Η διείσδυση του αδύνατου μέσα στη ρουτίνα του πραγματικού

37

Επιμέλεια: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΡΟΝΤΑΚΗΣ

«Η νύχτα της 10ης Μάη στην οδό Γκαίυ Λουσάκ έχει περιγραφεί πολλές φορές: άνθρωποι παρακολουθούσαν τα αμάξια τους να καίγονται χωρίς πολλούς συναισθηματισμούς, μερικοί έδιναν ακόμα και τα κλειδιά για να βοηθήσουν. Οι καπνιστές δέχονταν αδιαμαρτύρητα την έλλειψη καπνού και οι μανιακοί με τα αυτοκίνητα δεν διαμαρτύρονταν για την έλλειψη βενζίνης. Εχουμε ακούσει για νευρωτικούς που ξαφνικά θεραπεύτηκαν και ηρέμησαν. Ολα αυτά τα αγγίξαμε νιώθοντας καθημερινά το εορταστικό πνεύμα που ο Ρεϊμόν Αρόν [ακαδημαϊκός και αρθρογράφος] επέκρινε σαν καρναβάλι. Αλλά γιατί όχι; Ζήτω το καρναβάλι! Και επιτέλους τι το κακό μπορεί να έχει το καρναβάλι για μια κοινωνία που είναι παγιδευμένη μέσα στις διαβολικές περιστροφές και στις μεταμφιέσεις της εμπορευματικής ανταλλαγής»;

Με αυτά τα λόγια περιγράφουν τη νύχτα των οδοφραγμάτων στο κέντρο του Παρισιού δύο από τους πρωταγωνιστές της, ο Αλέν Κριβίν, ηγετικό στέλεχος της Ligue Communiste Revolutionnaire, και ο Ντανιέλ Μπενσαΐντ, καθηγητής Φιλοσοφίας σε παρισινό πανεπιστήμιο – και αναφερόμενοι σε όσους επιθυμούν να ξεχαστεί ο «γαλλικός Μάης» λένε πως «για τον ρεαλιστικό τρόπο σκέψης τους, ήμασταν τότε, και πάντα θα είμαστε ανεύθυνοι».

Οι ίδιοι δεν ανήκαν στην κατηγορία των φοιτητών που εκείνη τη βραδιά, στις 10 του Μάη, έτσι ξαφνικά ήλθαν σε επαφή με την εξέγερση. Γράφουν συγκεκριμένα: «γνωρίζαμε τι σημαίνει συσχετισμός δυνάμεων, τι σημαίνει ταξικός αγώνας καθώς και τον ρόλο της εργατικής τάξης σε αυτόν. Τα οδοφράγματα της 10ης Μαΐου ήταν σε μεγάλο βαθμό το αποτέλεσμα αυθόρμητης, μεταδοτικής και διάχυτης έμπνευσης που έκανε τις πέτρες του πεζοδρομίου να εκτινάσσονται ξαφνικά από το έδαφος, που δημιούργησε ανθρώπινες αλυσίδες για να τις μεταφέρουν, που έχτισε περίτεχνους προμαχώνες αντάξιους παλατιού, που έριξε δέντρα για να περιστοιχίσει το πανεπιστήμιο της Σορβόννης, από την οδό Γκέι Λουσάκ μέχρι την οδό Μουφτάρ και από την οδό Σουφλό μέχρι τη λεωφόρο Κλωντ Μπερνάρ, χωρίς να υπάρχει κανένα έτοιμο σχέδιο. Εμείς σε αυτή την έμπνευση συμμετείχαμε συνειδητά».

Στο δοκίμιο απολογισμού των όσων συνέβησαν τότε, που έγραψαν από κοινού είκοσι χρόνια αργότερα, το 1988, οι δύο πολιτικοί ακτιβιστές δηλώνοντας συνεχιστές των οραμάτων εκείνων των ημερών σημειώνουν ότι «στην πολιτική ο χρόνος δεν είναι ο μηχανικός, ομοιογενής και άδειος χρόνος του ημερολογίου. Εχουμε την ηλικία των πεποιθήσεων και των παθών μας, των αγώνων και των προδοσιών μας». Θεωρούν πως «στην ιστορία η σημασία τέτοιων γεγονότων ποτέ δεν προσδιορίζεται οριστικά» και «το παρόν πάντα ανακαλεί το παρελθόν, για να το επανεξετάσει, να επαναπροσδιορίσει το περιεχόμενό του, να πετάξει στο σκοτάδι ό,τι φωτιζόταν από τους προβολείς της σκηνής και να επανακτήσει ό,τι διέλαθε της προσοχής μας, να αναδιανείμει τους ρόλους μεταξύ των νικητών και των ηττημένων τού χτες». Αρα, «ο λόφος του 1968 είναι ακόμα ένα αλγεβρικό μέγεθος, μία εργασία σε εξέλιξη» και «σε μεγάλο βαθμό θα είναι ό,τι δημιουργήσουμε εμείς από αυτό σήμερα, αύριο και μεθαύριο».

Επιχειρώντας να απαντήσουν στο ερώτημα «τι ήταν ο Μάης» γράφουν:

«Τι έκανε τον Μάη (και, μιλώντας αυστηρά, τον Ιούνη) ένα “γεγονός”; Το βίαιο ξέσπασμα των φοιτητών; τα οδοφράγματα της οδού Γκαίυ Λουσάκ στο Παρίσι; Η πτήση του Ντε Γκωλ στο Μπάντεν-Μπάντεν; Η πυρπόληση του Χρηματιστηρίου; Οι συμφωνίες της Γκρενέλ ανάμεσα στους εργοδότες και τους εργάτες; Οι εκλογές του Ιούνη; Φυσικά όλα αυτά μαζί. Τι όμως ενώνει όλα αυτά τα γεγονότα, δίνοντας στο Μάη του 68 ξεχωριστή σημασία σε σχέση με τις θεαματικές διαδηλώσεις των γιαπωνέζων φοιτητών, τη σφαγή των μεξικανών φοιτητών στο Τλατελόλκο, ή τους αγώνες των εργατών στο “καυτό φθινόπωρο της Ιταλίας”; Τι με μια λέξη κάνει τα “γεγονότα του Μάη” τόσο ξεχωριστά που ακόμα και σήμερα, 20 χρόνια μετά, αξίζει να συζητάμε γι αυτά; Πολύ πιο ουσιαστικά: τι μπορεί, μέσα στο συνονθύλευμα της ιστορίας, να αναγνωριστεί σαν λαμπρό ιστορικό γεγονός; Ο Αύγουστος Μπλανκί, ο σπουδαίος επαναστάτης του 19ου αιώνα, θα απαντούσε: τα κρίσιμα σταυροδρόμια της ζωής, η διείσδυση του αδύνατου μέσα στη ρουτίνα του πραγματικού».

Διεκδικώντας το επαναστατικό πνεύμα των πυρπολημένων δρόμων, των πολύβουων αμφιθεάτρων, των κατειλημμένων εργοστασίων, μέλη τότε οι ίδιοι της Επαναστατικής Κομμουνιστικής Νεολαίας (JCR) και ένα χρόνο αργότερα, το 1969, ηγετικά στελέχη της Επαναστατικής Κομμουνιστικής Ενωσης (LCR), όπως και σήμερα, αντιστέκονται στην τεράστια επιχείρηση αναθεώρησης του εξεγερσιακού πνεύματος του 1968. Νιώθουν λοιπόν την ανάγκη να τονίσουν ότι:

«Η γενιά του 68 βρίσκεται τώρα [το 1988] στα καταθλιπτικά σαράντα. Οι περισσότεροι από αυτήν εξετάζουν πλέον με πάθος την ιστορία και τα προβλήματά της. Εχουν γίνει, πρώιμα, ιστορικοί. Κερδίζουν, ευημερούν, συλλογίζονται τις αναμνήσεις τους και κορδώνονται. Αλλά δεν περιμένουν πλέον τίποτα, είναι στεγνοί και οι γλώσσες τους κολλούν στους ουρανίσκους. (…) Πέρασε καιρός από τότε που νιώσαμε κάτι από κοινού με τους νεοφώτιστους, τους μεταμελημένους, τους αποστάτες όλων των τύπων…».

Σε τι έγκειται όμως η σημαντικότητα της εξέγερσης που σημάδεψε τη γαλλική ιστορία και επέδρασε αποφασιστικά στα κοινωνικά κινήματα αρκετών ευρωπαϊκών χωρών;

«Αυτό που κάνει τον Μάη του 68 πραγματικά σημαντικό, αληθινό γεγονός, δεν είναι τα οδοφράγματα γύρω από τη Σορβόννη ή το Οντεόν. Ούτε ο μικρόκοσμος της παριζιάνικης διανόησης που από τους δρόμους επέστρεψε στα σαλόνια της. Η διαφορά ανάμεσα στο κίνημα του Μάη και στα άλλα κινήματα διαμαρτυρίας έγκειται στη σύνδεση ανάμεσα στο φοιτητικό και το εργατικό κίνημα, στη μεγαλύτερη γενική απεργία της ιστορίας μας. Αυτό το τεράστιας σημασίας γεγονός απλώς έχει διαγραφεί από τα άθλια πορτρέτα όλων αυτών που σβήνουν τις φωτεινές και σκοτεινιάζουν τις φωτεινότερες εικόνες με την πλήξη των ιδεών τους».

Και οι Κριβίν και Μπενσαΐντ εξηγούν τη σημασία της γενικής απεργίας:

«Η γενική απεργία είναι κάτι εντελώς διαφορετικό από το απλό άθροισμα τοπικών απεργιών ή από μια εθνική ημέρα δράσης που παρατείνεται για ένα μήνα. Ξαφνικά ο σιδερένιος βρόχος της εκμετάλλευσης, η υποχρέωση να χτυπάς κάρτα κάθε μέρα, συντρίβονται. Τα είδωλα της καθημερινής ζωής διαλύονται: ο φετιχισμός του εμπορεύματος, ο φετιχισμός του χρήματος, ο φετιχισμός του κράτους. Οι σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων ανυψώνονται πάνω από τις σχέσεις μεταξύ των πραγμάτων που πριν κυριαρχούσαν πάνω τους. Για τούτο δεν υπάρχει ανάγκη να ψάξει κανείς περισσότερο για την αιτία της ξανα-ανακάλυψης των λέξεων, της επικοινωνίας και της κοινωνικότητας που βιώνονταν με κατάπληξη και μαγεία».

Εξέγερση, και μετά τι;

«Ημασταν μικρή οργάνωση μερικών εκατοντάδων μελών των οποίων ο μέσος όρος ηλικίας μόλις έφτανε το τότε επίσημο όριο ενηλικίωσης: 21 χρονών. Δεν χρειάζεται να εξηγήσουμε περισσότερο ότι τρέχοντας σαν τρελοί από μαζικές συναντήσεις σε διαδηλώσεις δεν είχαμε καθόλου χρόνο να σκεφτούμε πάνω στο ζήτημα της κυβέρνησης. Στα πανεπιστήμια, στην απεργία, στους δρόμους, μέσα στα μέτρια όρια των δυνάμεών μας, βρισκόμασταν σε δικό μας έδαφος. Η λύση στο κυβερνητικό πρόβλημα βρισκόταν σε άλλο επίπεδο, στο οποίο δεν μπορούσαμε να κάνουμε σχεδόν τίποτα. Το νιώθαμε αυτό, και ίσως είναι αυτό το συναίσθημα που εξέθρεψε την αηδία πολλών ακτιβιστών του Μάη απέναντι σε κάθε τι που έμοιαζε με τους πολιτικούς, τους θεσμούς, την επαγγελματική πολιτική κ.ά. Ταυτόχρονα ο ελευθεριακός τόνος του κινήματος εξέφραζε αυτή την αδυναμία και την υστέρηση που είχε».

———————-
Τα αποσπάσματα προέρχονται από το κείμενο «Εμείς είμαστε οι κληρονόμοι του 68» των Αλέν Κριβίν και Ντανιέλ Μπενσαΐντ, που περιλαμβάνεται στη συλλογή Η Γαλλική Επανάσταση του 1968, εκδόσεις Εργατική Πάλη, Αθήνα, 2005.

Newsroom ΑΛΤΕΡ ΕΓΚΟ