Φίλοι εναντίον φίλων – Σπάνιος «εμφύλιος πόλεμος» δίχασε τη μεγαλύτερη ομάδα χιμπατζήδων

Τις πρώτες δύο δεκαετίες παρατηρήσεων, οι ερευνητές έβλεπαν τους χιμπατζήδες του Νγκόγκο στην Ουγκάντα να περνούν ήρεμα τις μέρες τους τρώγοντας φρούτα και ξεψειρίζοντας ο ένας τον άλλο.

Μετά, όμως ήρθε η βία.

Μελέτη που δημοσιεύεται στο Science περιγράφει το πρώτο τεκμηριωμένο παράδειγμα μιας ομάδας άγριων χιμπατζήδων που χωρίστηκε σε δύο φράξιες, με μία από αυτές να οργανώνει επιθέσεις και να σκοτώνει ενήλικα αρσενικά και μικρά της άλλης ομάδας.

Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι ακόμα και οι πιο φιλειρηνικές ομάδες χιμπατζήδων –και πιθανώς και ανθρώπων- μπορούν να χωριστούν από βαθιά έχθρα, ακόμα και όταν δεν υπάρχει ανταγωνισμός για την τροφή ή την εξεύρεση συντρόφων.

Οι χιμπατζήδες του Νγόγκο στο Εθνικό Πάρκο του Κιμπάλε ήταν κάποτε η μεγαλύτερη γνωστή ομάδα του είδους με περίπου 200 μέλη, πολύ περισσότερα από τα 50 μέλη που απαρτίζουν μια μέση ομάδα.

Οι χιμπατζήδες είναι γνωστό ότι επιτίθενται και σκοτώνουν άγνωστα μέλη άλλων ομάδων ουσιαστικά αγνώστους- όμως η περίπτωση του Νγκόγκο ήταν διαφορετική.

«Μου είναι δύσκολο να συλλάβω το γεγονός ότι ο χθεσινός φίλος έγινε ο σημερινός εχθρός. Τα αρσενικά στις δύο ομάδες μεγάλωσαν μαζί, γνωρίζονταν όλη τους τη ζωή και συνεργάζονταν και μεταξύ τους, ωφελούμενα από αυτή τη διαδικασία» δήλωσε ο Τζον Μιτάνι του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν, τελευταίος συγγραφέας της μελέτης.

«Γιατί τότε διασπάστηκαν; Δεν αποκλείεται να έπεσαν θύματα της ίδιας τους της επιτυχίας, όταν η ομάδα έφτασε σε υπερβολικά μεγάλο μέγεθος» είπε.

Αυτό όμως παραμένει μια απλή εικασία. Κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος τι έφερε τη βία.

Η διατάραξη των κοινωνικών σχέσεων φαίνεται πάντως πως έπαιξε ρόλο.

Ενήλικα αρσενικά κυνηγούν άλλους χιμπατζήδες σε φωτογραφία από το Νγκόγκο (Aaron Sandel)

Ρήξη

Οι ερευνητές άρχισαν να μελετούν τους χιμπατζήδες του Νγκόγκο το 1995, καταγράφοντας τις κινήσεις τους και τα κοινωνικά δίκτυά τους. Τα ζώα ήταν χωρισμένα σε δύο υποομάδες, την Κεντρική και τη Δυτική, οι οποίες όμως βρίσκονταν σε στενή επαφή και ζευγάρωναν μεταξύ τους.

Όλα άρχισαν να αλλάξουν μια μέρα του Ιουνίου του 2015, όταν μια ομάδα Κεντρικών αρσενικών κυνήγησε και έδιωξε μια Δυτικών αρσενικών. Από εκεί και μετά, οι δύο ομάδες απέφευγαν η μία την άλλη και τα μεταξύ τους ζευγαρώματα σταμάτησαν.

Ο θάνατος επτά χιμπατζήδων που μέχρι τότε έπαιζαν τον ρόλο του ειρηνοποιού πιθανότατα αποσταθεροποίησαν περαιτέρω τις σχέσεις των δύο πληθυσμών.

Η οριστική ρήξη ήρθε το 2017, όταν χιμπατζήδες της Δυτικής ομάδας κυνήγησαν και τραυμάτισαν το κυρίαρχο αρσενικό της Κεντρικής ομάδας. Και δεν σταμάτησαν εκεί: μέχρι το 2024, αρσενικά της Δυτικής Ομάδας σκότωσαν τουλάχιστον 7 ενήλικα αρσενικά και 17 μικρά του αντίπαλου πληθυσμού. Ο πραγματικός απολογισμός μπορεί να είναι μεγαλύτερος, λένε οι ερευνητές, καθώς αρκετοί ακόμα χιμπατζήδες εξαφανίστηκαν μυστηριωδώς.

Περιέργως, όμως, η Κεντρική ομάδα ουδέποτε αντεπιτέθηκε. Τα χρόνια που ακολούθησαν, η Δυτική ομάδα μεγάλωσε και ξεπέρασε σε πληθυσμό την Κεντρική.

Ένα παρόμοιο κύμα βίας είχε χωρίσει μια άλλη ομάδα χιμπατζήδων στην Τανζανία το 1970, όμως στην περίπτωση εκείνη οι ερευνητές προσέφεραν συστηματικά τροφή στα ζώα, κάτι που ενδεχομένως άλλαξε τη φυσική τους συμπεριφορά.

Σύμφωνα με γενετικά δεδομένα που επικαλείται η νέα μελέτη, τέτοια περιστατικά διάσπασης μεγάλων ομάδων από βίαιες συγκρούσεις πρέπει να συμβαίνουν στη φύση μια φορά στα 500 χρόνια.

Οι ερευνητές προτίμησαν να μην περιγράψουν τα συμβάντα αυτά ως εμφύλιο πόλεμο, ένας όρος που αναφέρεται σε ανθρώπινες συγκρούσεις, και τόνισαν ότι η μελέτη δεν επιτρέπει την εξαγωγή συμπερασμάτων για τον άνθρωπο, παρά το γεγονός ότι οι χιμπατζήδες είναι οι πλησιέστεροι συγγενείς μας.

Όπως σχολίασε ο Μιτάνι, «μοιάζουμε σε κάποια σημεία λόγω της κοινής εξελικτικής μας ιστορίας, ταυτόχρονα όμως είμαστε και θεμελιωδώς διαφορετικοί, αφού έχουμε αλλάξει από τότε που διαχωριστήκαμε από τους χιμπατζήδες πριν από 6–8 εκατομμύρια χρόνια».