Η κρίση της «Δύσης» δεν ξεκίνησε με τον Τραμπ

Τις εποχές που οι ελληνοτουρκικές σχέσεις ήταν τεταμένες, ένα από τα βασικά επιχειρήματα της ελληνικής πλευράς ήταν ότι δεν θα έπρεπε να γίνει ποτέ αποδεκτό μια χώρα μέλος του ΝΑΤΟ, η Τουρκία, να απειλεί μια άλλη χώρα μέλος του ΝΑΤΟ, την Ελλάδα. Και βέβαια, πάντα υπήρχε η πεποίθηση ότι ακόμη και εάν τα πράγματα κλιμακώνονταν επικίνδυνα θα ήταν οι ΗΠΑ που θα παρέμβαιναν και θα επέβαλαν την τάξη.

Αντιστοιχούσε αυτό σε μια επίγνωση ότι η Ελλάδα ανήκε όντως στη «Δύση», δηλαδή σε μια συμμαχία που λειτουργούσε με κάποιους κανόνες και κάποια κοινή κατεύθυνση, ακόμη και εάν υπήρξαν κατά καιρούς διάφορα προβλήματα. Ακόμη και όταν είχαμε κυβερνήσεις που όντως δοκίμασαν μια πιο ανεξάρτητη πολιτική, πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ίσως οι κυβερνήσεις του Ανδρέα Παπανδρέου, το ότι ανήκαμε στη Δύση παρέμεινε μια σταθερά.

Ούτως ή άλλως, η κατάρρευση του πάλαι ποτέ «σοσιαλιστικού στρατοπέδου», φάνηκε να σημαίνει ότι πλέον όλος ο κόσμος ήταν «Δύση».

Και τώρα έχουμε φτάσει σε μια κατάσταση όπου μια χώρα μέλος του ΝΑΤΟ, η Δανία, να φοβάται ότι απειλείται η εδαφική της ακεραιότητα από μια άλλη χώρα μέλος του ΝΑΤΟ. Μόνο που δεν μιλάμε πια για κάποιες πιο περιφερειακές χώρες. Η χώρα που απειλεί, τουλάχιστον σε επίπεδο ρητορικής του προέδρου της, είναι η ηγεμονική χώρα του ΝΑΤΟ, η πραγματική υπερδύναμη, οι ίδιες οι ΗΠΑ που σύμφωνα με τον Τραμπ θέλουν να αποκτήσουν τη Γροιλανδία.

Αντιλαμβανόμαστε όλοι τι θα σημαίνει οι ΗΠΑ να καταλάβουν ένοπλα έκταση που ανήκει σε άλλη χώρα μέλος του ΝΑΤΟ. Το ίδιο το γεγονός ότι το συζητάμε ως ενδεχόμενο και όχι ως αποτυχημένο ανέκδοτο, λέει πολλά…

Προφανώς δεν είναι η πρώτη και ίσως η μεγαλύτερη κρίση της Δύσης. Το βλέπουμε και σε σχέση με τον πόλεμο στην Ουκρανία. Για ένα μεγάλο διάστημα οι ΗΠΑ πρωτοστατούσαν στη θέση ότι πρέπει να υποστηριχθεί η Ουκρανία, μέχρις ότου όχι μόνο άλλαξε η αμερικανική κυβέρνηση και η πολιτική των ΗΠΑ, αλλά η νέα κυβέρνηση άρχισε να διαπραγματεύεται απευθείας με τη Ρωσία και με όρους πιο ευνοϊκούς για αυτήν, την ώρα που απαιτούσε από τους ευρωπαίους συμμάχους να αναλάβουν πολύ μεγαλύτερο οικονομικό βάρος.

Όμως, δεν είναι μόνον στην οικονομία που φαίνεται ότι η συμμαχική σχέση έχει κλονιστεί. Μπορεί να αποφύγαμε έναν πλήρη εμπορικό πόλεμο, όμως το ίδιο το γεγονός ότι φτάσαμε πολύ κοντά σε αυτόν, λέει πολλά.

Όλα αυτά εξηγούν την αμηχανία που είναι διάχυτη στο «δυτικό» στρατόπεδο, είτε αυτή εκφράζεται με διακηρύξεις για την Ευρώπη να αναλάβει μόνη της μεγαλύτερες ευθύνες, είτε με προσπάθεια να εξασφαλιστεί η εύνοια των ΗΠΑ.

Μόνο που το πρόβλημα δεν είναι ότι υπάρχει ένας πρόεδρος των ΗΠΑ με διαφορετική κατεύθυνση από τον προηγούμενο, σε ορισμένες περιπτώσεις όχι απαραίτητα λανθασμένη (π.χ. ο πόλεμος στην Ουκρανία όντως πρέπει να τελειώσει κάποια στιγμή).

Το πρόβλημα είναι ότι χρόνια τώρα η «Δύση» είναι σε κρίση. Η στιγμή της νίκης της, μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, δεν συνοδεύτηκε από την ανάληψη της ευθύνης που της αναλογούσε για ένα κόσμο με κάποιους κανόνες. Ακόμη χειρότερα μετά την 11^η Σεπτεμβρίου, ο «πόλεμος κατά της τρομοκρατίας» έγινε το άλλοθι για ένα συνδυασμό αυτοκρατορικής αλαζονείας και ανοιχτού κυνισμού, σπρώχνοντας χώρες στο χάος και κάνοντας σε ορισμένες περιπτώσεις τον «αντιδυτικισμό» σχεδόν φυσιολογικό.

Το πρόβλημα είναι ότι χρόνια τώρα η Δύση δεν κατάφερε να φτιάξει μια διεθνή οικονομική αρχιτεκτονική που να μπορεί να αποφεύγει τους εμπορικούς πολέμους αλλά και να δίνει περισσότερες ευκαιρίες στον Παγκόσμιο Νότο.

Το πρόβλημα είναι ότι διαρκώς υπονομεύονται θεσμοί όπως ο ΟΗΕ που κάποτε επέτρεπαν να υπάρχουν πεδία συνεννόησης και αποκλιμάκωσης εντάσεων.

Το πρόβλημα είναι ότι η Δύση επιμένει να ταυτίζεται π.χ. με τον Νετανιάχου, παρότι αυτό συγκρούεται με την παγκόσμια κοινή γνώμη.

Το πρόβλημα είναι ότι ο ανταγωνισμός με την Κίνα απλώς αφήνεται να κλιμακωθεί, χωρίς κάποια προοπτική να βρεθεί μια ισορροπία και κάποιοι κανόνες.

Μπορεί να αλλάξει αυτή η κατάσταση; Δύσκολο να απαντήσει κανείς. Το μόνο βέβαιο είναι ότι πρέπει να αλλάξει εάν θέλουμε να σταματήσει η κάθοδος στο χάος.