Ενιαία υγεία: 3 στις 4 λοιμώδεις νόσους προέρχονται από ζώα

To 70–90% των κινδύνων να εμφανίσουμε κάποιο χρόνιο νόσημα προέρχεται από περιβαλλοντικούς παράγοντες, ενώ το 75% των λοιμωδών νοσημάτων είναι ζωονόσοι.

Οι ζωονόσοι προσβάλλουν πάνω από ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους κάθε χρόνο και προκαλούν πάνω από δύο εκατομμύρια θανάτους.

Τουλάχιστον το 15% της θνησιμότητας στην Ευρώπη οφείλεται σε περιβαλλοντικούς παράγοντες, ενώ η κλιματική αλλαγή αναμένεται να προκαλέσει 250.000 επιπλέον θανάτους ετησίως κατά την εικοσαετία 2030–2050.

Τα στοιχεία αυτά προκύπτουν από την πρώτη ολοκληρωμένη μελέτη για την «Ενιαία Υγεία» στην Ελλάδα. Η μελέτη, που τελεί υπό έκδοση, εκπονήθηκε από το Ινστιτούτο Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής (ΙΚΠΙ).

Το πρόγραμμα «Ενιαία Υγεία» (One Health) που εφαρμόζουν από κοινού ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP), ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) και ο Παγκόσμιος Οργανισμός για την Υγεία των Ζώων (WOAH), στοχεύει στην αναγνώριση της στενής σύνδεσης και αλληλεξάρτησης της υγείας των ανθρώπων, των ζώων και του περιβάλλοντος.

Η «Ενιαία Υγεία» προάγει τη διεπιστημονική συνεργασία για την προστασία της υγείας ανθρώπων και ζώων, της δημόσιας υγείας και τη διασφάλιση ενός βιώσιμου μέλλοντος, κινητοποιώντας επιστημονικές ειδικότητες από πολλούς τομείς, με στόχο την ευημερία και την αντιμετώπιση των απειλών για την υγεία και τα οικοσυστήματα, ενώ ταυτόχρονα ανταποκρίνεται στην κοινή ανάγκη για καθαρό νερό, ενέργεια και αέρα, ασφαλή και θρεπτικά τρόφιμα, την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και τη συμβολή στη βιώσιμη ανάπτυξη.

Τα ακραία θερμικά επεισόδια, η ατμοσφαιρική ρύπανση και οι πυρκαγιές αυξάνουν τη θνησιμότητα και επιβαρύνουν σοβαρά τα συστήματα υγείας

Από αριστερά οι κ.κ. Γιάννης Τούντας, Μαρία Λινού, Δημοσθένης Σαρηγιάννης και Θωμάς Μπαρτζάνας

Η πρώτη παρουσίαση της μελέτης έγινε χθες από τον συντονιστή της ομ. Καθ. Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής ΕΚΠΑ Γιάννη Τούντα και τους συγγραφείς της, την Πρόεδρο της Ελληνικής Κτηνιατρικής Εταιρείας Δρ Μαρία Λινού, τον Αντιπρύτανη Έρευνας, Οικονομικών και Ανάπτυξης του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Θωμά Μπαρτζάνα και τον Πρόεδρο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (ΕΙΕ) και Καθηγητή Περιβαλλοντικής Μηχανικής ΑΠΘ Δημοσθένη Σαρηγιάννη.

Σύμφωνα με την μελέτη:

• Το 20% των καρκίνων σχετίζεται με τη διατροφή.
• Η COVID-19 προκάλεσε συρρίκνωση της παγκόσμιας οικονομίας κατά 4,3% το 2020, ενώ αποτέλεσε την 3η αιτία θανάτου στην ΕΕ το 2021.
• Η μικροβιακή αντοχή αποτελεί «σιωπηλή πανδημία».
• Περισσότερο από 1 εκατομμύριο είδη απειλούνται με εξαφάνιση.
• Πάνω από 70% των λοιμωδών νοσημάτων προέρχονται από την άγρια πανίδα.

Υγειονομικές κρίσεις

Σύμφωνα με τον ομ. Καθ. Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής ΕΚΠΑ και συντονιστή της μελέτης Γιάννη Τούντα, «η Ενιαία Υγεία δεν αποτελεί πλέον θεωρητική προσέγγιση, αλλά αναγκαία προϋπόθεση δημόσιας υγείας. Οι υγειονομικές κρίσεις των τελευταίων ετών ανέδειξαν τις δομικές αδυναμίες των συστημάτων υγείας. Χρειαζόμαστε μια εθνική στρατηγική που να βασίζεται στη συνεργασία, στην πρόληψη και στην επιστημονική τεκμηρίωση, ώστε να διασφαλίσουμε την ανθεκτικότητα της κοινωνίας μας απέναντι στις νέες σύνθετες απειλές».

Ασθένειες των ζώων στον άνθρωπο

Η Πρόεδρος της Ελληνικής Κτηνιατρικής Εταιρείας Δρ Μαρία Λινού, υπογράμμισε ότι «το 75% των νέων μολυσματικών νοσημάτων προέρχεται από ζώα. Η υγεία ανθρώπων, ζώων και οικοσυστημάτων αποτελεί ένα ενιαίο σύνολο», ενώ τόνισε ότι, «η πρόληψη των πανδημιών, η αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής και η προστασία της δημόσιας υγείας περνούν μέσα από τη διατομεακή συνεργασία, την επιτήρηση και την εκπαίδευση. Η Ενιαία Υγεία είναι το πλαίσιο που μπορεί να εξασφαλίσει ασφάλεια και βιωσιμότητα».

Ο Αντιπρύτανης Έρευνας, Οικονομικών και Ανάπτυξης  του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών Θωμάς Μπαρτζάνας, ανέφερε ότι «η βιώσιμη κτηνοτροφία, η βιοασφάλεια και οι σύγχρονες τεχνολογίες παραγωγής αποτελούν κρίσιμους παράγοντες προστασίας της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος. Η ενσωμάτωση των αρχών της Ενιαίας Υγείας στην αγροδιατροφική πολιτική μπορεί να μειώσει δραστικά τις εκπομπές, να περιορίσει τους υγειονομικούς κινδύνους και να ενισχύσει τη διατροφική ασφάλεια της χώρας».

Ο Πρόεδρος του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (ΕΙΕ) και Καθηγητής Περιβαλλοντικής Μηχανικής ΑΠΘ Δημοσθένης Σαρηγιάννης, συμπλήρωσε ότι «η κλιματική κρίση αποτελεί πλέον άμεση απειλή για τη δημόσια υγεία. Τα ακραία θερμικά επεισόδια, η ατμοσφαιρική ρύπανση και οι πυρκαγιές αυξάνουν τη θνησιμότητα και επιβαρύνουν σοβαρά τα συστήματα υγείας. Χρειαζόμαστε μια ολιστική στρατηγική πρόληψης, έγκαιρης προειδοποίησης και ανθεκτικότητας των πόλεων, βασισμένη στις αρχές της Ενιαίας Υγείας».

Ο Αντώνης Καρόκης, Διευθυντής Εξωτερικών Υποθέσεων της MSD Ελλάδος, σημείωσε ότι, «στην MSD συμμετέχουμε ενεργά στον δημόσιο διάλογο για την Ενιαία Υγεία, καθώς έχουμε ουσιαστική παρουσία τόσο στην ανθρώπινη όσο και στη ζωική υγεία, αλλά και στην πρόληψη μέσω του εμβολιασμού. Υποστηρίξαμε με υπερηφάνεια μία από τις πρώτες ολοκληρωμένες μελέτες για την Ενιαία Υγεία στην Ελλάδα, γιατί πιστεύουμε στη δύναμη της γνώσης, της επιστημονικής τεκμηρίωσης και της συνεργασίας. Η Ενιαία Υγεία δεν είναι απλώς μια έννοια – είναι αναγκαιότητα. Είναι μια ευκαιρία να επαναβεβαιώσουμε τη συλλογική μας ευθύνη απέναντι στη δική μας γενιά και στις επόμενες».

Προτάσεις

Με δεδομένες τις διαπιστώσεις αυτές, οι συντάκτες της μελέτης έθεσαν ως προτεραιότητα τη διαμόρφωση εθνικής στρατηγικής για την Ενιαία Υγεία, με σαφές θεσμικό πλαίσιο, εξασφαλισμένη χρηματοδότηση και σταθερούς μηχανισμούς διακυβέρνησης.

Στις προτάσεις της μελέτης, υπογραμμίζεται η ανάγκη ενίσχυσης της συνεργασίας μεταξύ υπουργείων, επιστημονικών φορέων και τοπικής αυτοδιοίκησης, ώστε η Ενιαία Υγεία να ενσωματωθεί οριζόντια σε όλες τις δημόσιες πολιτικές.

Κρίσιμο πυλώνα αποτελεί και η συστηματική εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας, διοίκησης και δημόσιων λειτουργών, με στόχο την καλλιέργεια κοινής αντίληψης και κουλτούρας πρόληψης.

Για την προστασία της δημόσιας υγείας, προτείνεται:

• η ανάπτυξη σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων παρακολούθησης κρίσιμων δεικτών υγείας, την
• η ενίσχυση της επιδημιολογικής επιτήρησης, καθώς και
• στοχευμένες εκστρατείες ενημέρωσης για περιβαλλοντικούς και συμπεριφορικούς κινδύνους, με στόχο την ενίσχυση της πρόληψης και της έγκαιρης παρέμβασης.

Κλιματική κρίση

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο περιβάλλον και την κλιματική κρίση, με προτάσεις για τη:

• λήψη μέτρων περιορισμού της ατμοσφαιρικής ρύπανσης,
• προσαρμογή της χώρας στους αυξανόμενους κλιματικούς κινδύνους και τη
• συστηματική συνεργασία υγειονομικών και περιβαλλοντικών φορέων, προκειμένου να αναπτυχθούν συντονισμένες δράσεις πρόληψης και ανθεκτικότητας.

Σε ότι αφορά τον τομέα της ζωικής υγείας, η μελέτη εισηγείται

• την αναβάθμιση των συστημάτων ελέγχου ζωονόσων,
• τη στενότερη διασύνδεση των κτηνιατρικών και υγειονομικών υπηρεσιών και
• την υλοποίηση ολοκληρωμένων προγραμμάτων επιτήρησης, τα οποία θα ενσωματώνουν δεδομένα από ανθρώπους, ζώα και περιβάλλον, διασφαλίζοντας έγκαιρη ανίχνευση και πρόληψη μελλοντικών απειλών.