FAIR PAY: Καταρρίπτοντας τις έμφυλες μισθολογικές διακρίσεις για την επίτευξη διαφάνειας και ισότητας στις αμοιβές

Η συζήτηση για το μισθολογικό χάσμα ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες ακούγεται όλο και εντονότερα στο δημόσιο διάλογο, όχι μόνο ως ζήτημα ισότητας, αλλά και ως δείκτης ωριμότητας και λειτουργικότητας της αγοράς εργασίας. Παρά την άνοδο των μισθών και τη σχετική σταθερότητα της απασχόλησης, η «ψαλίδα» στις αποδοχές συνεχίζει να υπάρχει, λειτουργώντας ως υπενθύμιση πως η οικονομική ανάπτυξη δεν κατανέμεται ισότιμα. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το χάσμα στις αμοιβές διαμορφώθηκε το 2022 και το 2024 στο 13,4%, ενώ το 2023 ήταν 13,6%, επιβεβαιώνοντας πως ακόμη και για την ίδια εργασία, οι γυναίκες πληρώνονται περίπου 13% λιγότερο από τους άνδρες.

Το μισθολογικό χάσμα δεν περιορίζεται μόνο σε ποσοστά και μισθούς, αλλά αφήνει ένα αρνητικό «αποτύπωμα» δεκαετιών, αφού οι χαμηλότερες αποδοχές συνεπάγονται με μικρότερες εισφορές και τελικά με χαμηλότερες συντάξεις. Συγκεκριμένα, οι γυναίκες στην Ελλάδα λαμβάνουν κατά μέσο όρο 23,8% λιγότερη σύνταξη σε σχέση με τους άνδρες. Επιπλέον, συνδέεται με μεγαλύτερη συχνότητα μερικής απασχόλησης, διακοπές καριέρας λόγω μητρότητας και φροντίδας για την οικογένεια, αλλά και με διαστήματα εργασιακής αστάθειας. Όλοι αυτοί οι παράγοντες συσσωρεύουν διαφορές που δεν φαίνονται άμεσα, όμως καθορίζουν την επαγγελματική πορεία πολλών γυναικών.

Αν και η αρχή της ίσης αμοιβής για ίση εργασία, που θεσπίστηκε από τη Συνθήκη της Ρώμης και ενσωματώθηκε στο ελληνικό Σύνταγμα, ισχύει από το 1957, το μισθολογικό χάσμα επιμένει, αθόρυβα αλλά με συνέπεια, αποκαλύπτοντας πως η ισότητα δεν είναι μόνο θέμα νόμου, αλλά και πρακτικών, κουλτούρας και καθημερινών επιλογών στην εργασία. Συνεπώς, για να «γεφυρωθεί» το χάσμα, δεν αρκεί να κοιτάμε αριθμούς ή να αποδίδουμε τα πάντα στο φύλο. Υπάρχουν πολλοί «αόρατοι μηχανισμοί», οικονομικοί και κοινωνικοί λόγοι που καθορίζουν ποιοι σταδιοδρομούν και ποιοι αναλαμβάνουν τη φροντίδα της οικογένειας.

Κατανοώντας σε βάθος αυτούς τους μηχανισμούς, μόνο τότε μπορούμε να διαμορφώσουμε πολιτικές και να αναπτύξουμε εργαλεία που αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τις αιτίες της ανισότητας και όχι μόνο τα συμπτώματά της. Και το έργο FAIR PAY, που προωθεί την ισότητα και τη διαφάνεια, επιδιώκει να εξαλείψει το μισθολογικό χάσμα και να βάλει τις βάσεις για μια πιο δίκαιη αγορά εργασίας.

Οι «αόρατοι» μηχανισμοί που ενισχύουν τις έμφυλες ανισότητες

Τελικά, τι κρύβεται πίσω από το μισθολογικό χάσμα; Γιατί, ακόμη κι όταν οι μισθοί για την ίδια εργασία φαίνονται ίσοι, οι γυναίκες μένουν πίσω; Η απάντηση δεν βρίσκεται στο φύλο ως βιολογικό δεδομένο, αλλά στους μηχανισμούς που επηρεάζουν την επαγγελματική διαδρομή των γυναικών. Καθοριστικό ρόλο παίζει η μητρότητα, η εγκυμοσύνη, η γέννηση και κυρίως η μετέπειτα φροντίδα των παιδιών που κατανέμεται άνισα. Κάπως έτσι, πολλές γυναίκες διακόπτουν προσωρινά την εργασία τους, οδηγούνται σε μερική απασχόληση ή σε πιο ευέλικτες, αλλά χαμηλότερα αμειβόμενες θέσεις, προκειμένου να ανταποκριθούν στις οικογενειακές υποχρεώσεις.

Η μερική απασχόληση, τα διαστήματα ανεργίας ή εργασιακής αστάθειας και οι περιορισμένες ευκαιρίες εξέλιξης μειώνουν αναπόφευκτα το συνολικό εισόδημα και τις μελλοντικές απολαβές. Την ίδια στιγμή, η αγορά εργασίας παραμένει διαχωρισμένη, με τις γυναίκες να απασχολούνται συχνότερα σε κλάδους χαμηλά αμοιβόμενους, όπως η φροντίδα και η εκπαίδευση, ενώ εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται σε υψηλόβαθμες και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις. Μάλιστα, σε αυτή την κατάσταση προστίθενται στερεότυπα και έμμεσες διακρίσεις που παρατηρούμε πως υποτιμούν την αξία της γυναικείας εργασίας.

Όπως καταλαβαίνουμε, λοιπόν, δεν πρόκειται για μια ανεξήγητη απόκλιση, αλλά για μία αλυσίδα κοινωνικών και οικονομικών παραγόντων που διευρύνει την απόσταση και το χάσμα με την πάροδο του χρόνου. Και μόνο κατανοώντας αυτούς τους αόρατους μηχανισμούς, τη δομή και τη δύναμη την αλυσίδας, μπορούμε να παρέμβουμε ουσιαστικά και αποτελεσματικά, στοχεύοντας στις βαθύτερες ρίζες της ανισότητας.

 Πώς το FAIR PAY διαμορφώνει μία πιο ισότιμη και ώριμη αγορά εργασίας

Λύση σε αυτή την ανάγκη έρχεται να δώσει η Ευρωπαϊκή Οδηγία (ΕΕ) 2023/970, γνωστή ως “Pay Transparency Directive”, η οποία θεσπίστηκε στις 10 Μαΐου 2023 με σκοπό να ενισχύσει την αρχή της ίσης αμοιβής μεταξύ ανδρών και γυναικών για ίδια εργασία. Η Οδηγία εισάγει συγκεκριμένες υποχρεώσεις διαφάνειας πριν και κατά τη διάρκεια της απασχόλησης εκ μέρους των εργοδοτών, απαγορεύει την ερώτηση για τις αποδοχές των υποψηφίων, ενώ προβλέπει αντικειμενικά, ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια αξιολόγησης στο πλαίσιο της εργασίας.

Επίσης, θεσμοθετεί το δικαίωμα ενημέρωσης των εργαζομένων για τα επίπεδα αμοιβών, καθώς και την υποχρέωση υποβολής στοιχείων για το μισθολογικό χάσμα σε επιχειρήσεις με συγκεκριμένο αριθμό εργαζομένων, με πρόβλεψη κυρώσεων αλλά και αποζημίωσης των εργαζομένων σε περίπτωση παραβίασης. Τα κράτη-μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, οφείλουν να την ενσωματώσουν στο εθνικό δίκαιο έως τις 7 Ιουνίου 2026.

Σε αυτό το πλαίσιο, το έργο “FAIR PAY-Pioneering equal and transparent pay initiatives” συμβάλλει έμπρακτα στην εξάλειψη του Gender pay gap και στην αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτιών του, με σκοπό την επίτευξη της διαφάνειας των αμοιβών στον κόσμο της εργασίας στην Ελλάδα, προωθώντας τους στόχους της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2023/970. Πιο αναλυτικά, το έργο έχει ήδη προχωρήσει σε πιλοτική δοκιμή της εφαρμογής βασικών διατάξεων της Οδηγίας, εντοπίζοντας στην πράξη τις προκλήσεις που μπορεί να αντιμετωπίσουν οι επιχειρήσεις πριν η Ελλάδα θέσει σε ισχύ το νέο θεσμικό πλαίσιο.

Πώς επιτυγχάνεται αυτό; Με πρακτικά βήματα που οδηγούν όλο και πιο κοντά στους κύριους στόχους του προγράμματος. Το FAIR PAY συγκεντρώνει και αναδεικνύει καλές πρακτικές από την Ελλάδα και το εξωτερικό, μετατρέποντάς τες σε πολύτιμα εργαλεία για τις επιχειρήσεις, δηλαδή οδηγούς, μεθοδολογίες και λίστες ελέγχου που βοηθούν να διαπιστωθεί αν πράγματι τηρείται η αρχή «ίση αμοιβή για την ίδια ή ισότιμη εργασία».

Επίσης στηρίζει την ανάπτυξη έγκυρων συστημάτων αξιολόγησης και ταξινόμησης θέσεων εργασίας που είναι ουδέτερα ως προς το φύλο, ώστε η αμοιβή να βασίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια και όχι σε στερεότυπα. Παράλληλα, μέσα από εκπαιδευτικές δράσεις, σεμινάρια και ανταλλαγή εμπειριών, ενισχύει τις δεξιότητες εργοδοτών, στελεχών ανθρώπινου δυναμικού, επιχειρηματικών φορέων και εργαζομένων, ώστε η μισθολογική διαφάνεια να μην είναι απλώς μια νομική υποχρέωση, αλλά μία συνειδητή επιλογή ενός οργανισμού.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην ευαισθητοποίηση, στην ανάδειξη των οφελών που προκύπτουν από ένα περιβάλλον εργασίας ουδέτερο ως προς το φύλο. Διότι, η διαφάνεια στις αμοιβές δεν ενισχύει μόνο την ισότητα, ενισχύει την εμπιστοσύνη, τη δέσμευση και τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων. Συνεπώς, το FAIR PAY δεν περιορίζεται στο να «μετρήσει» το χάσμα, αλλά φιλοδοξεί να συμμετέχει στην δημιουργία ενός πιο δίκαιου και φιλικού εργασιακού περιβάλλοντος, για μία πιο ισότιμη και ώριμη αγορά εργασίας.

Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί, το χάσμα παραμένει. Η ανισότητα στις αμοιβές είναι αόρατη αλλά υπαρκτή, ένα εμπόδιο που φρενάρει την ισότητα και την ανάπτυξη. Το έργο FAIR PAY που υλοποιείται με συντονιστή φορέα τη Γενική Γραμματεία Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΓΓΙΑΔ) και εταίρους το Κέντρο Ερευνών για Θέματα Ισότητας (ΚΕΘΙ), το WHEN Equity, Empowerment, Change, και τον Σύνδεσμο Επιχειρηματιών Ελλάδας (ΣΕΓΕ), με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέσω του Προγράμματος «Πολίτες, Ισότητα, Δικαιώματα και Αξίες» (CERV), προσφέρει τα εργαλεία, τη γνώση και τις πρακτικές για να σπάσει τον κύκλο αδικίας και να μετουσιώσει τη διαφάνεια σε πραγματική ισότητα στον εργασιακό χώρο.