6 Φεβρουαρίου 2026: Η ημερομηνία που κανείς δεν προσέxει, αλλά ξαναβάζει τον κόσμο στον εφιάλτη

Μέχρι σήμερα το ρητό «φοβάται ο Γιάννης το θεριό και το θεριό τον Γιάννη» ήταν αυτό που για σχεδόν 55 χρόνια κρατούσε τα δύο μεγαλύτερα πυρηνικά οπλοστάσια του πλανήτη «κοιμισμένα» και επομένως ακίνδυνα. Δυστυχώς, όμως, όπως προειδοποιεί ο Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας Μάικλ Κλαρ αυτές οι ανέμελες μέρες θα έφτασαν στο τέλος τους τα μεσάνυχτα της 5ης Φεβρουαρίου.

Πριν μισό αιώνα, δηλαδή στο αποκορύφωμα του Ψυχρού Πολέμου, ΗΠΑ και η ΕΣΣΔ κατείχαν από κοινού 47.000 πυρηνικές κεφαλές, αρκετές για να εξοντώσουν κάθε μορφή ζωής στη Γη πολλές φορές.

Έτσι ξεκίνησαν τις διαπραγματεύσεις τον Νοέμβριο του 1969 που οδήγησαν στην πρώτη συμφωνία περιορισμού πυρηνικών όπλων, τη SALT I, τον Μάιο του 1972. Ακολούθησε τον Ιούνιο του 1979 η SALT II (δίχως να επικυρωθεί από τη Γερουσία των ΗΠΑ) και δύο Συνθήκες Μείωσης Στρατηγικών Όπλων (START I και START II), το 1991 και το 1993 αντίστοιχα.

Κάθε μία από αυτές τις συνθήκες μείωσε τον αριθμό των ανεπτυγμένων πυρηνικών κεφαλών στους διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους, τους βαλλιστικούς πυραύλους που εκτοξεύονται από υποβρύχια και τα βομβαρδιστικά μεγάλου βεληνεκούς των ΗΠΑ και της ΕΣΣΔ.

Χάρη σε αυτές τις συμφωνίες, τα παγκόσμια πυρηνικά οπλοστάσια είχαν μειωθεί σημαντικά και ότι οι δύο μεγάλες πυρηνικές δυνάμεις δεσμεύονταν νομικά, συμπεριλαμβανομένων αμοιβαίων επιθεωρήσεων των οπλοστασίων τους, με σκοπό τη μείωση του κινδύνου ακούσιου ή τυχαίου πυρηνικού πολέμου.

Μέχρι σήμερα ισχύει θεωρητικά η Νέα Συνθήκη Μείωσης Στρατηγικών Όπλων (New START) που συμφωνήθηκε το 2010 από τον πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα και τον Ρώσο πρόεδρο Ντμίτρι Μεντβέντεφ, η οποία περιόριζε τον αριθμό των ανεπτυγμένων πυρηνικών κεφαλών στις 1.550 για κάθε πλευρά. Βέβαια, απέχει πολύ από το όριο των 6.000 κεφαλών ανά πλευρά που ίσχυε με τη START I.

Ωστόσο αυτή λήγει στις 5 Φεβρουαρίου 2026 και όπως λέει ο Κλαρ, αυτή τη φορά, καμία από τις δύο πλευρές δεν έχει δείξει την παραμικρή διάθεση να διαπραγματευτεί νέα παράταση, αν και ο Βλαντιμίρ Πούτιν προτείνει μια εθελοντική έστω συνέχιση των ορίων της New START.

Το εντυπωσιακό όμως είναι πως ακόμα ακόμη και ενώ τηρούσαν τα όρια της New START για 1.550 ανεπτυγμένες πυρηνικές κεφαλές, «τόσο η Ρωσία όσο και οι ΗΠΑ είχαν προχωρήσει σε περίπλοκα και δαπανηρά βήματα για να ενισχύσουν την καταστροφική ισχύ των οπλοστασίων τους, αντικαθιστώντας παλαιότερους, λιγότερο ικανούς διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους, βαλλιστικούς πυραύλους υποβρυχίων και πυρηνικά βομβαρδιστικά με νεότερα, ακόμη πιο ικανά συστήματα» λέει ο επιστήμονας σε ανάλυσή του στο Tomdispatch.

Έτσι, όπως προσθέτει ο Κλαρ, κάθε πλευρά γινόταν ήδη καλύτερα εξοπλισμένη για να προκαλέσει δυνητικά καταστροφική ζημιά στις πυρηνικές δυνάμεις ανταπόδοσης του αντιπάλου της, καθιστώντας ένα πρώτο πλήγμα λιγότερο αδιανόητο και αυξάνοντας έτσι τον κίνδυνο απότομης κλιμάκωσης σε μια κρίση.

Ακόμα και τα όρια που έθετε η New Start αρκούσαν για να διαλυθεί ολόκληρος ο πλανήτης.

Τα υπερόπλα Ρωσίας και ΗΠΑ

Σήμερα, η Ρωσία διαθέτει 333 διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους. Διαθέτει επίσης 192 βαλλιστικούς πυραύλους υποβρυχίων σε 12 υποβρύχια που φέρουν πυραύλους, καθώς και 67 στρατηγικά βομβαρδιστικά, καθένα από τα οποία μπορεί να εκτοξεύσει πολλαπλούς πυρηνικούς πυραύλους.

Αν και αυτά τα συστήματα δεν φέρουν πάνω από 1.550 πυρηνικές όπως ορίζει η συνθήκη New START. Ωστόσο, πολλοί από τους χερσαίους και θαλάσσιους βαλλιστικούς πυραύλους της Ρωσίας είναι εξοπλισμένοι με MIRV (δηλαδή μπορούν να μεταφέρουν πολλαπλές ανεξάρτητα στοχευόμενες κεφαλές), αλλά δεν είναι πλήρως φορτωμένοι και, επομένως, θα μπορούσαν να φέρουν επιπλέον κεφαλές εάν λαμβανόταν ποτέ σχετική απόφαση.

Δεδομένου ότι η Ρωσία διαθέτει έως και 2.600 πυρηνικές κεφαλές σε αποθήκευση, θα μπορούσε να αυξήσει γρήγορα τον αριθμό των ανεπτυγμένων πυρηνικών όπλων που διαθέτει, αρχής γενομένης από τις 6 Φεβρουαρίου 2026.

Επιπλέον η Ρωσία επιθυμεί να ενισχύσει τις καταστροφικές δυνατότητες του στρατηγικού της όπως με τη Poseidon, μια γιγαντιαία πυρηνική τορπίλη με πυρηνική πρόωση και διηπειρωτικό βεληνεκές, που θα μεταφέρεται από μια νέα κλάση υποβρυχίων, το Belgorod.

Ένα άλλο νέο όπλο, το υπερηχητικό ανεμόπτερο Avangard, εγκαθίσταται σε ορισμένους από τους υπάρχοντες διηπειρωτικούς πυραύλους SS-19. Αφού εκτοξευθεί στο διάστημα από τον SS-19, το Avangard θα μπορεί να διανύσει άλλα 2.000 μίλια, «γλιστρώντας» κατά μήκος του ανώτερου στρώματος της ατμόσφαιρας και αποφεύγοντας τα περισσότερα ραντάρ εντοπισμού πυραύλων.

Τα αμερικανικά πυρηνικά

Όπως και η Ρωσία, οι ΗΠΑ διατηρούν μια «τριάδα» πυρηνικών συστημάτων παράδοσης τα οποία αναβαθμίζονται τώρα με νέες κεφαλές, με εκτιμώμενο κόστος για τα επόμενα 25 χρόνια περίπου 1,5 τρισεκατομμύρια δολάρια.

Η υφιστάμενη, περιορισμένη από τη New START, αμερικανική πυρηνική τριάδα αποτελείται από 400 διηπειρωτικούς πυραύλους Minuteman-III εγκατεστημένους σε σιλό, 240 πυραύλους Trident-II που μεταφέρονται από 14 υποβρύχια κλάσης Ohio και 96 στρατηγικά βομβαρδιστικά οπλισμένα με διάφορες βόμβες βαρύτητας και πυραύλους κρουζ που εκτοξεύονται από αέρος. Σύμφωνα με τα τρέχοντα σχέδια, οι Minuteman-III θα αντικατασταθούν από τους διηπειρωτικούς πυραύλους Sentinel, τα υποβρύχια κλάσης Ohio από υποβρύχια κλάσης Columbia και τα B-2 και B-52 από το νέο βομβαρδιστικό B-21 Raider. Κάθε ένα από αυτά τα νέα συστήματα ενσωματώνει σημαντικά χαρακτηριστικά — μεγαλύτερη ακρίβεια, αυξημένη δυσκολία εντοπισμού, βελτιωμένα ηλεκτρονικά — που τα καθιστούν ακόμη πιο χρήσιμα ως όπλα πρώτου πλήγματος, εάν ποτέ ληφθεί μια τέτοια απόφαση.

Όταν ξεκίνησε, το αμερικανικό πρόγραμμα πυρηνικού εκσυγχρονισμού αναμενόταν να τηρήσει το όριο της New START των 1.550 ανεπτυγμένων πυρηνικών κεφαλών. Μετά τις 5 Φεβρουαρίου, όμως, οι ΗΠΑ δεν θα έχουν καμία νομική υποχρέωση να το πράξουν.

Εν ολίγοις, μετά τη λήξη της συμφωνίας New START, ούτε η Ρωσία ούτε οι ΗΠΑ θα είναι υποχρεωμένες να περιορίζουν τον αριθμό των πυρηνικών κεφαλών στα στρατηγικά τους συστήματα παράδοσης, γεγονός που ενδέχεται να πυροδοτήσει έναν νέο παγκόσμιο πυρηνικό εξοπλιστικό αγώνα χωρίς ορατά όρια και με διαρκώς αυξανόμενο κίνδυνο απότομης πυρηνικής κλιμάκωσης. Το αν θα επιλέξουν να το πράξουν θα εξαρτηθεί από το πολιτικό περιβάλλον και στις δύο χώρες, τις διμερείς τους σχέσεις, καθώς και από τις αντιλήψεις των ελίτ στην Ουάσιγκτον και τη Μόσχα σχετικά με την πυρηνική ενίσχυση της Κίνας.

Τέλος εποχής

Πολλοί στις ΗΠΑ πιέζουν το πρόεδρο Τραμπ να αποδεχθεί την πρόταση του Βλαντίμιρ Πούτιν και να συμφωνήσει σε μια εθελοντική συνέχιση των ορίων της New START μετά τις 5 Φεβρουαρίου. «Κάθε απόφαση εγκατάλειψης αυτών των ορίων, υποστηρίζουν, θα προσέθετε μόνο εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια στον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό, σε μια περίοδο που άλλες προτεραιότητες συμπιέζονται. Μια τέτοια απόφαση θα προκαλούσε επίσης αναμφίβολα αντίστοιχες κινήσεις από τη Ρωσία και την Κίνα. Το αποτέλεσμα θα ήταν ένας ανεξέλεγκτος εξοπλιστικός αγώνας και ένας αυξανόμενος κίνδυνος πυρηνικής εξόντωσης» λέει ο πολιτικός επιστήμονας.

Ωστόσο, προειδοποιεί πως ακόμη κι αν η Ουάσιγκτον και η Μόσχα συμφωνούσαν σε μια μονοετή εθελοντική παράταση της New START, καθεμία από τις δύο θα ήταν ελεύθερη να αποχωρήσει από αυτήν οποιαδήποτε στιγμή. «Υπό αυτή την έννοια, η 6η Φεβρουαρίου είναι πιθανό να μας εισαγάγει σε μια νέα εποχή -όχι ανόμοια με τα πρώτα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου- κατά την οποία οι μεγάλες δυνάμεις θα είναι έτοιμες να αυξήσουν τις πυρηνικές τους πολεμικές δυνατότητες χωρίς κανέναν επίσημο περιορισμό».