργάτη» σε επιστημονική θεωρία, παρά το γεγονός ότι αργότερα παραδέχθηκε πως δεν είχε τα προσόντα για την έρευνα που δήλωνε ότι θα έκανε.

Ο Έπσταϊν έκανε ελάχιστη ουσιαστική δουλειά, αλλά παρ’ όλα αυτά του εγκρίθηκε και δεύτερο έτος.

Σχέσεις με κορυφαίους ακαδημαϊκούς

Τα νέα αρχεία αποκαλύπτουν ότι διατηρούσε επαφές και χρηματοδοτούσε, μεταξύ άλλων, τον ψυχολόγο Χάουαρντ Γκάρντνερ, την ιστορικό επιστήμης Αν Χάρινγκτον και τον φυσικό Άντριου Στρόμινγκερ.

Πολλοί από αυτούς δήλωσαν εκ των υστέρων ότι δεν γνώριζαν το εύρος των εγκλημάτων του. Ο Γκάρντνερ, για παράδειγμα, είπε ότι «σοκαρίστηκε» το 2019 και αναρωτήθηκε γιατί δεν είχε υποψιαστεί κάτι νωρίτερα.

Ο Έπσταϊν διατηρούσε επίσης επαφές με τον γενετιστή Τζορτζ Τσερτς, με τον οποίο φέρεται να εξέταζε τη δημιουργία βιοτεχνολογικής εταιρείας.

Η «πίσω πόρτα» μετά την απαγόρευση

Αν και το Χάρβαρντ απαγόρευσε τις δωρεές του στα τέλη του 2008, εκείνος βρήκε άλλους δρόμους. Μέσω του Hasty Pudding Institute —ενός φοιτητικού οργανισμού— δώρισε τουλάχιστον 375.000 δολάρια από το 2013 έως το 2019, με τη διαμεσολάβηση του επιχειρηματία Άντριου Φάρκας.

Σε αντάλλαγμα, εξασφάλιζε παρουσία σε εκδηλώσεις υψηλού προφίλ, όπου εμφανιζόταν συχνά με μοντέλα και φωτογράφους. Όταν ρωτήθηκε αν ήθελε να παραμείνει ανώνυμος, απάντησε ξεκάθαρα: «Full name» («Με το όνομα και το επίθετό μου»).

Πολυτέλεια, πρόσβαση και επιρροή

Ο Έπσταϊν δεν πρόσφερε μόνο χρήματα. Προσέφερε εμπειρίες. Ο Νοβάκ περιγράφει στο βιβλίο του πώς από μια απλή τηλεφωνική επικοινωνία για την έρευνά του βρέθηκε σε δείπνο μόνος με τον Έπσταϊν, έπειτα σε πτήσεις με ιδιωτικά αεροσκάφη και τελικά στο ιδιωτικό του νησί.

Το 2003, ο Έπσταϊν εξασφάλισε συμφωνία με τον Σάμερς για τη δημιουργία προγράμματος εξελικτικής δυναμικής στο Χάρβαρντ, χρηματοδοτώντας το με 6,5 εκατομμύρια δολάρια — τη μεγαλύτερη δωρεά του.

Ακόμη και μετά την καταδίκη του, το πανεπιστήμιο συνέχισε να δέχεται χρήματα για ένα διάστημα (736.000 δολάρια μεταξύ 2006 και 2007), ενώ αργότερα επέστρεψε περίπου 200.000 δολάρια σε φιλανθρωπικούς σκοπούς.

Η σχέση με τον Σάμερς

Η σχέση με τον Λόρενς Σάμερς αποδεικνύεται μία από τις πιο ανθεκτικές. Ο Έπσταϊν είχε ταξιδέψει μαζί του με ιδιωτικό αεροσκάφος, ενώ εκείνος και η σύζυγός του είχαν επισκεφθεί το ιδιωτικό νησί του το 2005.

Ακόμη και το 2018, ο Σάμερς τον προσκάλεσε στο σπίτι του, ενώ του εκμυστηρευόταν προσωπικά ζητήματα. Ο ίδιος ο Έπσταϊν αυτοχαρακτηριζόταν «καλός wing man».

Μετά τις αποκαλύψεις, ο Σάμερς παραδέχθηκε ότι ήταν «λανθασμένη απόφαση» να συνεχίσει την επικοινωνία μαζί του.

Η τελευταία προσπάθεια ελέγχου της εικόνας

Μετά από δημοσιεύματα του Miami Herald το 2018 και δικαστική απόφαση το 2019 που αποκάλυπτε παρατυπίες στη συμφωνία του με τις αρχές, ο Έπσταϊν ζήτησε συμβουλές από συνεργάτες του για το πώς να απαντήσει στη «νέα καταιγίδα τοξικής δημοσιότητας».

«Οι κατηγορίες είναι τρελές… αλλά πλέον αποτελούν μέρος της ιστορίας», έγραψε.

Λίγους μήνες αργότερα, κατηγορήθηκε επισήμως για sex trafficking ανηλίκων και τον Αύγουστο του 2019 βρέθηκε νεκρός στο κελί του.

Νέα έρευνα, παλιές ευθύνες

Σήμερα, το Χάρβαρντ εξετάζει εκ νέου την υπόθεση, με βάση εκατομμύρια έγγραφα που δημοσιοποιήθηκαν μετά το 2023. Ήδη έχουν υπάρξει συνέπειες: ο Σάμερς έχει αποχωρήσει από ρόλους στο πανεπιστήμιο, ενώ ο Νοβάκ έχει τεθεί σε άδεια.

Ωστόσο, πολλοί φοιτητές και μέλη της κοινότητας θεωρούν ότι η αντίδραση είναι αργή και ελλιπής. Υπάρχουν αιτήματα για μετονομασίες κτιρίων και για βαθύτερη διερεύνηση.

Η υπόθεση, όπως αναδεικνύεται μέσα από τα νέα στοιχεία, δεν αφορά μόνο έναν άνθρωπο — αλλά ένα ευρύτερο σύστημα σχέσεων, επιρροής και σιωπής που του επέτρεψε να παραμείνει κοντά στην κορυφή της ακαδημαϊκής ελίτ ακόμη και μετά την καταδίκη του.