Από το Beetlejuice στο The Studio: H Κάθριν Ο’Χάρα έκανε την κωμωδία σοβαρή υπόθεση

Η Κάθριν Ο’Χάρα δεν ανήκε ποτέ σε μία μόνο κατηγορία. Δεν ήταν απλώς μια σπουδαία κωμικός, ούτε μόνο μια καλτ φιγούρα, ούτε απλώς μια εμπορική σταρ. Ήταν και τα τρία ταυτόχρονα — ένα σπάνιο φαινόμενο στη σύγχρονη οθόνη. Με καριέρα που ξεπέρασε τα 50 χρόνια, άφησε πίσω της μια κληρονομιά που εκτείνεται από την αυτοσχεδιαστική σκετσοκωμωδία μέχρι την τηλεόραση υψηλού κύρους και τις πιο αγαπημένες mainstream ταινίες.

Η Ο’Χάρα, που έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 71 ετών, υπήρξε ηθοποιός από εκείνες που δεν «έλεγαν αστεία». Έχτιζε χαρακτήρες. Και τους έπαιρνε πάντα απολύτως στα σοβαρά — εκεί ακριβώς γεννιόταν το γέλιο.

Μια παιδική ηλικία γεμάτη ιστορίες

Γεννημένη και μεγαλωμένη στο Τορόντο, σε μια δεμένη ιρλανδοκαθολική οικογένεια, ήταν ένα από τα επτά παιδιά. Η ίδια είχε πει ότι το χιούμορ δεν ήταν ποτέ κάτι επιτηδευμένο στο σπίτι τους: οι μιμήσεις, οι ιστορίες και οι ζωηρές συζητήσεις αποτελούσαν μέρος της καθημερινότητας. Εκεί καλλιεργήθηκε το ένστικτό της — πολύ πριν γίνει επάγγελμα.

Μετά το λύκειο, βρέθηκε στο Second City Theatre του Τορόντο, το θρυλικό εργαστήρι κωμωδίας που θα καθόριζε όχι μόνο τη δική της πορεία, αλλά και ολόκληρη τη σύγχρονη κωμική παράδοση της Βόρειας Αμερικής. Εκεί τελειοποίησε τον αυτοσχεδιασμό και το περίφημο «deadpan» (ανέκφραστο) ύφος της.

Το SCTV και η διαμόρφωση μιας κωμικής ταυτότητας

Η μεγάλη αναγνώριση ήρθε με το Second City Television (SCTV), μια σειρά που ανταγωνίστηκε ανοιχτά το Saturday Night Live σε φαντασία και επιρροή. Δίπλα σε μορφές όπως ο Γιουτζίν Λέβι, ο Τζον Κάντι, ο Ρικ Μορανίς και ο Μάρτιν Σορτ, η Ο’Χάρα διαμόρφωσε ένα ύφος ευφυές, σουρεαλιστικό και ανελέητα ακριβές.

Δεν ήταν μόνο ερμηνεύτρια: έγραφε κιόλας. Κέρδισε Emmy ως σεναριογράφος, κάτι που εξηγεί γιατί οι ρόλοι της είχαν πάντα ρυθμό, γλωσσική ακρίβεια και εσωτερική λογική. Το χιούμορ της δεν βασιζόταν σε ατάκες ή επαναλήψεις, αλλά σε χαρακτήρες που πίστευαν απόλυτα στον εαυτό τους — όσο παράλογοι κι αν ήταν.

Παρότι για λίγο εντάχθηκε στο Saturday Night Live στις αρχές των ’80s, επέλεξε να επιστρέψει στο SCTV όταν αυτό ανανεώθηκε. Αργότερα θα έλεγε πως αυτή η επιλογή ήταν καθοριστική: της επέτρεψε να εξελιχθεί στο περιβάλλον που πραγματικά της ταίριαζε.

Από το arthouse στο mainstream

Στα μέσα της δεκαετίας του ’80, η Ο’Χάρα περνά σταδιακά στον κινηματογράφο. Εμφανίζεται στο After Hours (1985) του Μάρτιν Σκορσέζε και στο Heartburn (1986), δείχνοντας ότι η κωμική της ευφυΐα μπορούσε να λειτουργήσει σε πολύ διαφορετικούς τόνους.

Το 1988 έρχεται ο ρόλος που τη σφραγίζει κινηματογραφικά: η Ντέλια Ντιτς στο Beetlejuice του Τιμ Μπάρτον. Μια νεοϋορκέζα, ψευτο-avant-garde καλλιτέχνιδα, γεμάτη πόζα, υπαρξιακή σοβαροφάνεια και ατάκες που ακροβατούν στο παράλογο. Εκεί η Ο’Χάρα συνδύασε σωματική κωμωδία, φαινομενική ανοησία και ακριβή ειρωνεία.

Ο ίδιος ο Μπάρτον είχε πει: «Η Κάθριν είναι τόσο καλή που ίσως φοβίζει. Λειτουργεί σε επίπεδα που πολλοί δεν αντιλαμβάνονται».

Λίγα χρόνια αργότερα, γίνεται παγκοσμίως αναγνωρίσιμη ως Κέιτ ΜακΚάλιστερ στα Home Alone (1990) και Home Alone 2 (1992). Ένας ρόλος περιορισμένος στο χαρτί, που όμως —χάρη σε εκείνη— μετατράπηκε στη συναισθηματική ραχοκοκαλιά των ταινιών.

Οι αυτοσχεδιασμοί του Κρίστοφερ Γκεστ

Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελεί η συνεργασία της με τον Christopher Guest στα αυτοσχεδιαστικά mockumentaries που έγιναν καλτ. Από το Waiting for Guffman (1996) μέχρι το A Mighty Wind (2003), η Ο’Χάρα δημιουργεί χαρακτήρες βαθιά αστείους, αλλά ποτέ χλευαστικούς.

Η κορυφή έρχεται με το Best in Show (2000). Η Κούκι Φλεκ —με τους ατελείωτους, άβολους μονόλογους για πρώην εραστές— είναι υπόδειγμα κινηματογραφικού αυτοσχεδιασμού. Αντικειμενικά ακατάλληλη, αλλά παιγμένη με τέτοια ειλικρίνεια που γίνεται ακαταμάχητη.

Η μεγάλη επιστροφή στην τηλεόραση

Η Ο’Χάρα εμφανίστηκε σε σειρές όπως το Six Feet Under, το The Larry Sanders Show και το Curb Your Enthusiasm, ενώ τα τελευταία χρόνια συμμετείχε σε παραγωγές κύρους όπως το The Last of Us και το The Studio.

Όμως ο ρόλος που επαναπροσδιόρισε την υστεροφημία της ήταν η Μόιρα Ρόουζ στο Schitt’s Creek. Μια πρώην σαπουνόπερα σταρ, υπερβολική, θεατρική, με αλλόκοτο λεξιλόγιο, δραματικές εξάρσεις και μια γκαρνταρόμπα που έγινε πολιτιστικό γεγονός.

Γραμμένος ειδικά για εκείνη, ο ρόλος θεωρήθηκε από μελετητές των media σπάνιο παράδειγμα σύνθετου κωμικού χαρακτήρα για γυναίκα μεγαλύτερης ηλικίας. Κατά τη διάρκεια των lockdown, η σειρά μετατράπηκε σε παγκόσμιο streaming φαινόμενο και η Ο’Χάρα σε meme icon — χωρίς ποτέ να χάνει τη δραματική της ακρίβεια.

Τι άφησε πίσω της

Η Κάθριν Ο’Χάρα μπορούσε να υποδυθεί εγωκεντρικούς, φανταχτερούς, συχνά ανυπόφορους ανθρώπους — και να τους κάνει ανθρώπινους. Δεν κορόιδευε ποτέ τους χαρακτήρες της. Τους καταλάβαινε.

Δεν κυνήγησε ποτέ τη συμβατική διασημότητα. Προτίμησε συνεργασίες, σύνολα και δημιουργικά περιβάλλοντα που της επέτρεπαν να παραμένει παράξενη, απρόβλεπτη και ελεύθερη.

Για την Ο’Χάρα, η κωμωδία δεν ήταν επιφάνεια. Ήταν τέχνη ακρίβειας, ενσυναίσθησης και γενναιοδωρίας.

*Με πληροφορίες από: The Conversation