Le Nozze Di Figaro / Barenboim – Κριτική

Η κωμική όπερα «Οι γάμοι του Φίγκαρo» είναι η πρώτη από τις τρεις «ιταλικές» όπερες που συνέθεσε ο Mozart σε λιμπρέτο του Lorenzo da Ponte. Ήδη με την παρουσίαση της όπεράς του «Der Schauspieldirektor» («Ο Ιμπρεσάριος»), το Φεβρουάριο του 1786, η ιταλική όπερα είχε ξαναγίνει της μόδας στη Βιέννη. Την περίοδο εκείνη γνώρισε τον Lorenzo da Ponte, έναν από τους πιο προικισμένους λιμπρετίστες. Αυτός του πρότεινε μια διασκευή του θεατρικού έργου του Beaumarchais «La folle journee ou Le marriage de Figaro». Το έργο αυτό, ηθικά και πολιτικά ανατρεπτικό, είχε πρόσφατα απαγορευτεί και χρειάστηκαν διαβεβαιώσεις προς τον αυτοκράτορα πως οτιδήποτε θα μπορούσε να θίξει το καλό γούστο ή τα χρηστά ήθη επρόκειτο να αφαιρεθεί από το λιμπρέτο.
Ο da Ponte λοιπόν κράτησε ως στοιχείο της υπόθεσης την ερωτική πτυχή του έργου, ενώ ταυτόχρονα αποδυνάμωσε τις πολιτικές προεκτάσεις που έδινε ο Beaumarchais, όπως, για παράδειγμα, στη σκηνή που το ξέσπασμα του Figaro για την κοινωνική αδικία καταλήγει σε μια διαμαρτυρία για την «ελαφρότητα» των γυναικών. Από την άλλη, στην εκδοχή τους οι da Ponte και Mozart αφαίρεσαν μερικούς από τους ελάσσονες χαρακτήρες και σκηνές, δίνοντας μια διάσταση που δεν υπήρχε στο πρωτότυπο.
Η υπόθεση του έργου είναι ένας κυκεώνας συμπτώσεων και παρανόησης ταυτοτήτων που διαδραματίζεται στην Ισπανία του 18ου αιώνα. Ο υπηρέτης του κόμη Almaviva, Figaro, πρόκειται να παντρευτεί τη Susanna, υπηρέτρια της κόμισσας, την οποία πολιορκεί με ιδιαίτερο «ζήλο» και «θέρμη» ο κόμης. Ο τελευταίος κάνει ό,τι μπορεί για να ματαιώσει το γάμο των δύο νέων, τη στιγμή που ο ερωτευμένος με την κόμισσα Cherubino προσπαθεί να την κατακτήσει. Η σύζυγός του όμως και οι πιστοί υπηρέτες της αποκαλύπτουν τα σχέδιά του. Το χάος που ακολουθεί δίνει τη θέση του σε ένα εύθραυστο happy end: ο κόμης εκλιπαρεί τη συγχώρεση της συζύγου του και οι δύο νέοι, η Susanna και ο Figaro, μπορούν πλέον να παντρευτούν.
Τα βασικά στοιχεία που συναντώνται στους «Γάμους του Φίγκαρο» είναι κληρονομιά από την ιταλική κωμική όπερα, ωστόσο το κείμενο του da Ponte έδωσε τη δυνατότητα στον Mozart να δημιουργήσει ένα έργο πολύ πιο λεπτό και οξυδερκές από τα αντίστοιχα που είχαν προηγηθεί από άλλους συνθέτες. Οι παραδοσιακές διαιρέσεις που χωρίζουν τα διάφορα τμήματα της όπερας, όπως τα ρετσιτατίβι, οι άριες ή τα σύνολα, δεν έχουν πλέον τόση σημασία και δίνουν στο έργο μια αξιοθαύμαστη συνοχή. Οι απαραίτητες αλλαγές γίνονται με πολλούς τρόπους, με διαφοροποίηση του tempo, του τόνου ή και όλης της μουσικής, έτσι ώστε, όταν κλείνει ένα επεισόδιο, να ετοιμάζεται ταυτόχρονα ένα άλλο.
Πέρα από αυτά, η όπερα αυτή είναι πολύ σημαντική διότι οι πρωταγωνιστές του Mozart έχουν μια ιδιαίτερη υπόσταση χάρη στη μοναδική του ικανότητα να επινοεί μελωδίες, ορχηστρικά χρώματα και συνοδείες, αναδεικνύοντας ακόμη και μέσα από τα απλούστερα λόγια μια ποιητική διάσταση. Ακούγοντας, για παράδειγμα, την άρια της κόμισσας «Porgi amor, qualche ristoro» (Θεέ του έρωτα, δώσε μου ανακούφιση), διαπιστώνουμε ότι τα λόγια εκφράζουν τη δυστυχία της τη στιγμή που η μουσική του Mozart μεταδίδει σε τέτοιο βαθμό τον πόθο και την εγκατάλειψη που νιώθει και έτσι μέσα σε ελάχιστο χρόνο το έργο αποκτά μια νέα συναισθηματική διάσταση. Η πρώτη πράξη θα μπορούσε να θεωρηθεί μια πρώτης τάξεως κωμωδία, αλλά έπειτα από αυτό το σημείο διακρίνεται η σκιά της τραγωδίας πίσω από τη φάρσα. Η συγκεκριμένη όπερα είναι δημοφιλής περισσότερο από διακόσια χρόνια χάρη στην ευγλωττία και στην οικονομία των μέσων της.
Η παραγωγή των «Γάμων του Φίγκαρο» από την σπουδαία Κρατική Όπερα «Unter den Linden» του Βερολίνου, που μαγνητοσκοπημένη κυκλοφορεί στο DVD της Arthaus Muzik, έχει όλα τα στοιχεία μιας μεγάλης παραγωγής. Στη διανομή συναντά κανείς μερικούς από τους καλύτερους τραγουδιστές των ημερών μας, σε μία παράσταση που δικαιολογημένα είχε χαρακτηριστεί ένα «φεστιβάλ φωνών». Η σκηνοθεσία του έμπειρου Thomas Langhoff είναι λιτή, λειτουργική και άμεση. Ο Daniel Barenboim από το πόντιουμ συντονίζει με μοναδικό τρόπο την εξαιρετική ορχήστρα της όπερας και τους τραγουδιστές, δίνοντας ένα μοναδικό σε πιστότητα και ομοιογένεια ύφους αποτέλεσμα. Αν τέλος λάβουμε υπόψη την υψηλού επιπέδου ποιότητα ήχου και εικόνας, τότε έχουμε χωρίς αμφιβολία μια εξαιρετική κυκλοφορία της όπερας αυτής του Mozart.