Στις 11 Σεπτεμβρίου 2001, η Φρανσουάζ Μουλί, καλλιτεχνική διευθύντρια του New Yorker, βρισκόταν στο σπίτι της στο SoHo όταν άκουσε για το πρώτο αεροπλάνο που είχε χτυπήσει τους δίδυμους πύργους του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου. Αφού η ίδια και ο σύζυγός της, ο αναγνωρισμένος σκιτσογράφος Αρτ Σπίγκελμαν (δημιουργός του Maus), πήραν τα δύο μικρά παιδιά τους από το σχολείο και η οικογένεια ήταν ασφαλής, πήγε κατευθείαν στα κεντρικά γραφεία του περιοδικού. Ο Ντέιβιντ Ρίμνικ, ο αρχισυντάκτης, την είχε καλέσει για να κυκλοφορήσει μια ειδική έκδοση.

Το εξώφυλλο της 11ης Σεπτεμβρίου / Photo: YouTube

Εκείνο το εξώφυλλο, που απεικονίζει τις σιλουέτες των Δίδυμων Πύργων σε σκοτεινό φόντο, αποτελεί μέρος της ιστορίας της δημοσιογραφίας καθώς και μια από τις πιο διάσημες εικόνες που δημοσίευσε ποτέ το New Yorker: ένας τέλειος συνδυασμός σχεδιασμού, λεπτότητας και επικαιρότητας που άλλαξε τον τόνο του περιοδικού. Χωρίς να χρησιμοποιήσει εικόνες ή λέξεις η Μουλί μετέφερε αυτό που ένιωσαν εκατομμύρια άνθρωποι εκείνη τη μοιραία ημέρα. Πώς να πει αυτό που δεν μπορούσε να ειπωθεί. «Η ιδέα του να πρέπει να πάω στο γραφείο και να σκεφτώ για μια εικόνα φαινόταν αισχρή. Σε μια συζήτηση με τον σύζυγό μου, μου πρότεινε τις σιλουέτες. Έτσι, όταν σχεδίασα τη σιλουέτα μαύρη πάνω σε μαύρο, συνειδητοποίησα ότι είναι ένας τρόπος να πεις ότι δεν υπάρχει εικόνα και είναι μια αντι-εικόνα, ενώ εξακολουθεί να είναι εικόνα. Είναι τόσο φευγαλέο, λεπτό, και δεν θα μπορούσες να το κάνεις αυτό με λέξεις» λέει στην EL PAÍS.

Η Μουλί είναι μια ψηλή, γαλανομάτα γυναίκα. Τα μαλλιά της είναι κοντά και σγουρά, συγκρατημένα από τα γυαλιά που φοράει για να βλέπει κοντά, και τα δάχτυλά της είναι γεμάτα δαχτυλίδια. Το ένα από αυτά είναι ένα τεράστιο μάτι που παρακολουθεί τη συζήτηση από τον δείκτη της, σαν να κοιτάζει μέσα από μια κλειδαρότρυπα. Γεννήθηκε στο Παρίσι πριν από 66 χρόνια, αλλά έχει ζήσει στη Νέα Υόρκη περισσότερο από τη μισή της ζωή και εναλλάσσει τη δουλειά της στο περιοδικό με εκείνη του ρόλου της ως διευθύντρια έκδοσης του εκδοτικού οίκου παιδικών κόμικς Toon Books.

Μεταξύ 1980 και 1991, μαζί με τον Σπίγκελμαν, εξέδιδε το περιοδικό ανθολογίας κόμικς Raw, μια cult έκδοση που αποτέλεσε σημαντικό ορόσημο για τον κλάδο στη Νέα Υόρκη. Φέτος το καλοκαίρι βρέθηκε στο Μεξικό ως μέλος της κριτικής επιτροπής μιας διημερίδας σχεδιασμού που διοργάνωσε η εταιρεία Pictoline για να επιλέξει τους καλύτερους εικονογράφους της Λατινικής Αμερικής.

Με τον Αρτ Σπίγκελμαν / Photo: YouTube

Το περιοδικό RAW / Photo: YouTube

Στις σχεδόν τρεις δεκαετίες που είναι υπεύθυνη για τα εξώφυλλα του New Yorker, η Μουλί έχει δει τη χώρα της -είναι επίσης Αμερικανίδα πολίτης- και τον κόσμο να αλλάζουν εκατοντάδες φορές, και ήταν εκεί για να προσφέρει την απαραίτητη εφευρετικότητα, οξύτητα ή ευαισθησία για να αφηγηθεί την ιστορία με ένα μοναδικό στυλ. Παραδέχεται ότι η πιο τρομακτική πρόκληση είναι να αποτυπώσει την ουσία μιας ιστορικής στιγμής με μοναδικό τρόπο, επιλέγοντας τη σωστή εικονογράφηση. «Τα συναισθήματα δεν μπορούν να δημιουργηθούν, αλλά μπορούμε να δώσουμε στους ανθρώπους μια εικόνα για να ταυτιστούν» εξηγεί. Όταν ο Μπαράκ Ομπάμα κέρδισε τις εκλογές το 2008, το εξώφυλλο που δημιούργησε ο Μπομπ Στέικ απεικόνιζε το Μνημείο Λίνκολν στην Ουάσινγκτον – το οποίο θυμίζει επίσης τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ – κάτω από ένα τεράστιο φωτεινό φεγγάρι που ήταν και το γράμμα «Ο» στον τίτλο. «Αιχμαλώτισε το συναίσθημα όλων, επειδή έδινε την αίσθηση ότι είναι ιστορικό, ότι είναι μια νέα εποχή» λέει.

Τον Νοέμβριο του 2016, μετά τη νίκη του Ντόναλντ Τραμπ, το εξώφυλλο απεικόνιζε αντ’ αυτού μια σκηνή στο μετρό του Μανχάταν, όπου ένας άνδρας διάβαζε την εφημερίδα. Στις σελίδες του έγραφε: «Η εφημερίδα δεν έχει καμία σχέση με την εφημερίδα: «Ω, Χριστέ μου. Σε παρακαλώ, Θεέ μου, όχι. Οτιδήποτε άλλο εκτός από αυτό».

«Έχουμε την τάση να δίνουμε μια ενήλικη εξήγηση για τα πάντα. Αλλά συναισθηματικά, είσαι περισσότερο συνδεδεμένος με την οπτική σου αίσθηση, συνδέεται με το ένστικτό σου […] χρησιμοποιείς το δικό σου συναισθηματικό κύκλωμα» λέει η Μουλί, η οποία έχει καταφέρει να εκμεταλλευτεί αυτή τη μη λεκτική επικοινωνία για να συζητήσει για τον ρατσισμό, τον φεμινισμό, τους πολέμους, τις καταχρήσεις και τη ριζοσπαστικοποίηση, ρίχνοντας φως στην πιο σκοτεινή πλευρά της αμερικανικής κοινωνίας. Η εικονογράφηση «σου δίνει έναν αγωγό για να επεξεργαστείς τον πόνο ή την ενσυναίσθηση με τους ανθρώπους» επισημαίνει.

Αριστερά το εξώφυλλο της εκλογής του Ομπάμα και δεξιά το εξώφυλλο της εκλογής του Τραμπ, το 2016 / Photo: YouTube

Η Μουλί τονίζει ότι ένα καλό εξώφυλλο δεν είναι απαραίτητο να σχετίζεται με ένα άρθρο στις εσωτερικές σελίδες. «Το εξώφυλλο είναι μια ιστορία από μόνο του, η οποία πρέπει να γίνει κατανοητή σε δέκα ημέρες ή σε δέκα χρόνια» εξηγεί. Το γραφείο της -που βρίσκεται στον 23ο όροφο του One World Trade Center, εκεί όπου βρίσκονταν οι δίδυμοι πύργοι- θεωρείται το πιο δημιουργικό στα κεντρικά γραφεία του περιοδικού. Μοιάζοντας με γκαλερί, εκατοντάδες εικονογραφήσεις κρέμονται στους τοίχους, δείχνοντας τον συνεχή διάλογο που διατηρεί η Μουλί με τους καλλιτέχνες για τη δημιουργία των εξωφύλλων.

Για πολλούς καλλιτέχνες, η δημοσίευση στο New Yorker είναι μια ανταμοιβή από μόνη της. Η καλλιτεχνική διευθύντρια παραδέχεται ότι κάθε εβδομάδα απορρίπτει τόνους εικονογραφήσεων που φτάνουν στο γραφείο της- χωρίς αμφιβολία, λέει, το πιο δύσκολο κομμάτι της δουλειάς της. Αλλά είναι μια πολύ απαιτητική και σχολαστική γυναίκα. Τόσο πολύ, ώστε μια ομάδα σκακιστών συνεργάζεται μαζί της μόνο για τις εικονογραφήσεις των εξωφύλλων. Παρ’ όλα αυτά, μερικές φορές της ξεφεύγουν πράγματα, όπως συνέβη όταν το ρολόι σε μια εικόνα του Grand Central Station έδειχνε την ώρα 2.15 μ.μ. και ένας αναγνώστης επισήμανε ότι ήταν αδύνατον η ποσότητα του φωτός που έμπαινε από τα παράθυρα και οι σκιές που προβάλλονταν στο έδαφος να αντιστοιχούν σε αυτή την ώρα της ημέρας, ή όταν ένας άλλος αναγνώστης έγραψε για να την ενημερώσει ότι ένας από τους χαρακτήρες σε μια σκηνή στην παραλία είχε δύο αριστερά πόδια. «Οι αναγνώστες είναι ειδικοί και αποκωδικοποιούν τα πάντα. Είναι πλέον στο χέρι όλων μας να ανταποκριθούμε στην πρόκληση».

To θρυλικό εξώφυλλο της τηλεργασίας κατά τη διάρκεια της πανδημίας Covid / Photo: YouTube

Η Μουλί θεωρεί σημαντικό να δίνεται προσοχή στο έργο των καθιερωμένων συγγραφέων, αλλά και να προωθείται αυτό των νέων καλλιτεχνών πέρα από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη- αναζητά πάντα νέα ταλέντα και ενθαρρύνει τους νέους εικονογράφους να υποβάλουν τη δουλειά τους. Την ενδιαφέρει να δείξει τις αλλαγές στην κοινωνία μας, πώς είναι να ζεις σε αυτή την εποχή. Από την ίδρυσή του το 1925, το New Yorker αποτελεί έναν από τους θεμελιώδεις πυλώνες της έκδοσης.

Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης, η Μουλί μιλάει για τη μισαλλοδοξία που επικρατεί στις Ηνωμένες Πολιτείες και για το πώς αυτή η μισαλλοδοξία έχει προκαλέσει τη λογοκρισία του έργου καλλιτεχνών και συγγραφέων (συμπεριλαμβανομένου του συζύγου της). «Δυστυχώς, αυτό αποτελεί μέρος μιας πολύ καλά οργανωμένης πολιτικής προσπάθειας από πολύ πλούσιους ανθρώπους που έχουν βρει έναν τρόπο να επιβάλλουν τις πεποιθήσεις τους» λέει. Στην άποψή της για την αμερικανική κοινωνία, καταγγέλλει επίσης τον πουριτανισμό, τον σεξισμό και τις απαιτήσεις που τίθενται στις γυναίκες.

Σκέφτεται ότι αν και η επικράτηση του σεξισμού μειώνεται τον 21ο αιώνα, αν ήταν άνδρας, θα της είχε δοθεί πολύ νωρίτερα μεγαλύτερη εξουσία. Ωστόσο «αν δεν ήμουν γυναίκα, πιθανότατα θα ήμουν πιο αυταρχική στην άσκηση της εξουσίας μου, και επομένως λιγότερο επιτυχημένη, νομίζω».

*Με στοιχεία από elpais.com

Ακολουθήστε το in.grστο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο in.gr