Ένα αναπάντεχο ρεκόρ: Ο κόσμος μετράει 8 χρόνια από την τελευταια πυρηνική έκρηξη – Πόσο θα κρατήσει;

Η μεταπολεμική διεθνής τάξη μπορεί να καταρρέει και το διεθνές δίκαιο να μοιάζει όλο και περισσότερο με φαντασίωση, αλλά μόλις περάσαμε ένα αξιοσημείωτο ορόσημο για την παγκόσμια ειρήνη και σταθερότητα:  

Από αυτόν τον μήνα, ο κόσμος έχει περάσει το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα χωρίς πυρηνική έκρηξη από την αρχή της ατομικής εποχής, πριν από περισσότερα από 80 χρόνια. 

Η τελευταία πυρηνική δοκιμή πραγματοποιήθηκε στη Βόρεια Κορέα στις 3 Σεπτεμβρίου 2017. 

 Η προηγούμενη μεγαλύτερη περίοδος χωρίς ενεργοποίηση ήταν μεταξύ 30 Μαΐου 1998, όταν το Πακιστάν πραγματοποίησε την τελευταία του δοκιμή, και 9 Οκτωβρίου 2006, όταν η Βόρεια Κορέα πραγματοποίησε την πρώτη της δοκιμή. 

Σύμφωνα με το Vox, φτάσαμε στο νέο ρεκόρ στις 14 Ιανουαρίου και τώρα είμαστε σε οκτώ χρόνια, τέσσερις μήνες και 22 ημέρες. 

Early nuclear test at Nevada Test Site, November 1951. pic.twitter.com/dcBejsSwsn

— Historic Hub (@HistoricHub) April 28, 2023

Η πυρηνική εποχή και ένας κόσμος στις φλόγες 

Αν και έχουν χρησιμοποιηθεί μόνο δύο φορές σε πόλεμο από τη δημιουργία τους το 1945, ο Dylan Spaulding της Ένωσης Επιστημόνων για την Προστασία του Περιβάλλοντος (Union of Concerned Scientists) σημείωσε σε μια πρόσφατη ανάρτηση στο blog του ότι «τουλάχιστον οκτώ χώρες έχουν πυροδοτήσει περισσότερα από 2.000 πυρηνικά όπλα» όλα αυτά τα χρόνια, όλα σε δοκιμές. 

Είναι δύσκολο για τους ανθρώπους σήμερα να φανταστούν πόσο συχνές ήταν οι πυρηνικές εκρήξεις τις πρώτες δεκαετίες μετά το Χιροσίμα.  

Στο αποκορύφωμα της εποχής των δοκιμών, στα τέλη της δεκαετίας του 1950 και στις αρχές της δεκαετίας του 1960, πραγματοποιούνταν δεκάδες πυρηνικές δοκιμές κάθε χρόνο.  

Οι περισσότερες από αυτές τις δοκιμές γίνονταν πάνω από το έδαφος, με χαρακτηριστικό σημάδι τα εμβληματικά «μανιτάρια». 

Οι εκρήξεις ήταν το ορατό σημάδι των αυξανόμενων φόβων ενός πυρηνικού πολέμου που θα έθετε τέλος στον πολιτισμό, ο οποίος μερικές φορές φαινόταν όχι μόνο πιθανός αλλά και αναπόφευκτος.  

Ο πυρηνικός πόλεμος ήταν ένα κυρίαρχο και πάντα παρόν θέμα στην παγκόσμια πολιτική, μια πραγματικότητα που, παρά τη γεωπολιτική αστάθεια της εποχής μας, οι περισσότεροι άνθρωποι που ζουν σήμερα δεν έχουν βιώσει ποτέ. 

Εκτός από το ότι αποτελούν προκλητικές και αποσταθεροποιητικές πολιτικές πράξεις, αυτές οι δοκιμές συνδέονται εδώ και δεκαετίες με αυξημένα ποσοστά καρκίνου, αυτοάνοσων διαταραχών και άλλων προβλημάτων υγείας μεταξύ των «downwinders» που ζουν κοντά σε χώρους δοκιμών. 

Οι επιπτώσεις μπορεί να είναι ευρύτερες: μια έκθεση που δημοσιεύθηκε αυτή την εβδομάδα από τη ΜΚΟ Norwegian People’s Aid εκτιμά ότι οι πυρηνικές δοκιμές μπορεί να έχουν προκαλέσει έως και 4 εκατομμύρια πρόωρους θανάτους από καρκίνο και άλλες παθήσεις. 

Το πρώτο βήμα 

Εν μέρει λόγω του αυξανόμενου φόβου για τις ραδιενεργές επιπτώσεις αυτών των εκρήξεων, ο κόσμος άρχισε σταδιακά να καταργεί τις δοκιμές, ξεκινώντας με τη Συνθήκη για τη Μερική Απαγόρευση των Πυρηνικών Δοκιμών του 1963, η οποία απαγόρευε τις εκρήξεις πάνω από το έδαφος.  

«Sunset» thermonuclear test, 1 Megaton, air burst 1500 m, Christmas Island, 10 July 1962. pic.twitter.com/RLQfZcCChW

— NUKES (@atomicarchive) July 11, 2024

Η συνθήκη αυτή — η πρώτη φορά που οι παγκόσμιες δυνάμεις συμφώνησαν να μοιραστούν τα όρια για τα πυρηνικά όπλα — έθεσε τις βάσεις για πιο ολοκληρωμένες συμφωνίες ελέγχου των πυρηνικών όπλων μεταξύ των ΗΠΑ και της Σοβιετικής Ένωσης. 

Το τέλος του ψυχρού πολέμου και του αγώνα εξοπλισμών μείωσε δραματικά την πίεση για περισσότερες πειραματικές δοκιμές με πυρηνικά όπλα. 

Εκατόν εβδομήντα οκτώ χώρες έχουν επικυρώσει τη Συνθήκη για την Πλήρη Απαγόρευση των Πυρηνικών Δοκιμών (CTBT) του 1996, η οποία απαγορεύει όλες τις πυρηνικές δοκιμές.  

Οι Ηνωμένες Πολιτείες υπέγραψαν τη συνθήκη υπό την προεδρία του Μπιλ Κλίντον, αλλά δεν την έχουν επικυρώσει επίσημα. 

 Ωστόσο, τηρούν μορατόριουμ (προσωρινή αναστολή) στις δοκιμές από την τελευταία έκρηξη που πραγματοποίησαν υπόγεια στη Νεβάδα το 1992. Η τελευταία ρωσική δοκιμή πραγματοποιήθηκε το 1990. 

On a more serious note: propaganda film is great stuff if you want to know where a North Korean missile facility is. Thanks, @ArmsControlWonk @DaveSchmerler @marksnoeck pic.twitter.com/j3KfdVQmDw

— 𝚑𝚎𝚗𝚔 𝚟𝚊𝚗 𝚎𝚜𝚜 (@henkvaness) March 25, 2022

Όταν μια πυρηνική δοκιμή δεν είναι δοκιμή 

Από τις πρώτες μέρες της πυρηνικής εποχής, οι επιστήμονες αμφισβητούσαν την αναγκαιότητα αυτών των δοκιμών. 

Μετά τις βομβιστικές επιθέσεις στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, γνωρίζαμε ότι αυτά τα όπλα λειτουργούσαν.  

Ο Ρόμπερτ Οπενχάιμερ, ο «πατέρας της ατομικής βόμβας», αρνήθηκε να παρευρεθεί στην πρώτη μεταπολεμική πυρηνική δοκιμή των ΗΠΑ στο Ατόλ Μπικίνι το 1946, γράφοντας στον Πρόεδρο Χάρι Σ. Τρούμαν ότι οι δοκιμές δεν θα αποκάλυπταν τίποτα για τη βόμβα που δεν θα μπορούσε να συναχθεί από «απλές εργαστηριακές μεθόδους». 

Ορισμένες πυρηνικές δοκιμές, όπως η «Τσάρο Μπόμπα» που έσπασε το ρεκόρ και πυροδοτήθηκε από τη Σοβιετική Ένωση — μια κεφαλή 50 μεγατόνων που ήταν 3.300 φορές πιο ισχυρή από τη βόμβα που ρίχτηκε στη Χιροσίμα — μπορεί να είχαν ως στόχο τόσο την προβολή μιας ισχυρής εικόνας όσο και τη συλλογή πρακτικών ερευνητικών δεδομένων. 

Από τότε, αυτές οι «μέθοδοι εργαστηρίου» έχουν γίνει ακόμη πιο εξελιγμένες.  

Ωστόσο, υπάρχουν ανησυχητικά σημάδια ότι η παύση των δοκιμών μπορεί να μην διαρκέσει επ’ αόριστον. 

 Τον Οκτώβριο, ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ κάλεσε τις ΗΠΑ να ξαναρχίσουν τις πυρηνικές δοκιμές.  

Δεν είναι σαφές αν έχουν αρχίσει πράγματι οι εργασίες για να συμβεί αυτό, και πιθανότατα θα περάσουν χρόνια πριν οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να ξανακάνουν δοκιμές, αλλά η ιδέα κερδίζει υποστήριξη εν μέσω μιας νέας πυρηνικής εποχής, στην οποία η Κίνα ενισχύει το οπλοστάσιό της και η Ρωσία αυξάνει τις πυρηνικές απειλές της.  

Τον επόμενο μήνα, η New START, η τελευταία συμφωνία ελέγχου πυρηνικών όπλων που απομένει μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας, θα λήξει, και δεν υπάρχει μεγάλη δυναμική για την αντικατάστασή της. 

Μία πυρηνική «καυτή πατάτα»

Οι θιασώτες, συμπεριλαμβανομένων των συντακτών του «Project 2025» του συντηρητικού Heritage Foundation, υποστηρίζουν ότι η επιστροφή στις δοκιμές είναι απαραίτητη όχι τόσο για τεχνικούς λόγους, αλλά ως απόδειξη της αξιοπιστίας της πυρηνικής αποτρεπτικής δύναμης της Αμερικής.  

Trump is misinformed and out of touch. The U.S. has no technical, military, or political reason to resume nuclear explosive testing for the first time since 1992. It would take least 36 months to resume contained nuclear tests underground at the former test site in Nevada. 1/ pic.twitter.com/wdTRf9EwVo

— Daryl G Kimball (@DarylGKimball) October 30, 2025

Ωστόσο, σε πρόσφατο άρθρο του στο Foreign Affairs, ο Siegfried Hecker, πρώην διευθυντής του Εθνικού Εργαστηρίου Los Alamos, προειδοποίησε ότι «η επιστροφή στις δοκιμές αυτή τη στιγμή θα ωφελήσει πιθανότατα περισσότερο τους αντιπάλους των ΗΠΑ παρά τις ίδιες τις ΗΠΑ.  

Ακόμα χειρότερα, θα μπορούσε να αναζωπυρώσει έναν ακόμη μεγαλύτερο και ευρύτερο αγώνα εξοπλισμών από ό,τι στις πρώτες δεκαετίες του Ψυχρού Πολέμου». 

Δεν έχουμε φτάσει ακόμα σε αυτό το σημείο, αλλά τα πρόσφατα σημάδια δεν είναι καλά. 

Το 2023, ο Βλαντιμίρ Πούτιν απέσυρε την επικύρωση της CTBT από τη Ρωσία, επικαλούμενος την αποτυχία των ΗΠΑ να επικυρώσουν τη συνθήκη.  

Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών έχουν επίσης υποδείξει ότι η Κίνα ενδέχεται να διεξάγει μικρές πυρηνικές δοκιμές, αν και όχι σε επίπεδο που θα παραβίαζε τη CTBT. 

Αν συνδυάσουμε αυτές εξελίξεις με την οπισθοδρόμηση, αλλά όχι την εγκατάλειψη, του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και την αυξανόμενη υποστήριξη για τα πυρηνικά όπλα μεταξύ των συμμάχων των ΗΠΑ, οι οποίοι είναι λιγότερο σίγουροι από ποτέ για τις αμερικανικές εγγυήσεις ασφάλειας, και το μέλλον της παύσης είναι κάθε άλλο παρά βέβαιο. 

Ήμασταν τυχεροί που επιζήσαμε την εποχή των συνεχών πυρηνικών δοκιμών και είμαστε τυχεροί που ζούμε ακόμα σε μια εποχή όπου μπορούν να περάσουν χρόνια χωρίς καμία έκρηξη. 

 Από πολλές απόψεις, δεδομένου του πόσο άσχημα φαίνονταν τα πράγματα στο παρελθόν, είναι η απόλυτη καλή είδηση.  

Ωστόσο, μένει να δούμε αν θα διατηρήσουμε αυτή την τύχη.