Όλη η οργή, όλη η ντροπή: Το Live Aid, 40 χρόνια μετά

Το βράδυ της 23ης Οκτωβρίου 1984, ο Μπομπ Γκέλντοφ, τραγουδιστής του φθίνοντος ποπ συγκροτήματος Boomtown Rats, είχε μια κοινωνική υποχρέωση.

Είχε προσκληθεί στο Mayfair για την παρουσίαση ενός βιβλίου του Πίτερ Γιορκ, ο οποίος σκιαγραφούσε τους πιο προνομιούχους μπον βιβάν του Λονδίνου. Όμως πριν φύγει από το σπίτι, ο Γκέλντοφ παρακολούθησε τις ειδήσεις του BBC και ένα ρεπορτάζ του Μάικλ Μπερκ για έναν φρικτό λιμό στην Αιθιοπία.

Μεταξύ των πολλών εντυπωσιακών, αρχειακών κλιπ στο νέο ντοκιμαντέρ Live Aid at 40: When Rock ’n’ Roll Took on the World υπάρχει υλικό του Γκέλντοφ σε εκείνο το λαμπερό πάρτι, καθώς νιώθει τουλάχιστον άβολα μετά από όσα είχε δει στην τηλεόραση.

Σε ένα απόσπασμα ο Γκέλντοφ σχολιάζει σε έναν άλλο καλεσμένο ότι ήταν «αηδιαστικό» να απολαμβάνουν σαμπάνια και καναπεδάκια.

Αυτή η σύγκρουση λάμψης και ενοχής βρίσκεται στην καρδιά αυτής της ντοκιμαντερίστικης αναδρομής σε τρία μέρη που δεν αγνοεί τα λάθη και τις ατέλειες του μεγάλου σχεδίου του Γκέλντοφ να χρησιμοποιήσει τη μουσική για να φέρει τροφή στον κόσμο.

@bbcradio2 Live Aid at 40: When Rock ‘n’ Roll Took on the World This Sunday, 9pm, BBC Two. Watch on BBC iPlayer. #liveaid #queen #freddiemercury ♬ original sound – BBC Radio 2

«Είναι ένα συναρπαστικό πορτρέτο της ατελούς προσπάθειας ενός πολύπλοκου ανθρώπου να λύσει ένα αδύνατο πρόβλημα» σχολιάζει ο Jack Seale του The Guardian.

O άθλος του Live Aid, της συναυλίας-υπερπαραγωγής που διοργανώθηκε από τον Γκέλντοφ και πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο και τη Φιλαδέλφεια το καλοκαίρι του 1985 συνεχίζει ακόμη και σήμερα, 40 χρόνια μετά, να διχάζει. Κανείς όμως δεν μπόρεσε πραγματικά να αναιρέσει τις καλοπροαίρετες προθέσεις του Γκέλντοφ.

Στο πρώτο επεισόδιο του ντοκιμαντέρ κεντρικό θέμα είναι η μικρότερη σε μέγεθος αλλά τεράστια πολιτιστική στιγμή που προέκυψε από την αρχική παρόρμηση του Γκέλντοφ να συγκεντρώσει χρήματα για την Αιθιοπία, την κυκλοφορία του single Do They Know It’s Christmas? από την Band Aid.

Έχοντας γράψει το τραγούδι με τον σπουδαίο Μιτζ Γιουρ των Ultravox, ο Γκέλντοφ προσπαθεί να πείσει κάθε ποπ σταρ της Βρετανίας να δώσει το παρών σε ένα στούντιο ηχογραφήσεων στο δυτικό Λονδίνο στις 25 Νοεμβρίου 1984.

Αν και έμοιαζε αδύνατο, ο Γκέλντοφ καταφέρνει αυτό που όλοι πίστευαν ότι ήταν ανέφικτο. Με θράσος και θάρρος ο Γκέλντοφ δεν ζήτησε αλλά απαίτησε τη συμμετοχή από αστέρες πρώτης γραμμής, οι οποίοι όλοι δει το ιστορικό ρεπορτάζ του Μπερκ και είναι πρόθυμοι να βοηθήσουν.

Σήμερα αυτό δεν θα μπορούσε να συμβεί. Η ποπ μουσική είναι πλέον υπερβολικά παγκοσμιοποιημένη, προσωπική και ψηφιοποιημένη για να επιτρέψει μια τέτοια συμμαχία. Στον 21ο αιώνα του streaming και των pop star-influencer η αντίστοιχη προσπάθεια φιλανθρωπίας διασημοτήτων θα ήταν μάλλον ένα viral βίντεο με συμμετοχές από πολλούς –ίσως κάπως cringe.

Ο Γκέλντοφ και ο Γιουρ υπογραμμίζουν και οι δύο ότι το 1984, οι ποπ αστέρες είχαν κοινωνική συνείδηση.

Τα μεγαλύτερα ονόματα των charts προέρχονταν από εργατικές τάξεις, κάτι σήμερα, σε καιρούς νεποτισμού, ισχύει πολύ λιγότερο.
Οπως και να έγινε, όλοι εμφανίζονται, από τους Spandau Ballet μέχρι τους Duran Duran, τον Φιλ Κόλινς μέχρι τον Στινγκ, τους Status Quo μέχρι τις Bananarama και το υλικό που δείχνει όλους αυτούς μαζεμένους είναι ακόμα μεθυστικό -ακόμη και αν πολλοί σήμερα δεν γνωρίζουν ποιοι ηταν όλοι αυτοί. Η ατζέντα τους συγκινεί.

Ο Τζορτζ Μάικλ τραγουδάει μια ατάκα, δείχνει δυσαρεστημένος και μετά τη διορθώνει, αλλάζοντας το «but say a prayer» [σσ. αλλά κάνε μια προσευή] σε «BUT say a prayer» στην επόμενη απόπειρα του.

Ο Μπόνο μπορεί να είναι χαρακτηριστικά αμήχανος στη συνέντευξή του το 2025, με τις αναφορές του στο πώς αυτός και ο συμπατριώτης του Γκέλντοφ «έχουν τη λαϊκή μνήμη του λιμού» και είναι έτσι ιδιαίτερα ευαίσθητοι στην αιτία, αλλά ξέρει επίσης ακριβώς τι κάνει όταν έχει μπροστά του τους στίχους και ένα μικρόφωνο.

Άλλωστε σε αυτόν τον Ιρλανδό ρόκερ των U2 είχε δοθεί ο πιο σκοτεινός, πιο δύσκολος στίχος του τραγουδιού, καθώς λέει το «Well tonight thank God it’s them, instead of you» [σσ. Λοιπόν, απόψε ευτυχώς είναι αυτοί και όχι εσύ] μια οκτάβα ψηλότερα, στην κορυφή της έκτασής του, διπλασιάζοντας τον αντίκτυπό του.

Τα δάκρυα του Γκέλντοφ

Μετά από την επική επιτυχία του single που πούλησε εκατομμύρια αντίτυπα, ο Γκέλντοφ μεταμορφώνεται ως νύμφη και μεταμορφώνεται από μουσικό σε ακτιβιστή.

Σύντομα συναντά την αμφιλεγόμενη σήμερα αλλά τότε επιδραστική Μητέρα Τερέζα και λέει στους παγκόσμιους ηγέτες τι πιστεύει γι’ αυτούς: το ντοκιμαντέρ έχει βρει ένα κλιπ όπου αιφνιδιάζει τη Μάργκαρετ Θάτσερ για την αρχική της επιμονή να εισπράξει φόρους για κάθε αντίτυπο που πωλήθηκε.

Ο Γκέλντοφ θα μπορούσε να είναι πιο διπλωματικός απέναντι στη Σιδηρά Κυρία του νεοφιλελευθερισμού και ορσκιμένη εχθρό της λαϊκής τάξης αλλά καταρρίπτει με ροκ μεγαλοπρέπεια την αφελή προσπάθεια της να δικαιολογήσει την αδράνεια της δύσης απέναντι στη λιμοκτονία της Αφρικής.

Σε άλλο σημείο στο ντοκιμαντέρ ο Γκέλντοφ εξομολογείται τη σύγκρουση του με τον πρόεδρο της Αιθιοπίας («Τον έβρισα στα μούτρα του!» λέει) αν και δυστυχώς δεν υπάρχει υλικό από την αντιπαράθεση.

Όμως αν υπάρχει μια στιγμή που συγκλονίζει σε αυτό το τριμερές ντοκουμέντο του Live Aid είναι μια άλλη ανάμνηση του Γκέλντοφ, όταν βρισκόταν σε μια έρημο στην Αιθιοπία και άκουσε το Do They Know it’s Christmas? στο ραδιόφωνο.

Όταν ο Γκέλντοφ ακούει αυτή τη φράση του Μπόνο ενώ κοιτάζει απευθείας τη φρίκη στην οποία αναφερόταν, ο Γκέλντοφ του σήμερα ξεσπάει ξαφνικά σε λυγμούς.

«Όλη η οργή, όλη η ντροπή» είναι η κοφτή και εύγλωττη περίληψη των συναισθημάτων που τον ακόμα τον πνίγουν ακόμη και αν έχει πληρώσει με απόρριψη το ρόλο του «λευκού σωτήρα» που υιοθέτησε – αλλά έπρεπε να το κάνει, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης έπρεπε να έχουν ένα πρωταγωνιστή στα ρεπορτάζ τους και ένα δόλωμα για να ενδιαφερθούν για το λιμό.

Το αν ο Γκέλντοφ τελικά πέτυχε τον σκοπό του είναι το αντικείμενο του ντοκιμαντέρ στα επόμενα δύο επεισόδια του, όπως και το ερώτημα πώς διανεμήθηκαν τα χρήματα ή τα κίνητρα των καλλιτεχνών που εμφανίστηκαν στο Live Aid -ήταν νοιάξιμο ή αυτοπροβολή;

Όποια και αν είναι η απάντηση, κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει για το πόσο σημαντικό ήταν αυτό που ο Γκέλντοφ κατάφερε να οικοδομήσει -και αυτό είναι νίκη.

Το Live Aid στα 40: When Rock ’n’ Roll Took on the World προβλήθηκε στο BBC Two και στο CNN.

Για την 40η επέτειο από το σπουδαίο αυτό μουσικό άθλο με κοινωνική ατζέντα το επίσημο κανάλι του Live Aid μας καλεί όλους να ζήσουμε τις στιγμές σε ένα livestream event στο YouTube στις 13 Ιουλίου.