Art of Singing, The – Κριτική

Το DVD που θα παρουσιάσουμε αυτόν το μήνα δεν ανήκει στην κατηγορία εκείνων που ξεχωρίζουν για τον εντυπωσιακό ήχο και την εικόνα τους. Αντίθετα, θα απογοητεύσει όσους επιλέγουν τα μουσικά DVD για το σύστημα του οικιακού κινηματογράφου τους με γνώμονα τα παραπάνω κριτήρια. Το συγκεκριμένο DVD αποτελεί μια σημαντικότατη -κατά τη γνώμη μας-, ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα κυκλοφορία, αφού περιέχει μοναδικές ηχογραφήσεις πολλών από τους θρυλικούς τραγουδιστές όπερας του εικοστού αιώνα σε σπάνιες, ως επί το πλείστον, κινηματογραφικές λήψεις. Πρόκειται δηλαδή περισσότερο για ένα ντοκιμαντέρ μέσα από τα πλάνα του οποίου ξετυλίγεται η ιστορία της όπερας, όπως αυτή γράφτηκε από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα.
Ήδη από την πρώτη περίοδο εμφάνισης και διάδοσης του βωβού κινηματογράφου φάνηκε μια τάση να περιληφθούν ανάμεσα στους πρωταγωνιστές και οι αστέρες της όπερας της εποχής. Αυτό συνέβη για πολλούς λόγους. Κατ΄ αρχάς, η όπερα ως θεατρικό είδος είχε πολλά κοινά με τον τρόπο που οι πρώτοι ηθοποιοί έπαιζαν στις ταινίες του βωβού κινηματογράφου -η έλλειψη ήχου τούς υποχρέωνε να υπερβάλουν σε κινήσεις και εκφράσεις ακριβώς όπως και οι τραγουδιστές της όπερας υπερέβαλαν (και ακόμα υπερβάλλουν) στην προσπάθειά τους να μεταδώσουν στο κοινό ενός μεγάλου πολλές φορές θεάτρου τα συναισθήματα και τις καταστάσεις που διαδραματίζονται στο έργο, το οποίο πολλές φορές είναι γραμμένο σε γλώσσα διαφορετική από αυτήν που μιλά και καταλαβαίνει το ακροατήριο. Ένας άλλος λόγος για τη συμμετοχή τραγουδιστών της όπερας σε κινηματογραφικές παραγωγές ήταν και η μεγάλη απήχηση που είχαν οι συγκεκριμένοι καλλιτέχνες στο ευρύ κοινό, γεγονός σημαντικό για την εμπορική επιτυχία μια ταινίας. Ειδικά τη δεκαετία του 1920 στην Αμερική η όπερα ήταν πολύ διαδεδομένη και αγαπητή στην ανερχόμενη αστική τάξη. Σε αυτό συνέβαλαν ο φωνόγραφος και το γραμμόφωνο, αφού για πρώτη φορά στην ιστορία οι φίλοι της όπερας μπορούσαν να έχουν στο σπίτι τους ηχογραφήσεις των αγαπημένων τους ερμηνευτών. Το φαινόμενο αυτό δεν σταμάτησε βέβαια με την εμφάνιση του ομιλούντος κινηματογράφου· δεδομένης της απήχησης που οι αστέρες της όπερας είχαν στο κοινό, συνεχίστηκε και στα επόμενα χρόνια και φάσεις της έβδομης τέχνης.
Ο πρώτος μεγάλος τραγουδιστής της όπερας που έπαιξε σε βωβή ταινία ήταν ο Enrico Caruso. Ένα απόσπασμα της ταινίας ‘My Italian Cousin’ που γυρίστηκε το 1919 περιλαμβάνεται στο παρόν DVD. Άλλος μεγάλος τενόρος των αρχών του εικοστού αιώνα ήταν ο Giovanni Martinelli, ο οποίος υπήρξε μέλος της Metropolitan Opera επί τριάντα χρόνια. Ο Martinelli μιλά για την περίοδο εκείνη και τον ακούμε στην άρια ‘Celeste Aida’ και την καντσονέτα ‘Torna a Surriento’, σε εγγραφές του 1930 και 1931. Τραγουδιστές που άφησαν ανεξίτηλα σημάδια με το πέρασμά τους στη μουσική σκηνή των αρχών του εικοστού αιώνα είναι ο Beniamino Gigli, ο Tito Schipa, ο Giuseppe De Luca και ο μεγάλος Ρώσος μπάσος Fyodor Chaliapin σε λήψεις που πραγματοποιήθηκαν πριν από το 1930. Συνεχίζοντας με χρονολογική σειρά την αναφορά μας στα ‘ιερά τέρατα’ της όπερας συναντάμε τη σοπράνο Luisa Tetrazzini, τη μετζοσοπράνο Conchita Supervia σε μια εκπληκτική ερμηνεία της άριας της Musetta από την ‘Boheme’ του Puccini όπως είχε περιληφθεί στην ταινία ‘Evensong’ του 1934, τη Rosa Ponselle να μιλά και να ερμηνεύει αποσπάσματα από την Carmen. Επίσης, τον τενόρο Richard Tauber να υποδύεται τον Schubert και να ερμηνεύει τη γνωστή ‘Σερενάτα’ στην ταινία ‘Lilac Time’ ή την περίφημη βαγκνερική σοπράνο Kirsten Flagstad στο ‘Hojotoho!’ από τη «Βαλκυρία» του Richard Wagner όπως παρουσιάστηκε στην ταινία του 1938 ‘The Big Broadcast’. Άλλοι έξοχοι τραγουδιστές του παρελθόντος είναι οι Lawrence Tibbett, Rise Stevens, Lauritz Melchior, Ezio Pinza, Jussi Bjorling και Renata Tebaldi, Victoria de los Angeles, Joan Sutherland, Leontyne Price, καθώς και ο Boris Christoff, ο οποίος μαζί με το ‘δικό μας’ Νίκο Μοσχονά ερμηνεύει ένα έξοχο απόσπασμα από τον Boris Godunov. Επιπλέον, βρίσκουμε τους Magda Olivero, Fritz Wunderlich, Jon Vickers, Franco Corelli, Giuseppe di Stefano και τη Μαρία Κάλλας στο περίφημο απόσπασμα από την Tosca με τον Tito Gobbi και σε ένα απόσπασμα από την «Traviata» μαζί με τον τενόρο Alfredo Kraus.
Τα αποσπάσματα που περιλαμβάνονται στο εν λόγω DVD συνοδεύονται από σχόλια και συνεντεύξεις σημαντικών προσωπικοτήτων της όπερας, όπως οι Thomas Hampson, Nicola Rescigno κ.ά. Υπάρχουν ακόμα αφηγήσεις των ίδιων των καλλιτεχνών, που παρέχουν σημαντικές πληροφορίες τόσο για τις διάφορες περιόδους που έγιναν τα γυρίσματα όσο και για τους ερμηνευτές.
Η αίσθηση που έχει κανείς από αυτό το DVD είναι ότι πρόκειται για ένα μοναδικό και συναρπαστικό ντοκουμέντο, το οποίο μας φέρνει σε επαφή με την εποχή που η όπερα, η μουσική και η τέχνη λειτουργούσαν διαφορετικά, με άλλους ρυθμούς. Ένα ντοκουμέντο που μας φέρνει κοντά σε θρυλικούς καλλιτέχνες του παρελθόντος, οι οποίοι δεν υπάρχουν πια -έχουν αφήσει ένα μεγάλο και δυσαναπλήρωτο κενό. Σίγουρα αποτελεί μια μεγάλης αξίας κυκλοφορία που δε θα έπρεπε να λείπει από τη συλλογή κανενός φίλου της όπερας αλλά και της κλασικής μουσικής γενικότερα.